౯. సఙ్ఘరక్ఖితత్థేరగాథావణ్ణనా

న నూనాయం పరమహితానుకమ్పినోతి ఆయస్మతో సఙ్ఘరక్ఖితత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సోపి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో ఇతో చతునవుతే కప్పే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం పబ్బతపాదే వసన్తే సత్త పచ్చేకసమ్బుద్ధే దిస్వా పసన్నమానసో కదమ్బపుప్ఫాని గహేత్వా పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం ఇబ్భకులే నిబ్బత్తి, తస్స సఙ్ఘరక్ఖితోతి నామం అహోసి. సో విఞ్ఞుతం పత్తో పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం సహాయం కత్వా అరఞ్ఞే విహరతి. థేరస్స వసనట్ఠానతో అవిదూరే వనగుమ్బే ఏకా మిగీ విజాయిత్వా తరుణం ఛాపం రక్ఖన్తీ ఛాతజ్ఝత్తాపి పుత్తసినేహేన దూరే గోచరాయ న గచ్ఛతి, ఆసన్నే చ తిణోదకస్స అలాభేన కిలమతి. తం దిస్వా థేరో, ‘‘అహో వతాయం లోకో తణ్హాబన్ధనబద్ధో మహాదుక్ఖం అనుభవతి, న తం ఛిన్దితుం సక్కోతీ’’తి సంవేగజాతో తమేవ అఙ్కుసం కత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౬.౩౦-౩౪) –

‘‘హిమవన్తస్సావిదూరే, కుక్కుటో నామ పబ్బతో;

తమ్హి పబ్బతపాదమ్హి, సత్త బుద్ధా వసన్తి తే.

‘‘కదమ్బం పుప్ఫితం దిస్వా, దీపరాజంవ ఉగ్గతం;

ఉభో హత్థేహి పగ్గయ్హ, సత్త బుద్ధే సమోకిరిం.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం పుప్ఫమభిరోపయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ద్వేనవుతే ఇతో కప్పే, సత్తాసుం పుప్ఫనామకా;

సత్తరతనసమ్పన్నా, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో దుతియకం భిక్ఖుం మిచ్ఛావితక్కబహులం విహరన్తం ఞత్వా తమేవ మిగిం ఉపమం కరిత్వా తం ఓవదన్తో –

౧౦౯. ‘‘న నూనాయం పరమహితానుకమ్పినో, రహోగతో అనువిగణేతి సాసనం;

తథాహయం విహరతి పాకతిన్ద్రియో, మిగీ యథా తరుణజాతికా వనే’’తి. –

గాథం అభాసి.

తత్థ న నూనాయన్తి న-ఇతి పటిసేధే నిపాతో. నూనాతి పరివితక్కే. నూన అయన్తి పదచ్ఛేదో. పరమహితానుకమ్పినోతి పరమం అతివియ, పరమేన వా అనుత్తరేన హితేన సత్తే అనుకమ్పనసీలస్స భగవతో. రహోగతోతి రహసి గతో, సుఞ్ఞాగారగతో కాయవివేకయుత్తోతి అత్థో. అనువిగణేతీతి ఏత్థ ‘‘న నూనా’’తి పదద్వయం ఆనేత్వా సమ్బన్ధితబ్బం ‘‘నానువిగణేతి నూనా’’తి, న చిన్తేసి మఞ్ఞే, ‘‘నానుయుఞ్జతీ’’తి తక్కేమీతి అత్థో. సాసనన్తి పటిపత్తిసాసనం, చతుసచ్చకమ్మట్ఠానభావనన్తి అధిప్పాయో. తథా హీతి తేనేవ కారణేన, సత్థు సాసనస్స అననుయుఞ్జనతో ఏవ. అయన్తి అయం భిక్ఖు. పాకతిన్ద్రియోతి మనచ్ఛట్ఠానం ఇన్ద్రియానం యథాసకం విసయేసు విస్సజ్జనతో సభావభూతఇన్ద్రియో, అసంవుతచక్ఖుద్వారాదికోతి అత్థో. యస్స తణ్హాసఙ్గస్స అచ్ఛిన్నతాయ సో భిక్ఖు పాకతిన్ద్రియో విహరతి, తస్స ఉపమం దస్సేన్తో ‘‘మిగీ యథా తరుణజాతికా వనే’’తి ఆహ. యథా అయం తరుణసభావా మిగీ పుత్తస్నేహస్స అచ్ఛిన్నతాయ వనే దుక్ఖం అనుభవతి, న తం అతివత్తతి, ఏవమయమ్పి భిక్ఖు సఙ్గస్స అచ్ఛిన్నతాయ పాకతిన్ద్రియో విహరన్తో వట్టదుక్ఖం నాతివత్తతీతి అధిప్పాయో. ‘‘తరుణవిజాతికా’’తి వా పాఠో. అభినవప్పసుతా బాలవచ్ఛాతి అత్థో. తం సుత్వా సో భిక్ఖు సఞ్జాతసంవేగో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి.

సఙ్ఘరక్ఖితత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.