౧౦. ఉసభత్థేరగాథావణ్ణనా

నగా నగగ్గేసు సుసంవిరూళ్హాతి ఆయస్మతో ఉసభత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పతి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని కరోన్తో ఇతో ఏకతింసే కప్పే సిఖిస్స భగవతో కాలే దేవపుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తో ఏకదివసం సత్థారం దిస్వా పసన్నమానసో దిబ్బపుప్ఫేహి పూజం అకాసి. సా పుప్ఫపూజా సత్తాహం పుప్ఫమణ్డపాకారేన అట్ఠాసి. దేవమనుస్సానం మహాసమాగమో అహోసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కోసలరట్ఠే ఇబ్భకులే నిబ్బత్తి, తస్స ఉసభోతి నామం అహోసి. సో విఞ్ఞుతం పత్తో జేతవనపటిగ్గహణే సత్థరి లద్ధప్పసాదో పబ్బజిత్వా కతపుబ్బకిచ్చో అరఞ్ఞే పబ్బతపాదే విహరతి. తేన చ సమయేన పావుసకాలమేఘే అభిప్పవుట్ఠే పబ్బతసిఖరేసు రుక్ఖగచ్ఛలతాయ ఘనపణ్ణసణ్డినో హోన్తి. అథేకదివసం థేరో లేణతో నిక్ఖమిత్వా తం వనరామణేయ్యకం పబ్బతరామణేయ్యకఞ్చ దిస్వా యోనిసోమనసికారవసేన ‘‘ఇమేపి నామ రుక్ఖాదయో అచేతనా ఉతుసమ్పత్తియా వడ్ఢిం పాపుణన్తి, అథ కస్మా నాహం ఉతుసప్పాయం లభిత్వా గుణేహి వడ్ఢిం పాపుణిస్సామీ’’తి చిన్తేన్తో –

౧౧౦. ‘‘నగా నగగ్గేసు సుసంవిరూళ్హా, ఉదగ్గమేఘేన నవేన సిత్తా;

వివేకకామస్స అరఞ్ఞసఞ్ఞినో, జనేతి భియ్యో ఉసభస్స కల్యత’’న్తి. –

గాథం అభాసి.

తత్థ నగాతి రుక్ఖా, ‘‘నాగా’’తి కేచి వదన్తి, నాగరుక్ఖాతి అత్థో. నగగ్గేసూతి పబ్బతసిఖరేసు. సుసంవిరూళ్హాతి సుట్ఠు సమన్తతో విరూళ్హమూలా హుత్వా పరితో ఉపరి చ సమ్మదేవ సఞ్జాతసాఖగ్గపల్లవప్పసాఖాతి అత్థో. ఉదగ్గమేఘేన నవేన సిత్తాతి పఠముప్పన్నేన ఉళారేన మహతా పావుసమేఘేన అభిప్పవుట్ఠా. వివేకకామస్సాతి కిలేసవివిత్తం చిత్తవివేకం ఇచ్ఛన్తస్స, అరఞ్ఞవాసేన తావ కాయవివేకో లద్ధో, ఇదాని ఉపధివివేకాధిగమస్స నిస్సయభూతో చిత్తవివేకో లద్ధబ్బోతి తం పత్థయమానస్స, జాగరియం అనుయుఞ్జన్తస్సాతి అత్థో, తేనాహ ‘‘అరఞ్ఞసఞ్ఞినో’’తి. అరఞ్ఞవాసో నామ సత్థారా వణ్ణితో థోమితో. సో చ ఖో యావదేవ సమథవిపస్సనాభావనాపారిపూరియా, తస్మా సా మయా హత్థగతా కాతబ్బాతి ఏవం అరఞ్ఞగతసఞ్ఞినో నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పబహులస్సాతి అత్థో. జనేతీతి ఉప్పాదేన్తి, పుథుత్తే హి ఇదం ఏకవచనం. కేచి పన ‘‘జనేన్తీ’’తి పఠన్తి. భియ్యోతి ఉపరూపరి. ఉసభస్సాతి అత్తానమేవ పరం వియ వదతి. కల్యతన్తి కల్యభావం చిత్తస్స కమ్మఞ్ఞతం భావనాయోగ్యతం. స్వాయమత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ. ఏవం థేరో ఇమం గాథం వదన్తోయేవ విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౬.౨౫-౨౯) –

‘‘దేవపుత్తో అహం సన్తో, పూజయిం సిఖినాయకం;

మన్దారవేన పుప్ఫేన, బుద్ధస్స అభిరోపయిం.

‘‘సత్తాహం ఛదనం ఆసి, దిబ్బం మాలం తథాగతే;

సబ్బే జనా సమాగన్త్వా, నమస్సింసు తథాగతం.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం పుప్ఫమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ఇతో చ దసమే కప్పే, రాజాహోసిం జుతిన్ధరో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అయమేవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణగాథా అహోసీతి.

ఉసభత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఏకాదసమవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.