౨. సేతుచ్ఛత్థేరగాథావణ్ణనా

మానేన వఞ్చితాసేతి ఆయస్మతో సేతుచ్ఛత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం ఉపచినన్తో తిస్సస్స సమ్మాసమ్బుద్ధస్స కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం తిస్సం భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో సుమధురం పనసఫలం అభిసఙ్ఖతం నాళికేరసాళవం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే అఞ్ఞతరస్స మణ్డలికరఞ్ఞో పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, సేతుచ్ఛోతిస్స నామం అహోసి. సో పితరి మతే రజ్జే పతిట్ఠితో ఉస్సాహసత్తీనం అభావేన రాజకిచ్చాని విరాధేన్తో రజ్జం పరహత్థగతం కత్వా దుక్ఖప్పత్తియా సంవేగజాతో జనపదచారికం చరన్తం భగవన్తం దిస్వా ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా పరికమ్మం కరోన్తో తదహేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౭.౧౩-౧౭) –

‘‘తిస్సస్స ఖో భగవతో, పుబ్బే ఫలమదాసహం;

నాళికేరఞ్చ పాదాసిం, ఖజ్జకం అభిసమ్మతం.

‘‘బుద్ధస్స తమహం దత్వా, తిస్సస్స తు మహేసినో;

మోదామహం కామకామీ, ఉపపజ్జిం యమిచ్ఛకం.

‘‘ద్వేనవుతే ఇతో కప్పే, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘ఇతో తేరసకప్పమ్హి, రాజా ఇన్దసమో అహు;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా కిలేసే గరహన్తో –

౧౦౨. ‘‘మానేన వఞ్చితాసే, సఙ్ఖారేసు సంకిలిస్సమానాసే;

లాభాలాభేన మథితా, సమాధిం నాధిగచ్ఛన్తీ’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ మానేన వఞ్చితాసేతి ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’తిఆదినయప్పవత్తేన మానేన అత్తుక్కంసనపరవమ్భనాదివసేన కుసలభణ్డచ్ఛేదనేన విప్పలద్ధా. సఙ్ఖారేసు సంకిలిస్సమానాసేతి అజ్ఝత్తికబాహిరేసు చక్ఖాదీసు చేవ రూపాదీసు చ సఙ్ఖతధమ్మేసు సంకిలిస్సమానా, ‘‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’తి తంనిమిత్తం తణ్హాగాహాదివసేన సంకిలేసం ఆపజ్జమానా. లాభాలాభేన మథితాతి పత్తచీవరాదీనఞ్చేవ వత్థాదీనఞ్చ లాభేన తేసంయేవ చ అలాభేన తంనిమిత్తం ఉప్పన్నేహి అనునయపటిఘేహి మథితా మద్దితా అభిభూతా. నిదస్సనమత్తఞ్చేతం అవసిట్ఠలోకధమ్మానమ్పేత్థ సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. సమాధిం నాధిగచ్ఛన్తీతి తే ఏవరూపా పుగ్గలా సమాధిం సమథవిపస్సనావసేన చిత్తేకగ్గతం కదాచిపి న విన్దన్తి న పటిలభన్తి న పాపుణన్తి సమాధిసంవత్తనికానం ధమ్మానం అభావతో, ఇతరేసఞ్చ భావతో. ఇధాపి యథా మానాదీహి అభిభూతా అవిద్దసునో సమాధిం నాధిగచ్ఛన్తి, న ఏవం విద్దసునో. తే పన మాదిసా తేహి అనభిభూతా సమాధిం అధిగచ్ఛన్తేవాతి బ్యతిరేకముఖేన అఞ్ఞాబ్యాకరణన్తి వేదితబ్బం.

సేతుచ్ఛత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.