౧. బేలట్ఠానికత్థేరగాథావణ్ణనా

హిత్వా గిహిత్తం అనవోసితత్తోతిఆదికా ఆయస్మతో బేలట్ఠానికత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో ఇతో ఏకతింసే కప్పే వేస్సభుస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో బ్రాహ్మణసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గన్త్వా ఘరావాసం పహాయ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా ఇసీహి పరివుతో విచరన్తో ఏకదివసం వేస్సభుం భగవన్తం దిస్వా పీతిసోమనస్సజాతో సత్థు ఞాణసమ్పత్తిం నిస్సాయ పసన్నమానసో ఞాణం ఉద్దిస్స పుప్ఫేహి పూజం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా బేలట్ఠానికోతి లద్ధనామో విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా కోసలరట్ఠే అరఞ్ఞే విహరన్తో అలసో కాయదళ్హిబహులో ఫరుసవాచో అహోసి, సమణధమ్మే చిత్తం న ఉప్పాదేసి. అథ నం భగవా ఞాణపరిపాకం ఓలోకేత్వా –

౧౦౧. ‘‘హిత్వా గిహిత్తం అనవోసితత్తో, ముఖనఙ్గలీ ఓదరికో కుసీతో;

మహావరాహోవ నివాపపుట్ఠో, పునప్పునం గబ్భముపేతి మన్దో’’తి. –

ఇమాయ ఓభాసగాథాయ సంవేజేసి. సో సత్థారం పురతో నిసిన్నం వియ దిస్వా తఞ్చ గాథం సుత్వా సంవేగజాతో ఞాణస్స పరిపాకం గతత్తా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౪.౪౧-౪౬) –

‘‘కణికారంవ జోతన్తం, నిసిన్నం పబ్బతన్తరే;

ఓభాసేన్తం దిసా సబ్బా, ఓసధిం వియ తారకం.

‘‘తయో మాణవకా ఆసుం, సకే సిప్పే సుసిక్ఖితా;

ఖారిభారం గహేత్వాన, అన్వేన్తి మమ పచ్ఛతో.

‘‘పుటకే సత్త పుప్ఫాని, నిక్ఖిత్తాని తపస్సినా;

గహేత్వా తాని ఞాణమ్హి, వేస్సభుస్సాభిరోపయిం.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం పుప్ఫమభిరోపయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఞాణపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ఏకూనతింసకప్పమ్హి, విపులాభసనామకో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా సత్థు ఓవాదం పటిపూజేన్తో బ్యతిరేకముఖేన చ అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో తమేవ గాథం పచ్చుదాహాసి.

తత్థ హిత్వా గిహిత్తన్తి గహట్ఠభావం పరిచ్చజిత్వా పబ్బజిత్వాతి అత్థో. అనవోసితత్తోతి అనురూపం అవోసితత్తో, యదత్థం సాసనే పబ్బజన్తస్స అనురూపపరిఞ్ఞాదీనం అతీరితత్తా అపరియోసితభావో అకతకరణీయోతి అత్థో. అథ వా అనవోసితత్తోతి అనుఅవోసితసభావో, విసుద్ధీనం మగ్గానఞ్చ అనుపటిపాటియా వసితబ్బవాసస్స అకతావీ, దససు అరియవాసేసు అవుసితవాతి అత్థో. ముఖసఙ్ఖాతం నఙ్గలం ఇమస్స అత్థీతి ముఖనఙ్గలీ. నఙ్గలేన వియ పథవిం పరేసు ఫరుసవాచప్పయోగేన అత్తానం ఖనన్తోతి అత్థో. ఓదరికోతి ఉదరే పసుతో ఉదరపోసనతప్పరో. కుసీతోతి అలసో, భావనం అననుయుఞ్జన్తో. ఏవంభూతస్స నిప్ఫత్తిం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మహావరాహోవ నివాపపుట్ఠో, పునప్పునం గబ్భముపేతి మన్దో’’తి. తస్సత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ. ఏత్థ చ యథా పబ్బజిత్వా అనవోసితాదిసభావతాయ పునప్పునం గబ్భముపేతి మన్దో, న ఏవం మాదిసో పణ్డితో. తబ్బిపరీతసభావతాయ పన సమ్మాపటిపత్తియా మత్థకం పాపితత్తా పరినిబ్బాయతీతి బ్యతిరేకముఖేన అఞ్ఞం బ్యాకాసీతి దట్ఠబ్బన్తి.

బేలట్ఠానికత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.