౯. ఉత్తియత్థేరగాథావణ్ణనా

సద్దం సుత్వా సతి ముట్ఠాతి ఆయస్మతో ఉత్తియత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం ఉపచినన్తో సుమేధస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం దిస్వా పసన్నచిత్తో గోనకాదిఅత్థతం సఉత్తరచ్ఛదం బుద్ధారహం పల్లఙ్కం గన్ధకుటియం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కపిలవత్థుస్మిం సక్యరాజకులే నిబ్బత్తి, తస్స ఉత్తియోతి నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో సత్థు ఞాతిసమాగమే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా సమణధమ్మం కరోన్తో ఏకదివసం నామం పిణ్డాయ పవిట్ఠో అన్తరామగ్గే మాతుగామస్స గీతసద్దం సుత్వా అయోనిసోమనసికారవసేన తత్థ ఛన్దరాగే ఉప్పన్నే పటిసఙ్ఖానబలేన తం విక్ఖమ్భేత్వా విహారం పవిసిత్వా సఞ్జాతసంవేగో దివాట్ఠానే నిసీదిత్వా తావదేవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౫.౪౮-౫౨) –

‘‘సుమేధస్స భగవతో, లోకజేట్ఠస్స తాదినో;

పల్లఙ్కో హి మయా దిన్నో, సఉత్తరసపచ్ఛదో.

‘‘సత్తరతనసమ్పన్నో, పల్లఙ్కో ఆసి సో తదా;

మమ సఙ్కప్పమఞ్ఞాయ, నిబ్బత్తతి సదా మమ.

‘‘తింసకప్పసహస్సమ్హి, పల్లఙ్కమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పల్లఙ్కస్స ఇదం ఫలం.

‘‘వీసకప్పసహస్సమ్హి, సువణ్ణాభా తయో జనా;

సత్తరతనసమ్పన్నా, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో కిలేసుప్పత్తినిదస్సనేన ‘‘కిలేసే అజిగుచ్ఛన్తస్స నత్థి వట్టదుక్ఖతో సీసుక్ఖిపనం, అహం పన తే జిగుచ్ఛిమేవా’’తి దస్సేన్తో –

౯౯. ‘‘సద్దం సుత్వా సతి ముట్ఠా, పియం నిమిత్తం మనసికరోతో;

సారత్తచిత్తో వేదేతి, తఞ్చ అజ్ఝోస తిట్ఠతి;

తస్స వడ్ఢన్తి ఆసవా, సంసార ఉపగామినో’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ సద్దన్తి రజ్జనీయం సద్దారమ్మణం, సంసారఉపగామినోతి –

‘‘ఖన్ధానఞ్చ పటిపాటి, ధాతుఆయతనాన చ;

అబ్బోచ్ఛిన్నం వత్తమానా, సంసారోతి పవుచ్చతీ’’తి. –

ఏవం వుత్తసంసారవట్టకారణం హుత్వా ఉపగమేన్తీతి సంసారఉపగామినో, ‘‘సంసారూపగామినో’’తి వా పాఠో. సేసం అనన్తరగాథాయ వుత్తనయమేవ.

ఉత్తియత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.