౧౫. అత్తదణ్డసుత్తవణ్ణనా

౯౪౨. అత్తదణ్డా భయం జాతన్తి అత్తదణ్డసుత్తం. కా ఉప్పత్తి? యో సో సమ్మాపరిబ్బాజనీయసుత్తస్స ఉప్పత్తియం వుచ్చమానాయ సాకియకోలియానం ఉదకం పటిచ్చ కలహో వణ్ణితో, తం ఞత్వా భగవా ‘‘ఞాతకా కలహం కరోన్తి, హన్ద నే వారేస్సామీ’’తి ద్విన్నం సేనానం మజ్ఝే ఠత్వా ఇమం సుత్తమభాసి.

తత్థ పఠమగాథాయత్థో – యం లోకస్స దిట్ఠధమ్మికం వా సమ్పరాయికం వా భయం జాతం, తం సబ్బం అత్తదణ్డా భయం జాతం అత్తనో దుచ్చరితకారణా జాతం, ఏవం సన్తేపి జనం పస్సథ మేధగం, ఇమం సాకియాదిజనం పస్సథ అఞ్ఞమఞ్ఞం మేధగం హింసకం బాధకన్తి. ఏవం తం పటివిరుద్ధం విప్పటిపన్నం జనం పరిభాసిత్వా అత్తనో సమ్మాపటిపత్తిదస్సనేన తస్స సంవేగం జనేతుం ఆహ ‘‘సంవేగం కిత్తయిస్సామి, యథా సంవిజితం మయా’’తి, పుబ్బే బోధిసత్తేనేవ సతాతి అధిప్పాయో.

౯౪౩. ఇదాని యథానేన సంవిజితం, తం పకారం దస్సేన్తో ‘‘ఫన్దమాన’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ ఫన్దమానన్తి తణ్హాదీహి కమ్పమానం. అప్పోదకేతి అప్పఉదకే. అఞ్ఞమఞ్ఞేహి బ్యారుద్ధే దిస్వాతి నానాసత్తే చ అఞ్ఞమఞ్ఞేహి సద్ధిం విరుద్ధే దిస్వా. మం భయమావిసీతి మం భయం పవిట్ఠం.

౯౪౪. సమన్తమసారో లోకోతి నిరయం ఆదిం కత్వా సమన్తతో లోకో అసారో నిచ్చసారాదిరహితో. దిసా సబ్బా సమేరితాతి సబ్బా దిసా అనిచ్చతాయ కమ్పితా. ఇచ్ఛం భవనమత్తనోతి అత్తనో తాణం ఇచ్ఛన్తో. నాద్దసాసిం అనోసితన్తి కిఞ్చి ఠానం జరాదీహి అనజ్ఝావుత్థం నాద్దక్ఖిం.

౯౪౫. ఓసానేత్వేవ బ్యారుద్ధే, దిస్వా మే అరతీ అహూతి యోబ్బఞ్ఞాదీనం ఓసానే ఏవ అన్తగమకే ఏవ వినాసకే ఏవ జరాదీహి బ్యారుద్ధే ఆహతచిత్తే సత్తే దిస్వా అరతి మే అహోసి. అథేత్థ సల్లన్తి అథ ఏతేసు సత్తేసు రాగాదిసల్లం. హదయనిస్సితన్తి చిత్తనిస్సితం.

౯౪౬. ‘‘కథంఆనుభావం సల్ల’’న్తి చే – యేన సల్లేన ఓతిణ్ణోతి గాథా. తత్థ దిసా సబ్బా విధావతీతి సబ్బా దుచ్చరితదిసాపి పురత్థిమాదిదిసావిదిసాపి ధావతి. తమేవ సల్లమబ్బుయ్హ, న ధావతి న సీదతీతి తమేవ సల్లం ఉద్ధరిత్వా తా చ దిసా న ధావతి, చతురోఘే చ న సీదతీతి.

౯౪౭. ఏవంమహానుభావేన సల్లేన ఓతిణ్ణేస్వపి చ సత్తేసు – తత్థ సిక్ఖానుగీయన్తి, యాని లోకే గధితానీతి గాథా. తస్సత్థో – యే లోకే పఞ్చ కామగుణా పటిలాభాయ గిజ్ఝన్తీతి కత్వా ‘‘గధితానీ’’తి వుచ్చన్తి, చిరకాలాసేవితత్తా వా ‘‘గధితానీ’’తి వుచ్చన్తి, తత్థ తం నిమిత్తం హత్థిసిక్ఖాదికా అనేకా సిక్ఖా కథీయన్తి ఉగ్గయ్హన్తి వా. పస్సథ యావ పమత్తో వాయం లోకో, యతో పణ్డితో కులపుత్తో తేసు వా గధితేసు తాసు వా సిక్ఖాసు అధిముత్తో న సియా, అఞ్ఞదత్థు అనిచ్చాదిదస్సనేన నిబ్బిజ్ఝ సబ్బసో కామే అత్తనో నిబ్బానమేవ సిక్ఖేతి.

౯౪౮. ఇదాని యథా నిబ్బానాయ సిక్ఖితబ్బం, తం దస్సేన్తో ‘‘సచ్చో సియా’’తిఆదిమాహ. తత్థ సచ్చోతి వాచాసచ్చేన ఞాణసచ్చేన మగ్గసచ్చేన చ సమన్నాగతో. రిత్తపేసుణోతి పహీనపేసుణో. వేవిచ్ఛన్తి మచ్ఛరియం.

౯౪౯. నిద్దం తన్దిం సహే థీనన్తి పచలాయికఞ్చ కాయాలసియఞ్చ చిత్తాలసియఞ్చాతి ఇమే తయో ధమ్మే అభిభవేయ్య. నిబ్బానమనసోతి నిబ్బాననిన్నచిత్తో.

౯౫౦-౫౧. సాహసాతి రత్తస్స రాగచరియాదిభేదా సాహసకరణా. పురాణం నాభినన్దేయ్యాతి అతీతరూపాదిం నాభినన్దేయ్య. నవేతి పచ్చుప్పన్నే. హియ్యమానేతి వినస్సమానే. ఆకాసం న సితో సియాతి తణ్హానిస్సితో న భవేయ్య. తణ్హా హి రూపాదీనం ఆకాసనతో ‘‘ఆకాసో’’తి వుచ్చతి.

౯౫౨. ‘‘కింకారణా ఆకాసం న సితో సియా’’తి చే – ‘‘గేధం బ్రూమీ’’తి గాథా. తస్సత్థో – అహఞ్హి ఇమం ఆకాససఙ్ఖాతం తణ్హం రూపాదీసు గిజ్ఝనతో గేధం బ్రూమి ‘‘గేధో’’తి వదామి. కిఞ్చ భియ్యో – అవహననట్ఠేన ‘‘ఓఘో’’తి చ ఆజవనట్ఠేన ‘‘ఆజవ’’న్తి చ ‘‘ఇదం మయ్హం, ఇదం మయ్హ’’న్తి జప్పకారణతో ‘‘జప్పన’’న్తి చ దుమ్ముఞ్చనట్ఠేన ‘‘ఆరమ్మణ’’న్తి చ కమ్పకరణేన ‘‘పకమ్పన’’న్తి చ బ్రూమి, ఏసా చ లోకస్స పలిబోధట్ఠేన దురతిక్కమనీయట్ఠేన చ కామపఙ్కో దురచ్చయోతి. ‘‘ఆకాసం న సితో సియా’’తి ఏవం వుత్తే వా ‘‘కిమేతం ఆకాస’’న్తి చే? గేధం బ్రూమీతి. ఏవమ్పి తస్సా గాథాయ సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. తత్థ పదయోజనా – ఆకాసన్తి గేధం బ్రూమీతి. తథా య్వాయం మహోఘోతి వుచ్చతి. తం బ్రూమి, ఆజవం బ్రూమి, జప్పనం బ్రూమి, పకమ్పనం బ్రూమి, య్వాయం సదేవకే లోకే కామపఙ్కో దురచ్చయో, తం బ్రూమీతి.

౯౫౩. ఏవమేతం గేధాదిపరియాయం ఆకాసం అనిస్సితో – సచ్చా అవోక్కమ్మాతి గాథా. తస్సత్థో – పుబ్బే వుత్తా తివిధాపి సచ్చా అవోక్కమ్మ మోనేయ్యప్పత్తియా మునీతి సఙ్ఖ్యం గతో నిబ్బానత్థలే తిట్ఠతి బ్రాహ్మణో, స వే ఏవరూపో సబ్బాని ఆయతనాని నిస్సజ్జిత్వా ‘‘సన్తో’’తి వుచ్చతీతి.

౯౫౪. కిఞ్చ భియ్యో – స వే విద్వాతి గాథా. తత్థ ఞత్వా ధమ్మన్తి అనిచ్చాదినయేన సఙ్ఖతధమ్మం ఞత్వా. సమ్మా సో లోకే ఇరియానోతి అసమ్మాఇరియనకరానం కిలేసానం పహానా సమ్మా సో లోకే ఇరియమానో.

౯౫౫. ఏవం అపిహేన్తో చ – యోధ కామేతి గాథా. తత్థ సఙ్గన్తి సత్తవిధం సఙ్గఞ్చ యో అచ్చతరి నాజ్ఝేతీతి నాభిజ్ఝాయతి.

౯౫౬. తస్మా తుమ్హేసుపి యో ఏవరూపో హోతుమిచ్ఛతి, తం వదామి – యం పుబ్బేతి గాథా. తత్థ యం పుబ్బేతి అతీతే సఙ్ఖారే ఆరబ్భ ఉప్పజ్జనధమ్మం కిలేసజాతం అతీతకమ్మఞ్చ. పచ్ఛా తే మాహు కిఞ్చనన్తి అనాగతేపి సఙ్ఖారే ఆరబ్భ ఉప్పజ్జనధమ్మం రాగాదికిఞ్చనం మాహు. మజ్ఝే చే నో గహేస్ససీతి పచ్చుప్పన్నే రూపాదిధమ్మేపి న గహేస్ససి చే.

౯౫౭. ఏవం ‘‘ఉపసన్తో చరిస్ససీ’’తి అరహత్తప్పత్తిం దస్సేత్వా ఇదాని అరహతో థుతివసేన ఇతో పరా గాథాయో అభాసి. తత్థ సబ్బసోతి గాథాయ మమాయితన్తి మమత్తకరణం, ‘‘మమ ఇద’’న్తి గహితం వా వత్థు. అసతా చ న సోచతీతి అవిజ్జమానకారణా అసన్తకారణా న సోచతి. న జీయతీతి జానిమ్పి న గచ్ఛతి.

౯౫౮-౯. కిఞ్చ భియ్యో – యస్స నత్థీతి గాథా. తత్థ కిఞ్చనన్తి కిఞ్చి రూపాదిధమ్మజాతం. కిఞ్చ భియ్యో – అనిట్ఠురీతి గాథా. తత్థ అనిట్ఠురీతి అనిస్సుకీ. ‘‘అనిద్ధురీ’’తిపి కేచి పఠన్తి. సబ్బధీ సమోతి సబ్బత్థ సమో, ఉపేక్ఖకోతి అధిప్పాయో. కిం వుత్తం హోతి? యో సో ‘‘నత్థి మే’’తి న సోచతి, తమహం అవికమ్పినం పుగ్గలం పుట్ఠో సమానో అనిట్ఠురీ అననుగిద్ధో అనేజో సబ్బధి సమోతి ఇమం తస్మిం పుగ్గలే చతుబ్బిధమానిసంసం బ్రూమీతి.

౯౬౦. కిఞ్చ భియ్యో – అనేజస్సాతి గాథా. తత్థ నిసఙ్ఖతీతి పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారాదీసు యో కోచి సఙ్ఖారో. సో హి యస్మా నిసఙ్ఖరియతి నిసఙ్ఖరోతి వా, తస్మా ‘‘నిసఙ్ఖతీ’’తి వుచ్చతి. వియారమ్భాతి వివిధా పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారాదికా ఆరమ్భా. ఖేమం పస్సతి సబ్బధీతి సబ్బత్థ అభయమేవ పస్సతి.

౯౬౧. ఏవం పస్సన్తో న సమేసూతి గాథా. తత్థ న వదతేతి ‘‘సదిసోహమస్మీ’’తిఆదినా మానవసేన సమేసుపి అత్తానం న వదతి ఓమేసుపి ఉస్సేసుపి. నాదేతి న నిరస్సతీతి రూపాదీసు కఞ్చి ధమ్మం న గణ్హాతి; న నిస్సజ్జతి. సేసం సబ్బత్థ పాకటమేవ. ఏవం అరహత్తనికూటేన దేసనం నిట్ఠాపేసి, దేసనాపరియోసానే పఞ్చసతా సాకియకుమారా చ కోలియకుమారా చ ఏహిభిక్ఖుపబ్బజ్జాయ పబ్బజితా, తే గహేత్వా భగవా మహావనం పావిసీతి.

పరమత్థజోతికాయ ఖుద్దక-అట్ఠకథాయ

సుత్తనిపాత-అట్ఠకథాయ అత్తదణ్డసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.