౧. కామసుత్తవణ్ణనా

౭౭౩. కామం కామయమానస్సాతి కామసుత్తం. కా ఉప్పత్తి? భగవతి కిర సావత్థియం విహరన్తే అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో సావత్థియా జేతవనస్స చ అన్తరే అచిరవతీనదీతీరే ‘‘యవం వపిస్సామీ’’తి ఖేత్తం కసతి. భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో పిణ్డాయ పవిసన్తో తం దిస్వా ఆవజ్జేన్తో అద్దస – ‘‘అస్స బ్రాహ్మణస్స యవా వినస్సిస్సన్తీ’’తి, పున ఉపనిస్సయసమ్పత్తిం ఆవజ్జేన్తో చస్స సోతాపత్తిఫలస్స ఉపనిస్సయం అద్దస. ‘‘కదా పాపుణేయ్యా’’తి ఆవజ్జేన్తో ‘‘సస్సే వినట్ఠే సోకాభిభూతో ధమ్మదేసనం సుత్వా’’తి అద్దస. తతో చిన్తేసి – ‘‘సచాహం తదా ఏవ బ్రాహ్మణం ఉపసఙ్కమిస్సామి, న మే ఓవాదం సోతబ్బం మఞ్ఞిస్సతి. నానారుచికా హి బ్రాహ్మణా, హన్ద, నం ఇతో పభుతియేవ సఙ్గణ్హామి, ఏవం మయి ముదుచిత్తో హుత్వా తదా ఓవాదం సోస్సతీ’’తి బ్రాహ్మణం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహ – ‘‘కిం, బ్రాహ్మణ, కరోసీ’’తి. బ్రాహ్మణో ‘‘ఏవం ఉచ్చాకులీనో సమణో గోతమో మయా సద్ధిం పటిసన్థారం కరోతీ’’తి తావతకేనేవ భగవతి పసన్నచిత్తో హుత్వా ‘‘ఖేత్తం, భో గోతమ, కసామి యవం వపిస్సామీ’’తి ఆహ. అథ సారిపుత్తత్థేరో చిన్తేసి – ‘‘భగవా బ్రాహ్మణేన సద్ధిం పటిసన్థారం అకాసి, న చ అహేతు అప్పచ్చయా తథాగతా ఏవం కరోన్తి, హన్దాహమ్పి తేన సద్ధిం పటిసన్థారం కరోమీ’’తి బ్రాహ్మణం ఉపసఙ్కమిత్వా తథేవ పటిసన్థారమకాసి. ఏవం మహామోగ్గల్లానత్థేరో సేసా చ అసీతి మహాసావకా. బ్రాహ్మణో అతీవ అత్తమనో అహోసి.

అథ భగవా సమ్పజ్జమానేపి సస్సే ఏకదివసం కతభత్తకిచ్చో సావత్థితో జేతవనం గచ్ఛన్తో మగ్గా ఓక్కమ్మ బ్రాహ్మణస్స సన్తికం గన్త్వా ఆహ – ‘‘సున్దరం తే, బ్రాహ్మణ, యవక్ఖేత్త’’న్తి. ‘‘ఏవం, భో గోతమ, సున్దరం, సచే సమ్పజ్జిస్సతి, తుమ్హాకమ్పి సంవిభాగం కరిస్సామీ’’తి. అథస్స చతుమాసచ్చయేన యవా నిప్ఫజ్జింసు. తస్స ‘‘అజ్జ వా స్వే వా లాయిస్సామీ’’తి ఉస్సుక్కం కురుమానస్సేవ మహామేఘో ఉట్ఠహిత్వా సబ్బరత్తిం వస్సి. అచిరవతీ నదీ పూరా ఆగన్త్వా సబ్బం యవం వహి. బ్రాహ్మణో సబ్బరత్తిం అనత్తమనో హుత్వా పభాతే నదీతీరం గతో సబ్బం సస్సవిపత్తిం దిస్వా ‘‘వినట్ఠోమ్హి, కథం దాని జీవిస్సామీ’’తి బలవసోకం ఉప్పాదేసి. భగవాపి తమేవ రత్తిం పచ్చూససమయే బుద్ధచక్ఖునా లోకం వోలోకేన్తో ‘‘అజ్జ బ్రాహ్మణస్స ధమ్మదేసనాకాలో’’తి ఞత్వా భిక్ఖాచారవత్తేన సావత్థిం పవిసిత్వా బ్రాహ్మణస్స ఘరద్వారే అట్ఠాసి. బ్రాహ్మణో భగవన్తం దిస్వా ‘‘సోకాభిభూతం మం అస్సాసేతుకామో సమణో గోతమో ఆగతో’’తి చిన్తేత్వా ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా పత్తం గహేత్వా భగవన్తం నిసీదాపేసి. భగవా జానన్తోవ బ్రాహ్మణం పుచ్ఛి – ‘‘కిం బ్రాహ్మణ పదుట్ఠచిత్తో విహాసీ’’తి? ఆమ, భో గోతమ, సబ్బం మే యవక్ఖేత్తం ఉదకేన వూళ్హన్తి. అథ భగవా ‘‘న, బ్రాహ్మణ, విపన్నే దోమనస్సం, సమ్పన్నే చ సోమనస్సం కాతబ్బం. కామా హి నామ సమ్పజ్జన్తిపి విపజ్జన్తిపీ’’తి వత్వా తస్స బ్రాహ్మణస్స సప్పాయం ఞత్వా ధమ్మదేసనావసేన ఇమం సుత్తమభాసి. తత్థ సఙ్ఖేపతో పదత్థసమ్బన్ధమత్తమేవ వణ్ణయిస్సామ, విత్థారో పన నిద్దేసే (మహాని. ౧) వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో. యథా చ ఇమస్మిం సుత్తే, ఏవం ఇతో పరం సబ్బసుత్తేసు.

తత్థ కామన్తి మనాపియరూపాదితేభూమకధమ్మసఙ్ఖాతం వత్థుకామం, కామయమానస్సాతి ఇచ్ఛమానస్స. తస్స చే తం సమిజ్ఝతీతి తస్స కామయమానస్స సత్తస్స తం కామసఙ్ఖాతం వత్థు సమిజ్ఝతి చే, సచే సో తం లభతీతి వుత్తం హోతి. అద్ధా పీతిమనో హోతీతి ఏకంసం తుట్ఠచిత్తో హోతి. లద్ధాతి లభిత్వా. మచ్చోతి సత్తో. యదిచ్ఛతీతి యం ఇచ్ఛతి.

౭౭౪. తస్స చే కామయానస్సాతి తస్స పుగ్గలస్స కామే ఇచ్ఛమానస్స, కామేన వా యాయమానస్స. ఛన్దజాతస్సాతి జాతతణ్హస్స. జన్తునోతి సత్తస్స. తే కామా పరిహాయన్తీతి తే కామా పరిహాయన్తి చే. సల్లవిద్ధోవ రుప్పతీతి అథ అయోమయాదినా సల్లేన విద్ధో వియ పీళీయతి.

౭౭౫. తతియగాథాయ సఙ్ఖేపత్థో – యో పన ఇమే కామే తత్థ ఛన్దరాగవిక్ఖమ్భనేన వా సముచ్ఛేదేన వా అత్తనో పాదేన సప్పస్స సిరం ఇవ పరివజ్జేతి. సో భిక్ఖు సబ్బం లోకం విసరిత్వా ఠితత్తా లోకే విసత్తికాసఙ్ఖాతం తణ్హం సతో హుత్వా సమతివత్తతీతి.

౭౭౬-౮. తతో పరాసం తిస్సన్నం గాథానం అయం సఙ్ఖేపత్థో – యో ఏతం సాలిక్ఖేత్తాదిం ఖేత్తం వా ఘరవత్థాదిం వత్థుం వా కహాపణసఙ్ఖాతం హిరఞ్ఞం వా గోఅస్సభేదం గవాస్సం వా ఇత్థిసఞ్ఞికా థియో వా ఞాతిబన్ధవాదీ బన్ధూ వా అఞ్ఞే వా మనాపియరూపాదీ పుథు కామే అనుగిజ్ఝతి, తం పుగ్గలం అబలసఙ్ఖాతా కిలేసా బలీయన్తి సహన్తి మద్దన్తి, సద్ధాబలాదివిరహేన వా అబలం తం పుగ్గలం అబలా కిలేసా బలీయన్తి, అబలత్తా బలీయన్తీతి అత్థో. అథ తం కామగిద్ధం కామే రక్ఖన్తం పరియేసన్తఞ్చ సీహాదయో చ పాకటపరిస్సయా కాయదుచ్చరితాదయో చ అపాకటపరిస్సయా మద్దన్తి, తతో అపాకటపరిస్సయేహి అభిభూతం తం పుగ్గలం జాతిఆదిదుక్ఖం భిన్నం నావం ఉదకం వియ అన్వేతి. తస్మా కాయగతాసతిఆదిభావనాయ జన్తు సదా సతో హుత్వా విక్ఖమ్భనసముచ్ఛేదవసేన రూపాదీసు వత్థుకామేసు సబ్బప్పకారమ్పి కిలేసకామం పరివజ్జేన్తో కామాని పరివజ్జయే. ఏవం తే కామే పహాయ తప్పహానకరమగ్గేనేవ చతుబ్బిధమ్పి తరే ఓఘం తరేయ్య తరితుం సక్కుణేయ్య. తతో యథా పురిసో ఉదకగరుకం నావం సిఞ్చిత్వా లహుకాయ నావాయ అప్పకసిరేనేవ పారగూ భవేయ్య, పారం గచ్ఛేయ్య, ఏవమేవ అత్తభావనావం కిలేసూదకగరుకం సిఞ్చిత్వా లహుకేన అత్తభావేన పారగూ భవేయ్య, సబ్బధమ్మపారం నిబ్బానం గతో భవేయ్య, అరహత్తప్పత్తియా గచ్ఛేయ్య చ, అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాతీతి అరహత్తనికూటేన దేసనం నిట్ఠాపేసి. దేసనాపరియోసానే బ్రాహ్మణో చ బ్రాహ్మణీ చ సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసూతి.

పరమత్థజోతికాయ ఖుద్దక-అట్ఠకథాయ

సుత్తనిపాత-అట్ఠకథాయ కామసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.