౪. భుసపేతవత్థువణ్ణనా

భుసాని ఏకో సాలిం పునాపరోతి ఇదం సత్థరి సావత్థియం విహరన్తే చత్తారో పేతే ఆరబ్భ వుత్తం. సావత్థియా కిర అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం గామకే ఏకో కూటవాణిజో కూటమానాదీహి జీవికం కప్పేసి. సో సాలిపలాపే గహేత్వా తమ్బమత్తికాయ పరిభావేత్వా గరుతరే కత్వా రత్తసాలిహి సద్ధిం మిస్సేత్వా విక్కిణి. తస్స పుత్తో ‘‘ఘరం ఆగతానం మమ మిత్తసుహజ్జానం సమ్మానం న కరోతీ’’తి కుపితో యుగచమ్మం గహేత్వా మాతుసీసే పహారమదాసి. తస్స సుణిసా సబ్బేసం అత్థాయ ఠపితమంసం చోరికాయ ఖాదిత్వా పున తేహి అనుయుఞ్జియమానా ‘‘సచే మయా తం మంసం ఖాదితం, భవే భవే అత్తనో పిట్ఠిమంసం కన్తిత్వా ఖాదేయ్య’’న్తి సపథమకాసి. భరియా పనస్స కిఞ్చిదేవ ఉపకరణం యాచన్తానం ‘‘నత్థీ’’తి వత్వా తేహి నిప్పీళియమానా ‘‘సచే సన్తం నత్థీతి వదామి, జాతజాతట్ఠానే గూథభక్ఖా భవేయ్య’’న్తి ముసావాదేన సపథమకాసి.

తే చత్తారోపి జనా అపరేన సమయేన కాలం కత్వా విఞ్ఝాటవియం పేతా హుత్వా నిబ్బత్తింసు. తత్థ కూటవాణిజో కమ్మఫలేన పజ్జలన్తం భుసం ఉభోహి హత్థేహి గహేత్వా అత్తనో మత్థకే ఆకిరిత్వా మహాదుక్ఖం అనుభవతి, తస్స పుత్తో అయోమయేహి ముగ్గరేహి సయమేవ అత్తనో సీసం భిన్దిత్వా అనప్పకం దుక్ఖం పచ్చనుభోతి. తస్స సుణిసా కమ్మఫలేన సునిసితేహి అతివియ విపులాయతేహి నఖేహి అత్తనో పిట్ఠిమంసాని కన్తిత్వా ఖాదన్తీ అపరిమితం దుక్ఖం అనుభవతి, తస్స భరియాయ సుగన్ధం సువిసుద్ధం అపగతకాళకం సాలిభత్తం ఉపనీతమత్తమేవ నానావిధకిమికులాకులం పరమదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛం గూథం సమ్పజ్జతి, తం సా ఉభోహి హత్థేహి పరిగ్గహేత్వా భుఞ్జన్తీ మహాదుక్ఖం పటిసంవేదేతి.

ఏవం తేసు చతూసు జనేసు పేతేసు నిబ్బత్తిత్వా మహాదుక్ఖం అనుభవన్తేసు ఆయస్మా మహామోగ్గలానో పబ్బతచారికం చరన్తో ఏకదివసం తం ఠానం గతో. తే పేతే దిస్వా –

౪౪౭. ‘‘భుసాని ఏకో సాలిం పునాపరో, అయఞ్చ నారీ సకమంసలోహితం;

తువఞ్చ గూథం అసుచిం అకన్తం, పరిభుఞ్జసి కిస్స అయం విపాకో’’తి. –

ఇమాయ గాథాయ తేహి కతకమ్మం పుచ్ఛి. తత్థ భుసానీతి పలాపాని. ఏకోతి ఏకకో. సాలిన్తి సాలినో. సామిఅత్థే హేతం ఉపయోగవచనం, సాలినో పలాపాని పజ్జలన్తాని అత్తనో సీసే అవకిరతీతి అధిప్పాయో. పునాపరోతి పున అపరో. యో హి సో మాతుసీసం పహరి, సో అయోముగ్గరేహి అత్తనో సీసం పహరిత్వా సీసభేదం పాపుణాతి, తం సన్ధాయ వదతి. సకమంసలోహితన్తి అత్తనో పిట్ఠిమంసం లోహితఞ్చ పరిభుఞ్జతీతి యోజనా. అకన్తన్తి అమనాపం జేగుచ్ఛం. కిస్స అయం విపాకోతి కతమస్స పాపకమ్మస్స ఇదం ఫలం, యం ఇదాని తుమ్హేహి పచ్చనుభవీయతీతి అత్థో.

ఏవం థేరేన తేహి కతకమ్మే పుచ్ఛితే కూటవాణిజస్స భరియా సబ్బేహి తేహి కతకమ్మం ఆచిక్ఖన్తీ –

౪౪౮. ‘‘అయం పురే మాతరం హింసతి, అయం పన కూటవాణిజో;

అయం మంసాని ఖాదిత్వా, ముసావాదేన వఞ్చేతి.

౪౪౯. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతా, అగారినీ సబ్బకులస్స ఇస్సరా;

సన్తేసు పరిగుహామి, మా చ కిఞ్చి ఇతో అదం.

౪౫౦. ‘‘ముసావాదేన ఛాదేమి, నత్థి ఏతం మమ గేహే;

సచే సన్తం నిగుహామి, గూథో మే హోతు భోజనం.

౪౫౧. ‘‘తస్స కమ్మస్స విపాకేన, ముసావాదస్స చూభయం;

సుగన్ధం సాలినో భత్తం, గూథం మే పరివత్తతి.

౪౫౨. ‘‘అవఞ్ఝాని చ కమ్మాని, న హి కమ్మం వినస్సతి;

దుగ్గన్ధం కిమినం మీళ్హం, భుఞ్జామి చ పివామి చా’’తి. – గాథా అభాసి;

౪౪౮. తత్థ అయన్తి పుత్తం దస్సేన్తి వదతి. హింసతీతి థామేన పరిబాధేతి, ముగ్గరేన పహరతీతి అత్థో. కూటవాణిజోతి ఖలవాణిజో, వఞ్చనాయ వణిజ్జకారకోతి అత్థో. మంసాని ఖాదిత్వాతి పరేహి సాధారణమంసం ఖాదిత్వా ‘‘న ఖాదామీ’’తి ముసావాదేన తే వఞ్చేతి.

౪౪౯-౫౦. అగారినీతి గేహసామినీ. సన్తేసూతి విజ్జమానేస్వేవ పరేహి యాచితఉపకరణేసు. పరిగుహామీతి పటిచ్ఛాదేసిం. కాలవిపల్లాసేన హేతం వుత్తం. మా చ కిఞ్చి ఇతో అదన్తి ఇతో మమ సన్తకతో కిఞ్చిమత్తమ్పి అత్థికస్స పరస్స న అదాసిం. ఛాదేమితి ‘‘నత్థి ఏతం మమ గేహే’’తి ముసావాదేన ఛాదేసిం.

౪౫౧-౨. గూథం మే పరివత్తతీతి సుగన్ధం సాలిభత్తం మయ్హం కమ్మవసేన గూథభావేన పరివత్తతి పరిణమతి. అవఞ్ఝానీతి అమోఘాని అనిప్ఫలాని. న హి కమ్మం వినస్సతీతి యథూపచితం కమ్మం ఫలం అదత్వా న హి వినస్సతి. కిమినన్తి కిమివన్తం సఞ్జాతకిమికులం. మీళ్హన్తి గూథం. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయత్తా ఉత్తానమేవ.

ఏవం థేరో తస్సా పేతియా వచనం సుత్వా తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేసి. భగవా తమత్థం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేసి. సా దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.

భుసపేతవత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.