౩. రథకారపేతివత్థువణ్ణనా

వేళురియథమ్భం రుచిరం పభస్సరన్తి ఇదం సత్థరి సావత్థియం విహరన్తే అఞ్ఞతరం పేతిం ఆరబ్భ వుత్తం. అతీతే కిర కస్సపస్స భగవతో కాలే అఞ్ఞతరా ఇత్థీ సీలాచారసమ్పన్నా కల్యాణమిత్తసన్నిస్సయేన సాసనే అభిప్పసన్నా సువిభత్తవిచిత్రభిత్తిథమ్భసోపానభూమితలం అతివియ దస్సనీయం ఏకం ఆవాసం కత్వా తత్థ భిక్ఖూ నిసీదాపేత్వా పణీతేన ఆహారేన పరివిసిత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నియ్యాదేసి. సా అపరేన సమయేన కాలం కత్వా అఞ్ఞస్స పాపకమ్మస్స వసేన హిమవతి పబ్బతరాజే రథకారదహం నిస్సాయ విమానపేతీ హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్సా సఙ్ఘస్స ఆవాసదానపుఞ్ఞానుభావేన సబ్బరతనమయం ఉళారం అతివియ సమన్తతో పాసాదికం మనోహరం రమణీయం పోక్ఖరణియం నన్దనవనసదిసం ఉపసోభితం విమానం నిబ్బత్తి, సయఞ్చ సువణ్ణవణ్ణా అభిరూపా దస్సనీయా పాసాదికా అహోసి.

సా తత్థ పురిసేహి వినావ దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవన్తీ విహరతి. తస్సా తత్థ దీఘరత్తం నిప్పురిసాయ వసన్తియా అనభిరతి ఉప్పన్నా. సా ఉక్కణ్ఠితా హుత్వా ‘‘అత్థేసో ఉపాయో’’తి చిన్తేత్వా దిబ్బాని అమ్బపక్కాని నదియం పక్ఖిపతి. సబ్బం కణ్ణముణ్డపేతివత్థుస్మిం ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బం. ఇధ పన బారాణసివాసీ ఏకో మాణవో గఙ్గాయ తేసు ఏకం అమ్బఫలం దిస్వా తస్స పభవం గవేసన్తో అనుక్కమేన తం ఠానం గన్త్వా నదిం దిస్వా తదనుసారేన తస్సా వసనట్ఠానం గతో. సా తం దిస్వా అత్తనో వసనట్ఠానం నేత్వా పటిసన్థారం కరోన్తీ నిసీది. సో తస్సా వసనట్ఠానసమ్పత్తిం దిస్వా పుచ్ఛన్తో –

౪౩౯. ‘‘వేళురియథమ్భం రుచిరం పభస్సరం, విమానమారుయ్హ అనేకచిత్తం;

తత్థచ్ఛసి దేవి మహానుభావే, పథద్ధని పన్నరసేవ చన్దో.

౪౪౦. ‘‘వణ్ణో చ తే కనకస్స సన్నిభో, ఉత్తత్తరూపో భుస దస్సనేయ్యో;

పల్లఙ్కసేట్ఠే అతులే నిసిన్నా, ఏకా తువం నత్థి చ తుయ్హ సామికో.

౪౪౧. ‘‘ఇమా చ తే పోక్ఖరణీ సమన్తా, పహూతమల్యా బహుపుణ్డరీకా;

సువణ్ణచుణ్ణేహి సమన్తమోత్థతా, న తత్థ పఙ్కో పణకో చ విజ్జతి.

౪౪౨. ‘‘హంసా చిమే దస్సనీయా మనోరమా, ఉదకస్మిమనుపరియన్తి సబ్బదా;

సమయ్య వగ్గూపనదన్తి సబ్బే, బిన్దుస్సరా దున్దుభీనంవ ఘోసో.

౪౪౩. ‘‘దద్దల్లమానా యససా యసస్సినీ, నావాయ చ త్వం అవలమ్బ తిట్ఠసి;

ఆళారపమ్హే హసితే పియంవదే, సబ్బఙ్గకల్యాణి భుసం విరోచసి.

౪౪౪. ‘‘ఇదం విమానం విరజం సమే ఠితం, ఉయ్యానవన్తం రతినన్దివడ్ఢనం;

ఇచ్ఛామహం నారి అనోమదస్సనే, తయా సహ నన్దనే ఇధ మోదితు’’న్తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

౪౩౯. తత్థ తత్థాతి తస్మిం విమానే. అచ్ఛసీతి ఇచ్ఛితిచ్ఛితకాలే నిసీదసి. దేవీతి తం ఆలపతి. మహానుభావేతి మహతా దిబ్బానుభావేన సమన్నాగతే. పథద్ధనీతి అత్తనో పథభూతే అద్ధని, గగనతలమగ్గేతి అత్థో. పన్నరసేవ చన్దోతి పుణ్ణమాసియం పరిపుణ్ణమణ్డలో చన్దో వియ విజ్జోతమానాతి అత్థో.

౪౪౦. వణ్ణో చ తే కనకస్స సన్నిభోతి తవ వణ్ణో చ ఉత్తత్తసిఙ్గీసువణ్ణేన సదిసో అతివియ మనోహరో. తేనాహ ‘‘ఉత్తత్తరూపో భుస దస్సనేయ్యో’’తి. అతులేతి మహారహే. అతులేతి వా దేవతాయ ఆలపనం, అసదిసరూపేతి అత్థో. నత్థి చ తుయ్హ సామికోతి తుయ్హం సామికో చ నత్థి.

౪౪౧. పహూతమల్యాతి కమలకువలయాదిబహువిధకుసుమవతియో. సువణ్ణచుణ్ణేహీతి సువణ్ణవాలుకాహి. సమన్తమోత్థతాతి సమన్తతో ఓకిణ్ణా. తత్థాతి తాసు పోక్ఖరణీసు. పఙ్కో పణకో చాతి కద్దమో వా ఉదకపిచ్ఛిల్లో వా న విజ్జతి.

౪౪౨. హంసా చిమే దస్సనీయా మనోరమాతి ఇమే హంసా చ దస్సనసుఖా మనోరమా చ. అనుపరియన్తీతి అనువిచరన్తి. సబ్బదాతి సబ్బేసు ఉతూసు. సమయ్యాతి సఙ్గమ్మ. వగ్గూతి మధురం. ఉపనదన్తీతి వికూజన్తి. బిన్దుస్సరాతి అవిసటస్సరా సమ్పిణ్డితస్సరా. దున్దుభీనంవ ఘోసోతి వగ్గుబిన్దుస్సరభావేన దున్దుభీనం వియ తవ పోక్ఖరణియం హంసానం ఘోసోతి అత్థో.

౪౪౩. దద్దల్లమానాతి అతివియ అభిజలన్తీ. యససాతి దేవిద్ధియా. నావాయాతి దోణియం. పోక్ఖరణియఞ్హి పదుమినియం సువణ్ణనావాయ మహారహే పల్లఙ్కే నిసీదిత్వా ఉదకకీళం కీళన్తిం పేతిం దిస్వా ఏవమాహ. అవలమ్బాతి అవలమ్బిత్వా అపస్సేనం అపస్సాయ. తిట్ఠసీతి ఇదం ఠానసద్దస్స గతినివత్తి అత్థత్తా గతియా పటిక్ఖేపవచనం. ‘‘నిసజ్జసీ’’తి వా పాఠో, నిసీదసిచ్చేవస్స అత్థో దట్ఠబ్బో. ఆళారపమ్హేతి వేల్లితదీఘనీలపఖుమే. హసితేతి హసితమహాహసితముఖే. పియంవదేతి పియభాణినీ. సబ్బఙ్గకల్యాణీతి సబ్బేహి అఙ్గేహి సున్దరే, సోభనసబ్బఙ్గపచ్చఙ్గీతి అత్థో. విరోచసీతి విరాజేసి.

౪౪౪. విరజన్తి విగతరజం నిద్దోసం. సమే ఠితన్తి సమే భూమిభాగే ఠితం, చతురస్ససోభితతాయ వా సమభాగే ఠితం, సమన్తభద్దకన్తి అత్థో. ఉయ్యానవన్తన్తి నన్దనవనసహితం. రతినన్దివడ్ఢనన్తి రతిఞ్చ నన్దిఞ్చ వడ్ఢేతీతి రతినన్దివడ్ఢనం, సుఖస్స చ పీతియా చ సంవడ్ఢనన్తి అత్థో. నారీతి తస్సా ఆలపనం. అనోమదస్సనేతి పరిపుణ్ణఅఙ్గపచ్చఙ్గతాయ అనిన్దితదస్సనే. నన్దనేతి నన్దనకరే. ఇధాతి నన్దనవనే, విమానే వా. మోదితున్తి అభిరమితుం ఇచ్ఛామీతి యోజనా.

ఏవం తేన మాణవేన వుత్తే సా విమానపేతిదేవతా తస్స పటివచనం దేన్తీ –

౪౪౫. ‘‘కరోహి కమ్మం ఇధ వేదనీయం, చిత్తఞ్చ తే ఇధ నిహితం భవతు;

కత్వాన కమ్మం ఇధ వేదనీయం, ఏవం మమం లచ్ఛసి కామకామిని’’న్తి. –

గాథమాహ. తత్థ కరోహి కమ్మం ఇధ వేదనీయన్తి ఇధ ఇమస్మిం దిబ్బట్ఠానే విపచ్చనకం విపాకదాయకం కుసలకమ్మం కరోహి పసవేయ్యాసి. ఇధ నిహితన్తి ఇధూపనీతం, ‘‘ఇధ నిన్న’’న్తి వా పాఠో, ఇమస్మిం ఠానే నిన్నం పోణం పబ్భారం తవ చిత్తం భవతు హోతు. మమన్తి మం. లచ్ఛసీతి లభిస్ససి.

సో మాణవో తస్సా విమానపేతియా వచనం సుత్వా తతో మనుస్సపథం గతో తత్థ చిత్తం పణిధాయ తజ్జం పుఞ్ఞకమ్మం కత్వా నచిరస్సేవ కాలం కత్వా తత్థ నిబ్బత్తి తస్సా పేతియా సహబ్యతం. తమత్థం పకాసేన్తా సఙ్గీతికారా –

౪౪౬. ‘‘సాధూతి సో తస్సా పటిస్సుణిత్వా,

అకాసి కమ్మం తహిం వేదనీయం;

కత్వాన కమ్మం తహిం వేదనీయం,

ఉపపజ్జి సో మాణవో తస్సా సహబ్యత’’న్తి. –

ఓసానగాథమాహంసు. తత్థ సాధూతి సమ్పటిచ్ఛనే నిపాతో. తస్సాతి తస్సా విమానపేతియా. పటిస్సుణిత్వాతి తస్సా వచనం సమ్పటిచ్ఛిత్వా. తహిం వేదనీయన్తి తస్మిం విమానే తాయ సద్ధిం వేదితబ్బసుఖవిపాకం కుసలకమ్మం. సహబ్యతన్తి సహభావం. సో మాణవో తస్సా సహబ్యతం ఉపపజ్జీతి యోజనా. సేసం ఉత్తానమేవ.

ఏవం తేసు తత్థ చిరకాలం దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవన్తేసు పురిసో కమ్మస్స పరిక్ఖయేన కాలమకాసి, ఇత్థీ పన అత్తనో పుఞ్ఞకమ్మస్స ఖేత్తఙ్గతభావేన ఏకం బుద్ధన్తరం తత్థ పరిపుణ్ణం కత్వా వసి. అథ అమ్హాకం భగవతి లోకే ఉప్పజ్జిత్వా పవత్తితవరధమ్మచక్కే అనుక్కమేన జేతవనే విహరన్తే ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఏకదివసం పబ్బతచారికం చరమానో తం విమానఞ్చ విమానపేతిఞ్చ దిస్వా ‘‘వేళురియథమ్భం రుచిరం పభస్సర’’న్తిఆదికాహి గాథాహి పుచ్ఛి. సా చస్స ఆదితో పట్ఠాయ సబ్బం అత్తనో పవత్తిం ఆరోచేసి. తం సుత్వా థేరో సావత్థిం ఆగన్త్వా భగవతో ఆరోచేసి. భగవా తమత్థం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేసి. తం సుత్వా మహాజనో దానాదిపుఞ్ఞధమ్మనిరతో అహోసీతి.

రథకారపేతివత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.