౨. సారిపుత్తత్థేరమాతుపేతివత్థువణ్ణనా

నగ్గా దుబ్బణ్ణరూపాసీతి ఇదం సత్థరి వేళువనే విహరన్తే ఆయస్మతో సారిపుత్తత్థేరస్స ఇతో పఞ్చమాయ జాతియా మాతుభూతం పేతిం ఆరబ్భ వుత్తం. ఏకదివసం ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మా చ అనురుద్ధో ఆయస్మా చ కప్పినో రాజగహస్స అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం అరఞ్ఞాయతనే విహరన్తి. తేన చ సమయేన బారాణసియం అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో సమణబ్రాహ్మణకపణద్ధికవనిబ్బకయాచకానం ఓపానభూతో అన్నపానవత్థసయనాదీని దేతి. దేన్తో చ ఆగతాగతానం యథాకాలం యథారహఞ్చ పాదోదకపాదబ్భఞ్జనాదిదానానుపుబ్బకం సబ్బాభిదేయ్యం పటిపన్నో హోతి, పురేభత్తం భిక్ఖూ అన్నపానాదినా సక్కచ్చం పరివిసతి. సో దేసన్తరం గచ్ఛన్తో భరియం ఆహ – ‘‘భోతి, యథాపఞ్ఞత్తం ఇమం దానవిధిం అపరిహాపేన్తీ సక్కచ్చం అనుపతిట్ఠాహీ’’తి. సా ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణిత్వా తస్మిం పక్కన్తే ఏవ తావ భిక్ఖూనం పఞ్ఞత్తం దానవిధిం పచ్ఛిన్ది, అద్ధికానం పన నివాసత్థాయ ఉపగతానం గేహపిట్ఠితో ఛడ్డితం జరసాలం దస్సేసి ‘‘ఏత్థ వసథా’’తి. అన్నపానాదీనం అత్థాయ తత్థ అద్ధికేసు ఆగతేసు ‘‘గూథం ఖాదథ, ముత్తం పివథ, లోహితం పివథ, తుమ్హాకం మాతు మత్థలుఙ్గం ఖాదథా’’తి యం యం అసుచి జేగుచ్ఛం, తస్స తస్స నామం గహేత్వా నిట్ఠురం వదతి.

సా అపరేన సమయేన కాలం కత్వా కమ్మానుభావుక్ఖిత్తా పేతయోనియం నిబ్బత్తిత్వా అత్తనో వచీదుచ్చరితానురూపం దుక్ఖం అనుభవన్తీ పురిమజాతిసమ్బన్ధం అనుస్సరిత్వా ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స సన్తికం ఉపసఙ్కమితుకామా తస్స విహారద్వారం సమ్పాపుణి, తస్స విహారద్వారదేవతాయో విహారప్పవేసనం నివారేసుం. సా కిర ఇతో పఞ్చమాయ జాతియా థేరస్స మాతుభూతపుబ్బా, తస్మా ఏవమాహ – ‘‘అహం అయ్యస్స సారిపుత్తత్థేరస్స ఇతో పఞ్చమాయ జాతీయా మాతా, దేథ మే ద్వారప్పవేసనం థేరం దట్ఠు’’న్తి. తం సుత్వా దేవతా తస్సా పవేసనం అనుజానింసు. సా పవిసిత్వా చఙ్కమనకోటియం ఠత్వా థేరస్స అత్తానం దస్సేసి. థేరో తం దిస్వా కరుణాయ సఞ్చోదితమానసో హుత్వా –

౧౧౬. ‘‘నగ్గా దుబ్బణ్ణరూపాసి, కిసా ధమనిసన్థతా;

ఉప్ఫాసులికే కిసికే, కా ను త్వం ఇధ తిట్ఠసీ’’తి. –

గాథాయ పుచ్ఛి. సా థేరేన పుట్ఠా పటివచనం దేన్తీ –

౧౧౭. ‘‘అహం తే సకియా మాతా, పుబ్బే అఞ్ఞాసు జాతీసు;

ఉపపన్నా పేత్తివిసయం, ఖుప్పిపాససమప్పితా.

౧౧౮. ‘‘ఛడ్డితం ఖిపితం ఖేళం, సిఙ్ఘాణికం సిలేసుమం;

వసఞ్చ డయ్హమానానం, విజాతానఞ్చ లోహితం.

౧౧౯. ‘‘వణికానఞ్చ యం ఘాన-సీసచ్ఛిన్నాన లోహితం;

ఖుదాపరేతా భుఞ్జామి, ఇచ్ఛిపురిసనిస్సితం.

౧౨౦. ‘‘పుబ్బలోహితం భక్ఖామి, పసూనం మానుసాన చ;

అలేణా అనగారా చ, నీలమఞ్చపరాయణా.

౧౨౧. ‘‘దేహి పుత్తక మే దానం, దత్వా అన్వాదిసాహి మే;

అప్పేవ నామ ముచ్చేయ్యం, పుబ్బలోహితభోజనా’’తి. – పఞ్చగాథా అభాసి;

౧౧౭. తత్థ అహం తే సకియా మాతాతి అహం తుయ్హం జననిభావతో సకియా మాతా. పుబ్బే అఞ్ఞాసు జాతీసూతి మాతా హోన్తీపి న ఇమిస్సం జాతియం, అథ ఖో పుబ్బే అఞ్ఞాసు జాతీసు, ఇతో పఞ్చమియన్తి దట్ఠబ్బం. ఉపపన్నా పేత్తివిసయన్తి పటిసన్ధివసేన పేతలోకం ఉపగతా. ఖుప్పిపాససమప్పితాతి ఖుదాయ చ పిపాసాయ చ అభిభూతా, నిరన్తరం జిఘచ్ఛాపిపాసాహి అభిభుయ్యమానాతి అత్థో.

౧౧౮-౧౧౯. ఛడ్డితన్తి ఉచ్ఛిట్ఠకం, వన్తన్తి అత్థో. ఖిపితన్తి ఖిపితేన సద్ధిం ముఖతో నిక్ఖన్తమలం. ఖేళన్తి నిట్ఠుభం. సిఙ్ఘాణికన్తి మత్థలుఙ్గతో విస్సన్దిత్వా నాసికాయ నిక్ఖన్తమలం. సిలేసుమన్తి సేమ్హం. వసఞ్చ డయ్హమానానన్తి చితకస్మిం డయ్హమానానం కళేవరానం వసాతేలఞ్చ. విజాతానఞ్చ లోహితన్తి పసూతానం ఇత్థీనం లోహితం, గబ్భమలం చ-సద్దేన సఙ్గణ్హాతి. వణికానన్తి సఞ్జాతవణానం. యన్తి యం లోహితన్తి సమ్బన్ధో. ఘానసీసచ్ఛిన్నానన్తి ఘానచ్ఛిన్నానం సీసచ్ఛిన్నానఞ్చ యం లోహితం, తం భుఞ్జామీతి యోజనా. దేసనాసీసమేతం ‘‘ఘానసీసచ్ఛిన్నాన’’న్తి, యస్మా హత్థపాదాదిచ్ఛిన్నానమ్పి లోహితం భుఞ్జామియేవ. తథా ‘‘వణికాన’’న్తి ఇమినా తేసమ్పి లోహితం సఙ్గహితన్తి దట్ఠబ్బం. ఖుదాపరేతాతి జిఘచ్ఛాభిభూతా హుత్వా. ఇత్థిపురిసనిస్సితన్తి ఇత్థిపురిససరీరనిస్సితం యథావుత్తం అఞ్ఞఞ్చ చమ్మమంసన్హారుపుబ్బాదికం పరిభుఞ్జామీతి దస్సేతి.

౧౨౦-౧౨౧. పసూనన్తి అజగోమహింసాదీనం. అలేణాతి అసరణా. అనగారాతి అనావాసా. నీలమఞ్చపరాయణాతి సుసానే ఛడ్డితమలమఞ్చసయనా. అథ వా నీలాతి ఛారికఙ్గారబహులా సుసానభూమి అధిప్పేతా, తంయేవ మఞ్చం వియ అధిసయనాతి అత్థో. అన్వాదిసాహి మేతి యథా దిన్నం దక్ఖిణం మయ్హం ఉపకప్పతి, తథా ఉద్దిస పత్తిదానం దేహి. అప్పేవ నామ ముచ్చేయ్యం, పుబ్బలోహితభోజనాతి తవ ఉద్దిసనేన ఏతస్మా పుబ్బలోహితభోజనా పేతజీవికా అపి నామ ముచ్చేయ్యం.

తం సుత్వా ఆయస్మా సారిపుత్తత్థేరో దుతియదివసే మహామోగ్గల్లానత్థేరాదికే తయో థేరే ఆమన్తేత్వా తేహి సద్ధిం రాజగహే పిణ్డాయ చరన్తో రఞ్ఞో బిమ్బిసారస్స నివేసనం అగమాసి. రాజా థేరే దిస్వా వన్దిత్వా ‘‘కిం, భన్తే, ఆగతత్థా’’తి ఆగమనకారణం పుచ్ఛి. ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పవత్తిం రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా ‘‘అఞ్ఞాతం, భన్తే’’తి వత్వా థేరే విస్సజ్జేత్వా సబ్బకమ్మికం అమచ్చం పక్కోసాపేత్వా ఆణాపేసి ‘‘నగరస్స అవిదూరే వివిత్తే ఛాయూదకసమ్పన్నే ఠానే చతస్సో కుటియో కారేహీ’’తి. అన్తేపురే చ పహోనకవిసేసవసేన తిధా విభజిత్వా చతస్సో కుటియో పటిచ్ఛాపేసి, సయఞ్చ తత్థ గన్త్వా కాతబ్బయుత్తకం అకాసి. నిట్ఠితాసు కుటికాసు సబ్బం బలికరణం సజ్జాపేత్వా అన్నపానవత్థాదీని బుద్ధప్పముఖస్స చాతుద్దిసస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అనుచ్ఛవికే సబ్బపరిక్ఖారే చ ఉపట్ఠాపేత్వా ఆయస్మతో సారిపుత్తత్థేరస్స తం సబ్బం నియ్యాదేసి. అథ థేరో తం పేతిం ఉద్దిస్స తం సబ్బం బుద్ధప్పముఖస్స చాతుద్దిసస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అదాసి. సా పేతీ తం అనుమోదిత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా సబ్బకామసమిద్ధా చ హుత్వా అపరదివసే ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స సన్తికం ఉపగన్త్వా వన్దిత్వా అట్ఠాసి. తం థేరో పటిపుచ్ఛి, సా అత్తనో పేతూపపత్తిం పున దేవూపపత్తిఞ్చ విత్థారతో కథేసి. తేన వుత్తం –

౧౨౨. ‘‘మాతుయా వచనం సుత్వా, ఉపతిస్సోనుకమ్పకో;

ఆమన్తయి మోగ్గల్లానం, అనురుద్ధఞ్చ కప్పినం.

౧౨౩. ‘‘చతస్సో కుటియో కత్వా, సఙ్ఘే చాతుద్దిసే అదా;

కుటియో అన్నపానఞ్చ, మాతు దక్ఖిణమాదిసీ.

౧౨౪. ‘‘సమనన్తరానుద్దిట్ఠే, విపాకో ఉదపజ్జథ;

భోజనం పానీయం వత్థం, దక్ఖిణాయ ఇదం ఫలం.

౧౨౫. ‘‘తతో సుద్ధా సుచివసనా, కాసికుత్తమధారినీ;

విచిత్తవత్థాభరణా, కోలికం ఉపసఙ్కమీ’’తి.

౧౨౩. తత్థ సఙ్ఘే చాతుద్దిసే అదాతి చాతుద్దిసస్స సఙ్ఘస్స అదాసి, నియ్యాదేసీతి అత్థో. సేసం వుత్తత్థమేవ.

అథాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పేతిం –

౧౨౬. ‘‘అభిక్కన్తేన వణ్ణేన, యా త్వం తిట్ఠసి దేవతే;

ఓభాసేన్తీ దిసా సబ్బా, ఓసధీ వియ తారకా.

౧౨౭. ‘‘కేన తేతాదిసో వణ్ణో, తేన తే ఇధ మిజ్ఝతి;

ఉప్పజ్జన్తి చ తే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౧౨౮. ‘‘పుచ్ఛామి తం దేవి మహానుభావే, మనుస్సభూతా కిమకాసి పుఞ్ఞం;

కేనాసి ఏవం జలితానుభావా,

వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి. – పుచ్ఛి;

౧౨౯-౧౩౩. అథ సా ‘‘సారిపుత్తస్సాహం మాతా’’తిఆదినా విస్సజ్జేసి. సేసం వుత్తత్థమేవ. అథాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేసి. భగవా తమత్థం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేసి, సా దేసనా మహాజనస్స సాత్థికా అహోసీతి.

సారిపుత్తత్థేరమాతుపేతివత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.