౧౧. సుత్తపేతవత్థువణ్ణనా

అహం పురే పబ్బజితస్స భిక్ఖునోతి ఇదం సుత్తపేతవత్థు. తస్స కా ఉప్పత్తి? సావత్థియా కిర అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం గామకే అమ్హాకం సత్థరి అనుప్పన్నేయేవ సత్తన్నం వస్ససతానం ఉపరి అఞ్ఞతరో దారకో ఏకం పచ్చేకబుద్ధం ఉపట్ఠహి. తస్స మాతా తస్మిం వయప్పత్తే తస్సత్థాయ సమానకులతో అఞ్ఞతరం కులధీతరం ఆనేసి. వివాహదివసేయేవ చ సో కుమారో సహాయేహి సద్ధిం న్హాయితుం గతో అహినా దట్ఠో కాలమకాసి, ‘‘యక్ఖగాహేనా’’తిపి వదన్తి. సో పచ్చేకబుద్ధస్స ఉపట్ఠానేన బహుం కుసలకమ్మం కత్వా ఠితోపి తస్సా దారికాయ పటిబద్ధచిత్తతాయ విమానపేతో హుత్వా నిబ్బత్తి, మహిద్ధికో పన అహోసి మహానుభావో.

అథ సో తం దారికం అత్తనో విమానం నేతుకామో ‘‘కేన ను ఖో ఉపాయేన ఏసా దిట్ఠధమ్మవేదనీయకమ్మం కత్వా మయా సద్ధిం ఇధ అభిరమేయ్యా’’తి తస్సా దిబ్బభోగసమ్పత్తియా అనుభవనహేతుం వీమంసన్తో పచ్చేకబుద్ధం చీవరకమ్మం కరోన్తం దిస్వా మనుస్సరూపేన గన్త్వా వన్దిత్వా ‘‘కిం, భన్తే, సుత్తకేన అత్థో అత్థీ’’తి ఆహ. ‘‘చీవరకమ్మం కరోమి, ఉపాసకా’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే, అసుకస్మిం ఠానే సుత్తభిక్ఖం చరథా’’తి తస్సా దారికాయ గేహం దస్సేసి. పచ్చేకబుద్ధో తత్థ గన్త్వా ఘరద్వారే అట్ఠాసి. అథ సా పచ్చేకబుద్ధం తత్థ ఠితం దిస్వా పసన్నమానసా ‘‘సుత్తకేన మే అయ్యో అత్థికో’’తి ఞత్వా ఏకం సుత్తగుళం అదాసి. అథ సో అమనుస్సో మనుస్సరూపేన తస్స దారికాయ ఘరం గన్త్వా తస్సా మాతరం యాచిత్వా తాయ సద్ధిం కతిపాహం వసిత్వా తస్సా మాతుయా అనుగ్గహత్థం తస్మిం గేహే సబ్బభాజనాని హిరఞ్ఞసువణ్ణస్స పూరేత్వా సబ్బత్థ ఉపరి నామం లిఖి ‘‘ఇదం దేవదత్తియం ధనం న కేనచి గహేతబ్బ’’న్తి, తఞ్చ దారికం గహేత్వా అత్తనో విమానం అగమాసి. తస్సా మాతా పహూతం ధనం లభిత్వా అత్తనో ఞాతకానం కపణద్ధికాదినఞ్చ దత్వా అత్తనా చ పరిభుఞ్జిత్వా కాలం కరోన్తీ ‘‘మమ ధీతా ఆగచ్ఛతి చే, ఇదం ధనం దస్సేథా’’తి ఞాతకానం కథేత్వా కాలమకాసి.

తతో సత్తన్నం వస్ససతానం అచ్చయేన అమ్హాకం భగవతి లోకే ఉప్పజ్జిత్వా పవత్తితవరధమ్మచక్కే అనుక్కమేన సావత్థియం విహరన్తే తస్సా ఇత్థియా తేన అమనుస్సేన సద్ధిం వసన్తియా ఉక్కణ్ఠా ఉప్పజ్జి. సా తం ‘‘సాధు, అయ్యపుత్త, మం సకఞ్ఞేవ గేహం పటినేహీ’’తి వదన్తీ –

౩౪౧. ‘‘అహం పురే పబ్బజితస్స భిక్ఖునో,

సుత్తం అదాసిం ఉపసఙ్కమ్మ యాచితా;

తస్స విపాకో విపులఫలూపలబ్భతి,

బహుకా చ మే ఉప్పజ్జరే వత్థకోటియో.

౩౪౨. ‘‘పుప్ఫాభికిణ్ణం రమితం విమానం, అనేకచిత్తం నరనారిసేవితం;

సాహం భుఞ్జామి చ పారుపామి చ, పహూతవిత్తా న చ తావ ఖీయతి.

౩౪౩. ‘‘తస్సేవ కమ్మస్స విపాకమన్వయా, సుఖఞ్చ సాతఞ్చ ఇధూపలబ్భతి;

సాహం గన్త్వా పునదేవ మానుసం, కాహామి పుఞ్ఞాని నయయ్యపుత్త మ’’న్తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

౩౪౧. తత్థ ‘‘పబ్బజితస్స భిక్ఖునో’’తి ఇదం పచ్చేకబుద్ధం సద్ధాయ వుత్తం. సో హి కామాదిమలానం అత్తనో సన్తానతో అనవసేసతో పబ్బాజితత్తా పహీనత్తా పరమత్థతో ‘‘పబ్బజితో’’తి, భిన్నకిలేసత్తా ‘‘భిక్ఖూ’’తి చ వత్తబ్బతం అరహతి. సుత్తన్తి కప్పాసియసుత్తం. ఉపసఙ్కమ్మాతి మయ్హం గేహం ఉపసఙ్కమిత్వా. యాచితాతి ‘‘ఉద్దిస్స అరియా తిట్ఠన్తి, ఏసా అరియాన యాచనా’’తి (జా. ౧.౭.౫౯) ఏవం వుత్తాయ కాయవిఞ్ఞత్తిపయోగసఙ్ఖాతాయ భిక్ఖాచరియాయ యాచితా. తస్సాతి తస్స సుత్తదానస్స. విపాకో విపులఫలూపలబ్భతీతి విపులఫలో ఉళారఉదయో మహాఉదయో విపాకో ఏతరహి ఉపలబ్భతి పచ్చనుభవీయతి. బహుకాతి అనేకా. వత్థకోటియోతి వత్థానం కోటియో, అనేకసతసహస్సపభేదాని వత్థానీతి అత్థో.

౩౪౨. అనేకచిత్తన్తి నానావిధచిత్తకమ్మం, అనేకేహి వా ముత్తామణిఆదీహి రతనేహి విచిత్తరూపం. నరనారిసేవితన్తి పరిచారకభూతేహి నరేహి నారీహి చ ఉపసేవితం. సాహం భుఞ్జామీతి సా అహం తం విమానం పరిభుఞ్జామి. పారుపామీతి అనేకాసు వత్థకోటీసు ఇచ్ఛితిచ్ఛితం నివాసేమి చేవ పరిదహామి చ. పహూతవిత్తాతి పహూతవిత్తూపకరణా మహద్ధనా మహాభోగా. న చ తావ ఖీయతీతి తఞ్చ విత్తం న ఖీయతి, న పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛతి.

౩౪౩. తస్సేవ కమ్మస్స విపాకమన్వయాతి తస్సేవ సుత్తదానమయపుఞ్ఞకమ్మస్స అన్వయా పచ్చయా హేతుభావేన విపాకభూతం సుఖం, ఇట్ఠమధురసఙ్ఖాతం సాతఞ్చ ఇధ ఇమస్మిం విమానే ఉపలబ్భతి. గన్త్వా పునదేవ మానుసన్తి పున ఏవ మనుస్సలోకం ఉపగన్త్వా. కాహామి పుఞ్ఞానీతి మయ్హం సుఖవిసేసనిప్ఫాదకాని పుఞ్ఞాని కరిస్సామి, యేసం వా మయా అయం సమ్పత్తి లద్ధాతి అధిప్పాయో. నయయ్యపుత్త మన్తి, అయ్యపుత్త, మం మనుస్సలోకం నయ, నేహీతి అత్థో.

తం సుత్వా సో అమనుస్సో తస్సా పటిబద్ధచిత్తతాయ అనుకమ్పాయ గమనం అనిచ్ఛన్తో –

౩౪౪. ‘‘సత్త తువం వస్ససతా ఇధాగతా,

జిణ్ణా చ వుడ్ఢా చ తహిం భవిస్ససి;

సబ్బేవ తే కాలకతా చ ఞాతకా,

కిం తత్థ గన్త్వాన ఇతో కరిస్ససీ’’తి. –

గాథమాహ. తత్థ సత్తాతి విభత్తిలోపేన నిద్దేసో, నిస్సక్కే వా ఏతం పచ్చత్తవచనం. వస్ససతాతి వస్ససతతో, సత్తహి వస్ససతేహి ఉద్ధం తువం ఇధాగతా ఇమం విమానం ఆగతా, ఇధాగతాయ తుయ్హం సత్త వస్ససతాని హోన్తీతి అత్థో. జిణ్ణా చ వుడ్ఢా చ తహిం భవిస్ససీతి ఇధ దిబ్బేహి ఉతుఆహారేహి ఉపథమ్భితత్తభావా కమ్మానుభావేన ఏత్తకం కాలం దహరాకారేనేవ ఠితా. ఇతో పన గతా కమ్మస్స చ పరిక్ఖీణత్తా మనుస్సానఞ్చ ఉతుఆహారవసేన జరాజిణ్ణా వయోవుడ్ఢా చ తహిం మనుస్సలోకే భవిస్ససి. కిన్తి? సబ్బేవ తే కాలకతా చ ఞాతకాతి దీఘస్స అద్ధునో గతత్తా తవ ఞాతయోపి సబ్బే ఏవ మతా, తస్మా ఇతో దేవలోకతో తత్థ మనుస్సలోకం గన్త్వా కిం కరిస్ససి, అవసేసమ్పి ఆయుఞ్చ ఇధేవ ఖేపేహి, ఇధ వసాహీతి అధిప్పాయో.

ఏవం తేన వుత్తా సా తస్స వచనం అసద్దహన్తీ పునదేవ –

౩౪౫. ‘‘సత్తేవ వస్సాని ఇధాగతాయ మే, దిబ్బఞ్చ సుఖఞ్చ సమప్పితాయ;

సాహం గన్త్వా పునదేవ మానుసం, కాహామి పుఞ్ఞాని నయయ్యపుత్త మ’’న్తి. –

గాథమాహ. తత్థ సత్తేవ వస్సాని ఇధాగతాయ మేతి, అయ్యపుత్త, మయ్హం ఇధాగతాయ సత్తేవ వస్సాని మఞ్ఞే వీతివత్తాని. సత్త వస్ససతాని దిబ్బసుఖసమప్పితాయ బహుమ్పి కాలం గతం అసల్లక్ఖేన్తీ ఏవమాహ.

ఏవం పన తాయ వుత్తో సో విమానపేతో నానప్పకారం తం అనుసాసిత్వా ‘‘త్వం ఇదాని సత్తాహతో ఉత్తరి తత్థ న జీవిస్ససి, మాతుయా తే నిక్ఖిత్తం మయా దిన్నం ధనం అత్థి, తం సమణబ్రాహ్మణానం దత్వా ఇధేవ ఉప్పత్తిం పత్థేహీ’’తి వత్వా తం బాహాయం గహేత్వా గామమజ్ఝే ఠపేత్వా ‘‘ఇధాగతే అఞ్ఞేపి జనే ‘యథాబలం పుఞ్ఞాని కరోథా’తి ఓవదేయ్యాసీ’’తి వత్వా గతో. తేన వుత్తం –

౩౪౬. ‘‘సో తం గహేత్వాన పసయ్హ బాహాయం, పచ్చానయిత్వాన థేరిం సుదుబ్బలం;

వజ్జేసి ‘అఞ్ఞమ్పి జనం ఇధాగతం, కరోథ పుఞ్ఞాని సుఖూపలబ్భతీ’’’తి.

తత్థ సోతి సో విమానపేతో. తన్తి తం ఇత్థిం. గహేత్వాన పసయ్హ బాహాయన్తి పసయ్హ నేతా వియ బాహాయం తం గహేత్వా. పచ్చానయిత్వానాతి తస్సా జాతసంవుడ్ఢగామం పునదేవ ఆనయిత్వా. థేరిన్తి థావరిం, జిణ్ణం వుడ్ఢన్తి అత్థో. సుదుబ్బలన్తి జరాజిణ్ణతాయ ఏవ సుట్ఠు దుబ్బలం. సా కిర తతో విమానతో అపగమనసమనన్తరమేవ జిణ్ణా వుడ్ఢా మహల్లికా అద్ధగతా వయోఅనుప్పత్తా అహోసి. వజ్జేసీతి వదేయ్యాసి. వత్తబ్బవచనాకారఞ్చ దస్సేతుం ‘‘అఞ్ఞమ్పి జన’’న్తిఆది వుత్తం. తస్సత్థో – భద్దే, త్వమ్పి పుఞ్ఞం కరేయ్యాసి, అఞ్ఞమ్పి జనం ఇధ తవ దస్సనత్థాయ ఆగతం ‘‘భద్రముఖా, ఆదిత్తం సీసం వా చేలం వా అజ్ఝుపేక్ఖిత్వాపి దానసీలాదీని పుఞ్ఞాని కరోథాతి, కతే చ పుఞ్ఞే ఏకంసేనేవ తస్స ఫలభూతం సుఖం ఉపలబ్భతి, న ఏత్థ సంసయో కాతబ్బో’’తి వదేయ్యాసి ఓవదేయ్యాసీతి.

ఏవఞ్చ వత్వా తస్మిం గతే సా ఇత్థీ అత్తనో ఞాతకానం వసనట్ఠానం గన్త్వా తేసం అత్తానం జానాపేత్వా తేహి నియ్యాదితధనం గహేత్వా సమణబ్రాహ్మణానం దానం దేన్తీ అత్తనో సన్తికం ఆగతాగతానం –

౩౪౭. ‘‘దిట్ఠా మయా అకతేన సాధునా, పేతా విహఞ్ఞన్తి తథేవ మనుస్సా;

కమ్మఞ్చ కత్వా సుఖవేదనీయం, దేవా మనుస్సా చ సుఖే ఠితా పజా’’తి. –

గాథాయ ఓవాదమదాసి.

తత్థ అకతేనాతి అనిబ్బత్తితేన అత్తనా అనుపచితేన. సాధునాతి కుసలకమ్మేన, ఇత్థమ్భూతలక్ఖణే కరణవచనం. విహఞ్ఞన్తీతి విఘాతం ఆపజ్జన్తి. సుఖవేదనీయన్తి సుఖవిపాకం పుఞ్ఞకమ్మం. సుఖే ఠితాతి సుఖే పతిట్ఠితా. ‘‘సుఖేధితా’’తి వా పాఠో, సుఖేన అభివుడ్ఢా ఫీతాతి అత్థో. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో – యథా పేతా తథేవ మనుస్సా అకతేన కుసలేన, కతేన చ అకుసలేన విహఞ్ఞమానా ఖుప్పిపాసాదినా విఘాతం ఆపజ్జన్తా మహాదుక్ఖం అనుభవన్తా దిట్ఠా మయా. సుఖవేదనీయం పన కమ్మం కత్వా తేన కతేన కుసలకమ్మేన, అకతేన చ అకుసలకమ్మేన దేవమనుస్సపరియాపన్నా పజా సుఖే ఠితా దిట్ఠా మయా, అత్తపచ్చక్ఖమేతం, తస్మా పాపం దూరతోవ పరివజ్జేన్తా పుఞ్ఞకిరియాయ యుత్తపయుత్తా హోథాతి.

ఏవం పన ఓవాదం దేన్తీ సమణబ్రాహ్మణాదీనం సత్తాహం మహాదానం పవత్తేత్వా సత్తమే దివసే కాలం కత్వా తావతింసేసు నిబ్బత్తి. భిక్ఖూ తం పవత్తిం భగవతో ఆరోచేసుం. భగవా తమత్థం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా సమ్పత్తపరిసాయ ధమ్మం దేసేసి, విసేసతో చ పచ్చేకబుద్ధేసు పవత్తితదానస్స మహప్ఫలతం మహానిసంసతఞ్చ పకాసేసి. తం సుత్వా మహాజనో విగతమలమచ్ఛేరో దానాదిపుఞ్ఞాభిరతో అహోసీతి.

సుత్తపేతవత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.