౧౦. ఉత్తరమాతుపేతివత్థువణ్ణనా

దివావిహారగతం భిక్ఖున్తి ఇదం ఉత్తరమాతుపేతివత్థు. తత్రాయం అత్థవిభావనా – సత్థరి పరినిబ్బుతే పఠమమహాసఙ్గీతియా పవత్తితాయ ఆయస్మా మహాకచ్చాయనో ద్వాదసహి భిక్ఖూహి సద్ధిం కోసమ్బియా అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం అరఞ్ఞాయతనే విహాసి. తేన చ సమయేన రఞ్ఞో ఉదేనస్స అఞ్ఞతరో అమచ్చో కాలమకాసి, తేన చ పుబ్బే నగరే కమ్మన్తా అధిట్ఠితా అహేసుం. అథ రాజా తస్స పుత్తం ఉత్తరం నామ మాణవం పక్కోసాపేత్వా ‘‘త్వఞ్చ పితరా అధిట్ఠితే కమ్మన్తే సమనుసాసా’’తి తేన ఠితట్ఠానే ఠపేసి.

సో చ సాధూతి సమ్పటిచ్ఛిత్వా ఏకదివసం నగరపటిసఙ్ఖరణియానం దారూనం అత్థాయ వడ్ఢకియో గహేత్వా అరఞ్ఞం గతో. తత్థ ఆయస్మతో మహాకచ్చాయనత్థేరస్స వసనట్ఠానం ఉపగన్త్వా థేరం తత్థ పంసుకూలచీవరధరం వివిత్తం నిసిన్నం దిస్వా ఇరియాపథేయేవ పసీదిత్వా కతపటిసన్థారో వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. థేరో తస్స ధమ్మం కథేసి. సో ధమ్మం సుత్వా రతనత్తయే సఞ్జాతప్పసాదో సరణేసు పతిట్ఠాయ థేరం నిమన్తేసి – ‘‘అధివాసేథ మే, భన్తే, స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖూహి అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. అధివాసేసి థేరో తుణ్హీభావేన. సో తతో నిక్ఖమిత్వా నగరం గన్త్వా అఞ్ఞేసం ఉపాసకానం ఆచిక్ఖి – ‘‘థేరో మయా స్వాతనాయ నిమన్తితో, తుమ్హేహిపి మమ దానగ్గం ఆగన్తబ్బ’’న్తి.

సో దుతియదివసే కాలస్సేవ పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా కాలం ఆరోచాపేత్వా సద్ధిం భిక్ఖూహి ఆగచ్ఛన్తస్స థేరస్స పచ్చుగ్గమనం కత్వా వన్దిత్వా పురక్ఖత్వా గేహం పవేసేసి. అథ మహారహకప్పియపచ్చత్థరణఅత్థతేసు ఆసనేసు థేరే చ భిక్ఖూసు చ నిసిన్నేసు గన్ధపుప్ఫధూపేహి పూజం కత్వా పణీతేన అన్నపానేన తే సన్తప్పేత్వా సఞ్జాతప్పసాదో కతఞ్జలీ అనుమోదనం సుణిత్వా కతభత్తానుమోదనే థేరే గచ్ఛన్తే పత్తం గహేత్వా అనుగచ్ఛన్తో నగరతో నిక్ఖమిత్వా పటినివత్తన్తో ‘‘భన్తే, తుమ్హేహి నిచ్చం మమ గేహం పవిసితబ్బ’’న్తి యాచిత్వా థేరస్స అధివాసనం ఞత్వా నివత్తి. ఏవం సో థేరం ఉపట్ఠహన్తో తస్స ఓవాదే పతిట్ఠాయ సోతాపత్తిఫలం పాపుణి, విహారఞ్చ కారేసి, సబ్బే చ అత్తనో ఞాతకే సాసనే అభిప్పసన్నే అకాసి.

మాతా పనస్స మచ్ఛేరమలపరియుట్ఠితచిత్తా హుత్వా ఏవం పరిభాసి – ‘‘యం త్వం మమ అనిచ్ఛన్తియా ఏవ సమణానం అన్నపానం దేసి, తం తే పరలోకే లోహితం సమ్పజ్జతూ’’తి. ఏకం పన మోరపిఞ్ఛకలాపం విహారమహదివసే దియ్యమానం అనుజాని. సా కాలం కత్వా పేతయోనియం ఉప్పజ్జి, మోరపిఞ్ఛకలాపదానానుమోదనేన పనస్సా కేసా నీలా సినిద్ధా వేల్లితగ్గా సుఖుమా దీఘా చ అహేసుం. సా యదా గఙ్గానదిం ‘‘పానీయం పివిస్సామీ’’తి ఓతరతి, తదా నదీ లోహితపూరా హోతి. సా పఞ్చపణ్ణాస వస్సాని ఖుప్పిపాసాభిభూతా విచరిత్వా ఏకదివసం కఙ్ఖారేవతత్థేరం గఙ్గాయ తీరే దివావిహారం నిసిన్నం దిస్వా అత్తానం అత్తనో కేసేహి పటిచ్ఛాదేత్వా ఉపసఙ్కమిత్వా పానీయం యాచి. తం సన్ధాయ వుత్తం –

౩౩౧. ‘‘దివావిహారగతం భిక్ఖుం, గఙ్గాతీరే నిసిన్నకం;

తం పేతీ ఉపసఙ్కమ్మ, దుబ్బణ్ణా భీరుదస్సనా.

౩౩౨. ‘‘కేసా చస్సా అతిదీఘా, యావభూమావలమ్బరే;

కేసేహి సా పటిచ్ఛన్నా, సమణం ఏతదబ్రవీ’’తి. –

ఇమా ద్వే గాథా సఙ్గీతికారకేహి ఇధ ఆదితో ఠపితా.

తత్థ భీరుదస్సనాతి భయానకదస్సనా. ‘‘రుద్దదస్సనా’’తి వా పాఠో, బీభచ్ఛభారియదస్సనాతి అత్థో. యావభూమావలమ్బరేతి యావ భూమి, తావ ఓలమ్బన్తి. పుబ్బే ‘‘భిక్ఖు’’న్తి చ పచ్ఛా ‘‘సమణ’’న్తి చ కఙ్ఖారేవతత్థేరమేవ సన్ధాయ వుత్తం.

సా పన పేతీ థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా పానీయం యాచన్తీ –

౩౩౩. ‘‘పఞ్చపణ్ణాస వస్సాని, యతో కాలకతా అహం;

నాభిజానామి భుత్తం వా, పీతం వా పన పానియం;

దేహి త్వం పానియం భన్తే, తసితా పానియాయ మే’’తి. – ఇమం గాథమాహ;

౩౩౩. తత్థ నాభిజానామి భుత్తం వాతి ఏవం దీఘమన్తరే కాలే భోజనం భుత్తం వా పానీయం పీతం వా నాభిజానామి, న భుత్తం న పీతన్తి అత్థో. తసితాతి పిపాసితా. పానియాయాతి పానీయత్థాయ ఆహిణ్డన్తియా మే పానీయం దేహి, భన్తేతి యోజనా.

ఇతో పరం –

౩౩౪. ‘‘అయం సీతోదికా గఙ్గా, హిమవన్తతో సన్దతి;

పివ ఏత్తో గహేత్వాన, కిం మం యాచసి పానియం.

౩౩౫. ‘‘సచాహం భన్తే గఙ్గాయ, సయం గణ్హామి పానియం;

లోహితం మే పరివత్తతి, తస్మా యాచామి పానియం.

౩౩౬. ‘‘కిం ను కాయేన వాచాయ, మనసా దుక్కటం కతం;

కిస్సకమ్మవిపాకేన, గఙ్గా తే హోతి లోహితం.

౩౩౭. ‘‘పుత్తో మే ఉత్తరో నామ, సద్ధో ఆసి ఉపాసకో;

సో చ మయ్హం అకామాయ, సమణానం పవేచ్ఛతి.

౩౩౮. ‘‘చీవరం పిణ్డపాతఞ్చ, పచ్చయం సయనాసనం;

తమహం పరిభాసామి, మచ్ఛేరేన ఉపద్దుతా.

౩౩౯. ‘‘యం త్వం మయ్హం అకామాయ, సమణానం పవేచ్ఛసి;

చీవరం పిణ్డపాతఞ్చ, పచ్చయం సయనాసనం.

౩౪౦. ‘‘ఏతం తే పరలోకస్మిం, లోహితం హోతు ఉత్తర;

తస్సకమ్మవిపాకేన, గఙ్గా మే హోతి లోహిత’’న్తి. –

ఇమా థేరస్స చ పేతియా చ వచనపటివచనగాథా.

౩౩౪. తత్థ హిమవన్తతోతి మహతో హిమస్స అత్థితాయ ‘‘హిమవా’’తి లద్ధనామతో పబ్బతరాజతో. సన్దతీతి పవత్తతి. ఏత్తోతి ఇతో మహాగఙ్గాతో. కిన్తి కస్మా మం యాచసి పానీయం, గఙ్గానదిం ఓతరిత్వా యథారుచి పివాతి దస్సేతి.

౩౩౫. లోహితం మే పరివత్తతీతి ఉదకం సన్దమానం మయ్హం పాపకమ్మఫలేన లోహితం హుత్వా పరివత్తతి పరిణమతి, తాయ గహితమత్తం ఉదకం లోహితం జాయతి.

౩౩౭-౪౦. మయ్హం అకామాయాతి మమ అనిచ్ఛన్తియా. పవేచ్ఛతీతి దేతి. పచ్చయన్తి గిలానపచ్చయం. ఏతన్తి యం ఏతం చీవరాదికం పచ్చయజాతం సమణానం పవేచ్ఛసి దేసి, ఏతం తే పరలోకస్మిం లోహితం హోతు ఉత్తరాతి అభిసపనవసేన కతం పాపకమ్మం, తస్స విపాకేనాతి యోజనా.

అథాయస్మా రేవతో తం పేతిం ఉద్దిస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పానీయం అదాసి, పిణ్డాయ చరిత్వా భత్తం గహేత్వా భిక్ఖూనమదాసి, సఙ్కారకూటాదితో పంసుకూలం గహేత్వా ధోవిత్వా భిసిఞ్చ చిమిలికఞ్చ కత్వా భిక్ఖూనం అదాసి, తేన చస్సా పేతియా దిబ్బసమ్పత్తియో అహేసుం. సా థేరస్స సన్తికం గన్త్వా అత్తనా లద్ధదిబ్బసమ్పత్తిం థేరస్స దస్సేసి. థేరో తం పవత్తిం అత్తనో సన్తికం ఉపగతానం చతున్నం పరిసానం పకాసేత్వా ధమ్మకథం కథేసి. తేన మహాజనో సఞ్జాతసంవేగో విగతమలమచ్ఛేరో హుత్వా దానసీలాదికుసలధమ్మాభిరతో అహోసీతి. ఇదం పన పేతవత్థు దుతియసఙ్గీతియం సఙ్గహం ఆరుళ్హన్తి దట్ఠబ్బం.

ఉత్తరమాతుపేతివత్థువణ్ణనా నిట్ఠితా.