౭. అన్తగ్గాహికాదిట్ఠినిద్దేసవణ్ణనా

౧౪౦. అన్తగ్గాహికాయ దిట్ఠియా పఠమవారే ఆకారపుచ్ఛా. దుతియే ఆకారగహణం. తతియే ఆకారవిస్సజ్జనం. తత్థ లోకోతి అత్తా. సో అన్తోతి అఞ్ఞమఞ్ఞపటిపక్ఖేసు సస్సతుచ్ఛేదన్తేసు సస్సతగ్గాహే సస్సతన్తో, అసస్సతగ్గాహే ఉచ్ఛేదన్తో. పరిత్తం ఓకాసన్తి సుప్పమత్తం వా సరావమత్తం వా ఖుద్దకం ఠానం. నీలకతో ఫరతీతి నీలన్తి ఆరమ్మణం కరోతి. అయం లోకోతి అత్తానం సన్ధాయ వుత్తం. పరివటుమోతి సమన్తతో పరిచ్ఛేదవా. అన్తసఞ్ఞీతి అన్తవాతిసఞ్ఞీ. అన్తో అస్స అత్థీతి అన్తోతి గహేతబ్బం. యం ఫరతీతి యం కసిణరూపం ఫరతి. తం వత్థు చేవ లోకో చాతి తం కసిణరూపం ఆరమ్మణఞ్చేవ ఆలోకియట్ఠేన లోకో చ. యేన ఫరతీతి యేన చిత్తేన ఫరతి. సో అత్తా చేవ లోకో చాతి అత్తానమపేక్ఖిత్వా పుల్లిఙ్గం కతం, తం చిత్తం అత్తా చేవ ఆలోకనట్ఠేన లోకో చాతి వుత్తం హోతి. అన్తవాతి అన్తో. ఓకాసకతో ఫరతీతి ఆలోకకసిణవసేన తేజోకసిణవసేన ఓదాతకసిణవసేన వా ఓభాసోతి ఫరతి. నీలాదీనం పఞ్చన్నం పభస్సరకసిణానంయేవ గహితత్తా పథవీఆపోవాయోకసిణవసేన అత్తాభినివేసో న హోతీతి గహేతబ్బం.

విపులం ఓకాసన్తి ఖలమణ్డలమత్తాదివసేన మహన్తం ఠానం. అనన్తవాతి వుద్ధఅనన్తవా. అపరియన్తోతి వుద్ధఅపరియన్తో. అనన్తసఞ్ఞీతి అనన్తోతిసఞ్ఞీ. తం జీవన్తి సో జీవో. లిఙ్గవిపల్లాసో కతో. జీవోతి చ అత్తా ఏవ. రూపాదీని పఞ్చపి పరివటుమట్ఠేన సరీరం. జీవం న సరీరన్తి అత్తసఙ్ఖాతో జీవో రూపసఙ్ఖాతం సరీరం న హోతి. ఏస నయో వేదనాదీసు. తథాగతోతి సత్తో. అరహన్తి ఏకే. పరం మరణాతి మరణతో ఉద్ధం, పరలోకేతి అత్థో. రూపం ఇధేవ మరణధమ్మన్తి అత్తనో పాకటక్ఖన్ధసీసేన పఞ్చక్ఖన్ధగ్గహణం, తం ఇమస్మింయేవ లోకే నస్సనపకతికన్తి అత్థో. సేసక్ఖన్ధేసుపి ఏసేవ నయో. కాయస్స భేదాతి ఖన్ధపఞ్చకసఙ్ఖాతస్స కాయస్స భేదతో పరం. ఇమినా వచనేన ‘‘పరం మరణా’’తి ఏతస్స ఉద్దేసస్స అత్థో వుత్తో. హోతిపీతిఆదీసు హోతీతి మూలపదం. చతూసుపి అపి-సద్దో సముచ్చయత్థో. తిట్ఠతీతి సస్సతత్తా తిట్ఠతి, న చవతీతి అత్థో. ‘‘హోతీ’’తి పదస్స వా అత్థవిసేసనత్థం ‘‘తిట్ఠతీ’’తి పదం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. ఉప్పజ్జతీతి అణ్డజజలాబుజయోనిపవేసవసేన ఉప్పజ్జతి నామ, నిబ్బత్తతీతి సంసేదజఓపపాతికయోనిపవేసవసేన నిబ్బత్తతి నామాతి అత్థయోజనా వేదితబ్బా. ఉచ్ఛిజ్జతీతి పబన్ధాభావవసేన. వినస్సతీతి భఙ్గవసేన. న హోతి పరం మరణాతి పురిమపదానం అత్థవివరణం, చుతితో ఉద్ధం న విజ్జతీతి అత్థో. హోతి చ న చ హోతీతి ఏకచ్చసస్సతికానం దిట్ఠి, ఏకేన పరియాయేన హోతి, ఏకేన పరియాయేన న హోతీతి అత్థో. జీవభావేన హోతి, పుబ్బజీవస్స అభావేన న హోతీతి వుత్తం హోతి. నేవ హోతి న న హోతీతి అమరావిక్ఖేపికానం దిట్ఠి, హోతీతి చ నేవ హోతి, న హోతీతి చ న హోతీతి అత్థో. అనువాదభయా ముసావాదభయా చ మన్దత్తా మోమూహత్తా చ పుబ్బవుత్తనయస్స పటిక్ఖేపమత్తం కరోతి. ఇమేహి పఞ్ఞాసాయ ఆకారేహీతి యథావుత్తానం దసన్నం పఞ్చకానం వసేన పఞ్ఞాసాయ ఆకారేహీతి.

అన్తగ్గాహికాదిట్ఠినిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.