౮. సతిపట్ఠానకథా

సతిపట్ఠానకథావణ్ణనా

౩౪. ఇదాని సమసీసకథానన్తరం అత్తనా వుత్తస్స ఇద్ధిపాటిహారియస్స సాధకే సత్త అనుపస్సనావిసేసే దస్సేన్తేన కథితాయ సుత్తన్తపుబ్బఙ్గమాయ సతిపట్ఠానకథాయ అపుబ్బత్థానువణ్ణనా. తత్థ సుత్తన్తే తావ చత్తారోతి గణనపరిచ్ఛేదో, తేన న తతో హేట్ఠా, న ఉద్ధన్తి సతిపట్ఠానపరిచ్ఛేదం దీపేతి. ఇమేతి నిద్దిసితబ్బనిదస్సనం. భిక్ఖవేతి ధమ్మపటిగ్గాహకపుగ్గలాలపనం. సతిపట్ఠానాతి తయో సతిపట్ఠానా సతిగోచరోపి, తిధా పటిపన్నేసు సావకేసు సత్థునో పటిఘానునయవీతివత్తతాపి, సతిపి. ‘‘చతున్నం, భిక్ఖవే, సతిపట్ఠానానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ దేసేస్సామీ’’తిఆదీసు (సం. ని. ౫.౪౦౮) హి సతిగోచరో ‘‘సతిపట్ఠాన’’న్తి వుత్తో. తస్సత్థో – పతిట్ఠాతి తస్మిన్తి పట్ఠానం. కా పతిట్ఠాతి? సతి. సతియా పట్ఠానం సతిపట్ఠానన్తి.

‘‘తయో సతిపట్ఠానా యదరియో సేవతి, యదరియో సేవమానో సత్థా గణమనుసాసితుమరహతీ’’తి (మ. ని. ౩.౩౦౪, ౩౧౧) ఏత్థ తిధా పటిపన్నేసు సావకేసు సత్థునో పటిఘానునయవీతివత్తతా ‘‘సతిపట్ఠాన’’న్తి వుత్తా. తస్సత్థో – పట్ఠపేతబ్బతో పట్ఠానం, పవత్తయితబ్బతోతి అత్థో. కేన పట్ఠపేతబ్బతోతి? సతియా. సతియా పట్ఠానం సతిపట్ఠానన్తి. ‘‘చత్తారో సతిపట్ఠానా భావితా బహులీకతా సత్త బోజ్ఝఙ్గే పరిపూరేన్తీ’’తిఆదీసు (మ. ని. ౩.౧౪౭) పన సతియేవ ‘‘సతిపట్ఠాన’’న్తి వుత్తా. తస్సత్థో – పతిట్ఠాతీతి పట్ఠానం, ఉపట్ఠాతి ఓక్కన్దిత్వా పక్ఖన్దిత్వా వత్తతీతి అత్థో. సతియేవ పట్ఠానం సతిపట్ఠానం. అథ వా సరణట్ఠేన సతి, ఉపట్ఠానట్ఠేన ఉపట్ఠానం. ఇతి సతి చ సా ఉపట్ఠానఞ్చాతిపి సతిపట్ఠానం. ఇదమిధ అధిప్పేతం. యది ఏవం కస్మా సతిపట్ఠానాతి బహువచనం కతన్తి? సతిబహుత్తా. ఆరమ్మణభేదేన హి బహుకా తా సతియోతి.

కతమే చత్తారోతి కథేతుకమ్యతాపుచ్ఛా. ఇధాతి ఇమస్మిం సాసనే. భిక్ఖూతి సంసారే భయం ఇక్ఖతీతి భిక్ఖు. సేసపదానం అత్థవణ్ణనా పనేత్థ సుతమయఞాణకథాయ మగ్గసచ్చనిద్దేసవణ్ణనాయం వుత్తాయేవాతి.

కస్మా పన భగవతా చత్తారోవ సతిపట్ఠానా వుత్తా అనూనా అనధికాతి? వేనేయ్యహితత్తా. తణ్హాచరితదిట్ఠిచరితసమథయానికవిపస్సనాయానికేసు హి మన్దతిక్ఖవసేన ద్వేధా ద్వేధా పవత్తేసు మన్దస్స తణ్హాచరితస్స ఓళారికం కాయానుపస్సనాసతిపట్ఠానం విసుద్ధిమగ్గో, తిక్ఖస్స సుఖుమం వేదనానుపస్సనాసతిపట్ఠానం. దిట్ఠిచరితస్సాపి మన్దస్స నాతిప్పభేదగతం చిత్తానుపస్సనాసతిపట్ఠానం విసుద్ధిమగ్గో, తిక్ఖస్స అతిప్పభేదగతం ధమ్మానుపస్సనాసతిపట్ఠానం. సమథయానికస్స చ మన్దస్స అకిచ్ఛేన అధిగన్తబ్బనిమిత్తం పఠమం సతిపట్ఠానం విసుద్ధిమగ్గో, తిక్ఖస్స ఓళారికారమ్మణే అసణ్ఠహనతో దుతియం. విపస్సనాయానికస్సపి మన్దస్స నాతిప్పభేదగతారమ్మణం తతియం, తిక్ఖస్స అతిప్పభేదగతారమ్మణం చతుత్థం. ఇతి చత్తారోవ వుత్తా అనూనా అనధికాతి.

సుభసుఖనిచ్చఅత్తవిపల్లాసప్పహానత్థం వా. కాయో హి అసుభో, తత్థ చ సుభవిపల్లాసవిపల్లత్థా సత్తా. తేసం తత్థ అసుభభావదస్సనేన తస్స విపల్లాసస్స పహానత్థం పఠమం సతిపట్ఠానం వుత్తం. సుఖం నిచ్చం అత్తాతి గహితేసుపి చ వేదనాదీసు వేదనా దుక్ఖా, చిత్తం అనిచ్చం, ధమ్మా అనత్తా, తేసు చ సుఖనిచ్చఅత్తవిపల్లాసవిపల్లత్థా సత్తా. తేసం తత్థ దుక్ఖాదిభావదస్సనేన తేసం విపల్లాసానం పహానత్థం సేసాని తీణి వుత్తానీతి ఏవం సుభసుఖనిచ్చఅత్తవిపల్లాసప్పహానత్థం వా చత్తారోవ వుత్తా. న కేవలఞ్చ విపల్లాసప్పహానత్థమేవ, చతురోఘయోగాసవగన్థఉపాదానఅగతిప్పహానత్థమ్పి చతుబ్బిధాహారపరిఞ్ఞత్థమ్పి చత్తారోవ వుత్తాతి వేదితబ్బం.

౩౫. (క) సుత్తన్తనిద్దేసే పథవీకాయన్తి ఇమస్మిం రూపకాయే పథవీధాతు. సకలసరీరే పన పథవీధాతూనం బహుకత్తా సబ్బపథవీధాతుసఙ్గహత్థం సమూహత్థేన కాయగ్గహణం కతం. ఆపోకాయాదీసుపి ఏసేవ నయో. కేసకాయాదీనమ్పి బహుకత్తా కేసకాయాదిగహణం కతం. వక్కాదీని పన పరిచ్ఛిన్నత్తా కాయగ్గహణం నారహన్తీతి తేసం గహణం న కతన్తి వేదితబ్బం.

(ఖ) సుఖం వేదనన్తిఆదీసు సుఖం వేదనన్తి కాయికం వా చేతసికం వా సుఖం వేదనం. తథా దుక్ఖం వేదనం. అదుక్ఖమసుఖం వేదనన్తి పన చేతసికమేవ ఉపేక్ఖావేదనం. సామిసం సుఖం వేదనన్తి ఛ గేహసితసోమనస్సవేదనా. నిరామిసం సుఖం వేదనన్తి ఛ నేక్ఖమ్మసితసోమనస్సవేదనా. సామిసం దుక్ఖం వేదనన్తి ఛ గేహసితదోమనస్సవేదనా. నిరామిసం దుక్ఖం వేదనన్తి ఛ నేక్ఖమ్మసితదోమనస్సవేదనా. సామిసం అదుక్ఖమసుఖం వేదనన్తి ఛ గేహసితఉపేక్ఖావేదనా. నిరామిసం అదుక్ఖమసుఖం వేదనన్తి ఛ నేక్ఖమ్మసితఉపేక్ఖావేదనా.

(గ) సరాగం చిత్తన్తిఆదీని ఞాణకథాయం వుత్తత్థాని.

(ఘ) తదవసేసే ధమ్మేతి తేహి కాయవేదనాచిత్తేహి అవసేసే తేభూమకధమ్మే. సబ్బత్థ తేన ఞాణేనాతి తేన సత్తవిధేన అనుపస్సనాఞాణేన. యాని పనేత్థ అన్తరన్తరా అవుత్తత్థాని, తాని హేట్ఠా తత్థ తత్థ వుత్తత్థానేవాతి.

సతిపట్ఠానకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.