౩. అభిసమయకథా

అభిసమయకథావణ్ణనా

౧౯. ఇదాని ఇద్ధికథానన్తరం పరమిద్ధిభూతం అభిసమయం దస్సేన్తేన కథితాయ అభిసమయకథాయ అపుబ్బత్థానువణ్ణనా. తత్థ అభిసమయోతి సచ్చానం అభిముఖేన సమాగమో, పటివేధోతి అత్థో. కేన అభిసమేతీతి కిం వుత్తం హోతి? ‘‘ఏవం మహత్థియో ఖో, భిక్ఖవే, ధమ్మాభిసమయో’’తిఆదీసు (సం. ని. ౨.౭౪) సుత్తపదేసు యో సో అభిసమయోతి వుత్తో, తస్మిం అభిసమయే వత్తమానే అభిసమేతా పుగ్గలో కేన ధమ్మేన సచ్చాని అభిసమేతి, అభిముఖో హుత్వా సమాగచ్ఛతి, పటివిజ్ఝతీతి వుత్తం హోతీతి. అయం తావ చోదకస్స పుచ్ఛా. చిత్తేన అభిసమేతీతి చిత్తం వినా అభిసమయాభావతో తథా విస్సజ్జనం. హఞ్చీతిఆది పున చోదనా. హఞ్చి యదీతి అత్థో. ‘‘చిత్తేనా’’తి వుత్తత్తా తేన హి అఞ్ఞాణీ అభిసమేతీతి ఆహ. న అఞ్ఞాణీ అభిసమేతీతి చిత్తమత్తేనేవ అభిసమయాభావతో పటిక్ఖేపో. ఞాణేన అభిసమేతీతి పటిఞ్ఞా. పున హఞ్చీతిఆది ‘‘ఞాణేనా’’తి వుత్తత్తా అఞ్ఞాణీ అచిత్తకోతి చోదనా. న అచిత్తకో అభిసమేతీతి అచిత్తకస్స అభిసమయాభావతో పటిక్ఖేపో. చిత్తేన చాతిఆది పటిఞ్ఞా. పున హఞ్చీతిఆది సబ్బచిత్తఞాణసాధారణవసేన చోదనా. సేసచోదనావిస్సజ్జనేసుపి ఏసేవ నయో.

పరతో పన కమ్మస్సకతచిత్తేన చ ఞాణేన చాతి కమ్మస్సకా సత్తాతి ఏవం కమ్మస్సకతాయ పవత్తచిత్తేన చ ఞాణేన చ. సచ్చానులోమికచిత్తేన చ ఞాణేన చాతి సచ్చపటివేధస్స అనుకూలత్తా సచ్చానులోమికసఙ్ఖాతేన విపస్సనాసమ్పయుత్తచిత్తేన చ విపస్సనాఞాణేన చ. కథన్తి యథా అభిసమయో హోతి, తథా కథేతుకమ్యతా పుచ్ఛా. ఉప్పాదాధిపతేయ్యన్తి యస్మా చిత్తస్స ఉప్పాదే అసతి చేతసికానం ఉప్పాదో నత్థి. ఆరమ్మణగ్గహణఞ్హి చిత్తం తేన సహ ఉప్పజ్జమానా చేతసికా కథం ఆరమ్మణే అగ్గహితే ఉప్పజ్జిస్సన్తి. అభిధమ్మేపి చిత్తుప్పాదేనేవ చేతసికా విభత్తా, తస్మా మగ్గఞాణస్స ఉప్పాదే అధిపతిభూతం చిత్తన్తి అత్థో. ఞాణస్సాతి మగ్గఞాణస్స. హేతు పచ్చయో చాతి జనకో చ ఉపత్థమ్భకో చ. తంసమ్పయుత్తన్తి తేన ఞాణేన సమ్పయుత్తం. నిరోధగోచరన్తి నిబ్బానారమ్మణం. దస్సనాధిపతేయ్యన్తి సేసానం దస్సనకిచ్చాభావా నిబ్బానదస్సనే అధిపతిభూతం. చిత్తస్సాతి మగ్గసమ్పయుత్తచిత్తస్స. తంసమ్పయుత్తన్తి తేన చిత్తేన సమ్పయుత్తం.

౨౦. యస్మా ఏతమ్పి పరియాయం, న కేవలం చిత్తఞాణేహియేవ అభిసమయో, అథ ఖో సబ్బేపి మగ్గసమ్పయుత్తచిత్తచేతసికా ధమ్మా సచ్చాభిసమయకిచ్చసాధనవసేన అభిసమయో నామ హోన్తి, తస్మా తమ్పి పరియాయం దస్సేతుకామో కిం ను ఏత్తకోయేవ అభిసమయోతి పుచ్ఛిత్వా న హీతి తం వచనం పటిక్ఖిపిత్వా లోకుత్తరమగ్గక్ఖణేతిఆదిమాహ. దస్సనాభిసమయోతి దస్సనభూతో అభిసమయో. ఏస నయో సేసేసుపి. సచ్చాతి సచ్చఞాణాని. మగ్గఞాణమేవ నిబ్బానానుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా. విమోక్ఖోతి మగ్గవిమోక్ఖో. విజ్జాతి మగ్గఞాణమేవ. విముత్తీతి సముచ్ఛేదవిముత్తి. నిబ్బానం అభిసమీయతీతి అభిసమయో, సేసా అభిసమేన్తి ఏతేహీతి అభిసమయా.

౨౧. పున మగ్గఫలవసేన అభిసమయం భిన్దిత్వా దస్సేతుం కిం నూతిఆదిమాహ. ఫలక్ఖణే పనేత్థ యస్మా సముచ్ఛేదనట్ఠేన ఖయే ఞాణం న లబ్భతి, తస్మా పటిప్పస్సద్ధట్ఠేన అనుప్పాదే ఞాణన్తి వుత్తం. సేసం పన యథానురూపం వేదితబ్బన్తి. ఇదాని యస్మా కిలేసప్పహానే సతి అభిసమయో హోతి, అభిసమయే చ సతి కిలేసప్పహానం హోతి, తస్మా చోదనాపుబ్బఙ్గమం కిలేసప్పహానం దస్సేతుకామో య్వాయన్తిఆదిమాహ. తత్థ య్వాయన్తి యో అయం మగ్గట్ఠో అరియపుగ్గలో. ఏవమాదికాని పనేత్థ చత్తారి వచనాని చోదకస్స పుచ్ఛా. పున అతీతే కిలేసే పజహతీతి ఇదం చోదనాయ ఓకాసదానత్థం విస్సజ్జనం. ఖీణన్తి భఙ్గవసేన ఖీణం. నిరుద్ధన్తి సన్తానవసేన పునప్పునం అనుప్పత్తియా నిరుద్ధం. విగతన్తి వత్తమానక్ఖణతో అపగతం. విగమేతీతి అపగమయతి. అత్థఙ్గతన్తి అభావం గతం. అత్థఙ్గమేతీతి అభావం గమయతి. తత్థ దోసం దస్సేత్వా న అతీతే కిలేసే పజహతీతి పటిక్ఖిత్తం. అనాగతచోదనాయ అజాతన్తి జాతిం అప్పత్తం. అనిబ్బత్తన్తి సభావం అప్పత్తం. అనుప్పన్నన్తి ఉప్పాదతో పభుతి ఉద్ధం న పటిపన్నం. అపాతుభూతన్తి పచ్చుప్పన్నభావేన చిత్తస్స అపాతుభూతం. అతీతానాగతే పజహతో పహాతబ్బానం నత్థితాయ అఫలో వాయామో ఆపజ్జతీతి తదుభయమ్పి పటిక్ఖిత్తం. రత్తో రాగం పజహతీతి వత్తమానేన రాగేన రత్తో తమేవ రాగం పజహతి. వత్తమానకిలేసేసుపి ఏసేవ నయో. థామగతోతి థిరసభావం గతో. కణ్హసుక్కాతి అకుసలా చ కుసలా చ ధమ్మా యుగనద్ధా సమమేవ వత్తన్తీతి ఆపజ్జతీతి అత్థో. సంకిలేసికాతి ఏవం సంకిలేసానం సమ్పయుత్తభావే సతి సంకిలేసే నియుత్తా మగ్గభావనా హోతీతి ఆపజ్జతీతి అత్థో. ఏవం పచ్చుప్పన్నే పజహతో వాయామేన సద్ధిం పహాతబ్బానం అత్థితాయ సంకిలేసికా చ మగ్గభావనా హోతి, వాయామో చ అఫలో హోతి. న హి పచ్చుప్పన్నానం కిలేసానం చిత్తవిప్పయుత్తతా నామ అత్థీతి.

న హీతి చతుధా వుత్తస్స వచనస్స పటిక్ఖేపో. అత్థీతి పటిజాననం. యథా కథం వియాతి అత్థిభావస్స ఉదాహరణదస్సనత్థం పుచ్ఛా. యథా అత్థి, తం కేన పకారేన వియ అత్థి, కిం వియ అత్థీతి అత్థో. సేయ్యథాపీతి యథా నామ. తరుణరుక్ఖోతి ఫలదాయకభావదీపనత్థం తరుణగ్గహణం. అజాతఫలోతి ఫలదాయకత్తేపి సతి ఫలగ్గహణతో పురేకాలగ్గహణం. తమేనన్తి తం రుక్ఖం. ఏనన్తి నిపాతమత్తం, తం ఏతన్తి వా అత్థో. మూలం ఛిన్దేయ్యాతి మూలతో ఛిన్దేయ్య. అజాతఫలాతి అజాతాని ఫలాని. ఏవమేవన్తి ఏవం ఏవం. ఉప్పాదో పవత్తం నిమిత్తం ఆయూహనాతి చతూహిపి పచ్చుప్పన్నఖన్ధసన్తానమేవ వుత్తం. యస్మిఞ్హి ఖన్ధసన్తానే యం యం మగ్గఞాణం ఉప్పజ్జతి, తేన తేన మగ్గఞాణేన పహాతబ్బానం కిలేసానం తం ఖన్ధసన్తానం అబీజం హోతి, తస్స అబీజభూతత్తా తప్పచ్చయా తే తే కిలేసా అనుప్పన్నా ఏవ న ఉప్పజ్జన్తి. ఆదీనవం దిస్వాతి అనిచ్చాదితో ఆదీనవం దిస్వా. అనుప్పాదోతిఆదీహి చతూహి నిబ్బానమేవ వుత్తం. చిత్తం పక్ఖన్దతీతి మగ్గసమ్పయుత్తం చిత్తం పక్ఖన్దతి. హేతునిరోధా దుక్ఖనిరోధోతి కిలేసానం బీజభూతస్స సన్తానస్స అనుప్పాదనిరోధా అనాగతక్ఖన్ధభూతస్స దుక్ఖస్స హేతుభూతానం కిలేసానం అనుప్పాదనిరోధో హోతి. ఏవం దుక్ఖస్స హేతుభూతకిలేసానం అనుప్పాదనిరోధా దుక్ఖస్స అనుప్పాదనిరోధో హోతి. ఏవం కిలేసప్పహానయుత్తిసబ్భావతో ఏవ అత్థి మగ్గభావనాతిఆదిమాహ. అట్ఠకథాయం (విసుద్ధి. ౨.౮౩౨) పన ‘‘ఏతేన కిం దీపితం హోతి? భూమిలద్ధానం కిలేసానం పహానం దీపితం హోతి. భూమిలద్ధా పన కిం అతీతా అనాగతా, ఉదాహు పచ్చుప్పన్నాతి? భూమిలద్ధుప్పన్నాయేవ నామా’’తి వత్వా కథితకిలేసప్పహానస్స విత్థారకథా సుతమయఞాణకథాయ మగ్గసచ్చనిద్దేసవణ్ణనాయం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా, ఇధ పన మగ్గఞాణేన పహాతబ్బా కిలేసాయేవ అధిప్పేతాతి.

అభిసమయకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.