౬. పటిసమ్భిదాకథా

౧. ధమ్మచక్కపవత్తనవారవణ్ణనా

౩౦. ఇదాని విరాగసఙ్ఖాతమగ్గవసేన సిద్ధం పటిసమ్భిదాపభేదం దస్సేన్తేన కథితాయ ధమ్మచక్కప్పవత్తనసుత్తన్తపుబ్బఙ్గమాయ పటిసమ్భిదాకథాయ అపుబ్బత్థానువణ్ణనా. సుత్తన్తే తావ బారాణసియన్తి బారాణసా నామ నదీ, బారాణసాయ అవిదూరే భవా నగరీ బారాణసీ. తస్సం బారాణసియం. ఇసిపతనే మిగదాయేతి ఇసీనం పతనుప్పతనవసేన ఏవంలద్ధనామే మిగానం అభయదానదిన్నట్ఠానత్తా మిగదాయసఙ్ఖాతే ఆరామే. తత్థ హి ఉప్పన్నుప్పన్నా సబ్బఞ్ఞుఇసయో పతన్తి, ధమ్మచక్కప్పవత్తనత్థం నిసీదన్తీతి అత్థో. నన్దమూలకపబ్భారతో సత్తాహచ్చయేన నిరోధసమాపత్తితో వుట్ఠితా అనోతత్తదహే కతముఖధోవనకిచ్చా ఆకాసేన ఆగన్త్వా పచ్చేకబుద్ధఇసయోపేత్థ సమోసరణవసేన పతన్తి, ఉపోసథత్థఞ్చ అనుపోసథత్థఞ్చ సన్నిపతన్తి, గన్ధమాదనం పటిగచ్ఛన్తా చ తతో చ ఉప్పతన్తీతిపి ఇమినా ఇసీనం పతనుప్పతనవసేన తం ‘‘ఇసిపతన’’న్తి వుచ్చతి. ‘‘ఇసిపదన’’న్తిపి పాఠో. పఞ్చవగ్గియేతి –

‘‘కోణ్డఞ్ఞో భద్దియో వప్పో, మహానామో చ అస్సజి;

ఏతే పఞ్చ మహాథేరా, పఞ్చవగ్గాతి వుచ్చరే’’తి. –

ఏవం వుత్తానం పఞ్చన్నం భిక్ఖూనం వగ్గో పఞ్చవగ్గో. తస్మిం పఞ్చవగ్గే భవా తంపరియాపన్నత్తాతి పఞ్చవగ్గియా, తే పఞ్చవగ్గియే. భిక్ఖూ ఆమన్తేసీతి దీపఙ్కరదసబలస్స పాదమూలే కతాభినీహారతో పట్ఠాయ పారమియో పూరేన్తో అనుపుబ్బేన పచ్ఛిమభవం పత్వా పచ్ఛిమభవే చ కతాభినిక్ఖమనో అనుపుబ్బేన బోధిమణ్డం పత్వా తత్థ అపరాజితపల్లఙ్కే నిసిన్నో మారబలం భిన్దిత్వా పఠమయామే పుబ్బేనివాసం అనుస్సరిత్వా మజ్ఝిమయామే దిబ్బచక్ఖుం విసోధేత్వా పచ్ఛిమయామావసానే దససహస్సిలోకధాతుం ఉన్నాదేన్తో సమ్పకమ్పేన్తో సబ్బఞ్ఞుతం పత్వా సత్త సత్తాహాని బోధిమణ్డే వీతినామేత్వా మహాబ్రహ్మునా ఆయాచితధమ్మదేసనా బుద్ధచక్ఖునా లోకం వోలోకేత్వా లోకానుగ్గహేన బారాణసిం గన్త్వా పఞ్చవగ్గియే భిక్ఖూ సఞ్ఞాపేత్వా ధమ్మచక్కం పవత్తేతుకామో ఆమన్తేసి.

ద్వేమే, భిక్ఖవే, అన్తాతి ద్వేమే, భిక్ఖవే, కోట్ఠాసా. ఇమస్స పన వచనస్స సముదాహారేన సముదాహారనిగ్ఘోసో హేట్ఠా అవీచిం ఉపరి భవగ్గం పత్వా దససహస్సిం లోకధాతుం పత్థరిత్వా అట్ఠాసి, తస్మింయేవ సమయే అట్ఠారసకోటిసఙ్ఖా బ్రహ్మానో సమాగచ్ఛింసు. పచ్ఛిమదిసాయ సూరియో అత్థఙ్గమేతి, పురత్థిమాయ దిసాయ ఉత్తరాసాళ్హనక్ఖత్తేన యుత్తో పుణ్ణచన్దో ఉగ్గచ్ఛతి. తస్మిం సమయే భగవా ధమ్మచక్కప్పవత్తనసుత్తన్తం ఆరభన్తో ‘‘ద్వేమే, భిక్ఖవే, అన్తా’’తిఆదిమాహ.

తత్థ పబ్బజితేనాతి గిహిసంయోజనం వత్థుకామం ఛేత్వా పబ్బజితేన. న సేవితబ్బాతి న వలఞ్జేతబ్బా. పబ్బజితానంయేవ విసేసతో పటిపత్తియా భాజనభూతత్తా ‘‘పబ్బజితేన న సేవితబ్బా’’తి వుత్తం. యో చాయం కామేసు కామసుఖల్లికానుయోగోతి యో చ అయం వత్థుకామేసు కిలేసకామసుఖస్స, కిలేసకామసుఖనిస్సయస్స వా అనుయోగో. హీనోతి లామకో. గమ్మోతి గామవాసీనం సన్తకో. పోథుజ్జనికోతి పుథుజ్జనేన అన్ధబాలజనేన ఆచిణ్ణో. అనరియోతి న అరియో. అథ వా న విసుద్ధానం ఉత్తమానం అరియానం సన్తకో. అనత్థసంహితోతి న అత్థసంహితో, సుఖావహకారణం అనిస్సితోతి అత్థో. అత్తకిలమథానుయోగోతి అత్తనో కిలమథస్స అనుయోగో, అత్తనో దుక్ఖకరణన్తి అత్థో. దుక్ఖోతి కణ్టకాపస్సయసేయ్యాదీహి అత్తమారణేహి దుక్ఖావహో. తపస్సీహి ‘‘ఉత్తమం తపో’’తి గహితత్తా తేసం చిత్తానురక్ఖనత్థం ఇధ ‘‘హీనో’’తి న వుత్తం, పబ్బజితానం ధమ్మత్తా ‘‘గమ్మో’’తి చ, గిహీహి అసాధారణత్తా ‘‘పోథుజ్జనికో’’తి చ న వుత్తం. తత్థ పన కేహిచి పబ్బజితపటిఞ్ఞేహి దిట్ఠధమ్మనిబ్బానవాదేహి ‘‘యతో ఖో, భో, అయం అత్తా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గిభూతో పరిచారేతి, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా దిట్ఠధమ్మనిబ్బానప్పత్తో హోతీ’’తి (దీ. ని. ౧.౯౪) గహితత్తా తేసం చిత్తానురక్ఖనత్థఞ్చ పచ్చుప్పన్నే సుఖత్తా చ తస్స ధమ్మసమాదానస్స ‘‘దుక్ఖో’’తి న వుత్తం. కామసుఖల్లికానుయోగో పచ్చుప్పన్నే తణ్హాదిట్ఠిసంకిలిట్ఠసుఖత్తా ఆయతిఞ్చ దుక్ఖవిపాకత్తా తదనుయుత్తానం తణ్హాదిట్ఠిబన్ధనబద్ధత్తా చ న సేవితబ్బో, అత్తకిలమథానుయోగో పచ్చుప్పన్నే దిట్ఠిసంకిలిట్ఠదుక్ఖత్తా ఆయతిఞ్చ దుక్ఖవిపాకత్తా తదనుయుత్తానం దిట్ఠిబన్ధనబద్ధత్తా చ న సేవితబ్బో, ఏతే ఖోతి తే ఏతే. అనుపగమ్మాతి న ఉపగన్త్వా. మజ్ఝిమాతి సంకిలిట్ఠసుఖదుక్ఖానం అభావా మజ్ఝే భవాతి మజ్ఝిమా. సా ఏవ నిబ్బానం పటిపజ్జన్తి ఏతాయాతి పటిపదా. అభిసమ్బుద్ధాతి పటివిద్ధా. చక్ఖుకరణీతిఆదీసు పఞ్ఞాచక్ఖుం కరోతీతి చక్ఖుకరణీ. ఞాణకరణీతి తస్సేవ వేవచనం. ఉపసమాయాతి కిలేసూపసమాయ. అభిఞ్ఞాయాతి చతున్నం సచ్చానం అభిజాననత్థాయ. సమ్బోధాయాతి తేసంయేవ సమ్బుజ్ఝనత్థాయ. నిబ్బానాయాతి నిబ్బానసచ్ఛికిరియత్థాయ. అథ వా దస్సనమగ్గఞాణం కరోతీతి చక్ఖుకరణీ. భావనామగ్గఞాణం కరోతీతి ఞాణకరణీ. సబ్బకిలేసానం ఉపసమాయ. సబ్బధమ్మానం అభిఞ్ఞాయ. అరహత్తఫలసమ్బోధాయ. కిలేసానఞ్చ ఖన్ధానఞ్చ నిబ్బానాయ. సచ్చకథా అభిఞ్ఞేయ్యనిద్దేసే వుత్తా.

ఏవం భగవా సచ్చాని పకాసేత్వా అత్తని కతబహుమానానం తేసం అత్తనో పటివేధక్కమం సుత్వా పటిపత్తియా బహుమానారోపనేన పటిపత్తియం ఠత్వా సచ్చప్పటివేధం పస్సన్తో ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చన్తి మే, భిక్ఖవేతిఆదినా అత్తనో పటివేధక్కమం దస్సేసి. తత్థ అననుస్సుతేసూతి న అనుస్సుతేసు, పరం అనుగన్త్వా అస్సుతేసూతి అత్థో. చక్ఖూతిఆదీనం అత్థో పరతో ఆవి భవిస్సతి. ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చం, ఇదం దుక్ఖసముదయం, ఇదం దుక్ఖనిరోధం, ఇదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చన్తి చతున్నం సచ్చానం దస్సనపటివేధో సేఖభూమియం. పరిఞ్ఞేయ్యం పహాతబ్బం సచ్ఛికాతబ్బం భావేతబ్బన్తి చతున్నం సచ్చానం భావనాపటివేధో సేఖభూమియంయేవ. పరిఞ్ఞాతం పహీనం సచ్ఛికతం భావితన్తి చతున్నం సచ్చానం పచ్చవేక్ఖణా అసేఖభూమియం.

తిపరివట్టన్తి సచ్చఞాణకిచ్చఞాణకతఞాణసఙ్ఖాతానం తిణ్ణం పరివట్టానం వసేన తయో పరివట్టా అస్సాతి తిపరివట్టం. ఏత్థ హి ‘‘ఇదం దుక్ఖం, ఇదం దుక్ఖసముదయం, ఇదం దుక్ఖనిరోధం, ఇదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’’న్తి ఏవం చతూసు సచ్చేసు యథాభూతఞాణం సచ్చఞాణం నామ. తేసుయేవ ‘‘పరిఞ్ఞేయ్యం పహాతబ్బం సచ్ఛికాతబ్బం భావేతబ్బ’’న్తి ఏవం కత్తబ్బకిచ్చజాననఞాణం కిచ్చఞాణం నామ. ‘‘పరిఞ్ఞాతం పహీనం సచ్ఛికతం భావిత’’న్తి ఏవం తస్స కిచ్చస్స కతభావజాననఞాణం కతఞాణం నామ. ద్వాదసాకారన్తి తేసంయేవ ఏకేకస్మిం సచ్చే తిణ్ణం తిణ్ణం ఆకారానం వసేన ద్వాదస ఆకారా అస్సాతి ద్వాదసాకారం. ఞాణదస్సనన్తి ఏతేసం తిపరివట్టానం ద్వాదసన్నం ఆకారానం వసేన ఉప్పన్నం ఞాణసఙ్ఖాతం దస్సనం. అత్తమనాతి సకమనా. సత్తానఞ్హి సుఖకామత్తా దుక్ఖపటికూలత్తా పీతిసోమనస్సయుత్తమనో సకమనో నామ, పీతిసోమనస్సేహి అత్తమనా గహితమనా బ్యాపితమనాతి వా అత్థో. అభినన్దున్తి అభిముఖా హుత్వా నన్దింసు. వేయ్యాకరణేతి సుత్తన్తే. నిగ్గాథకో హి సుత్తన్తో కేవలం అత్థస్స బ్యాకరణతో వేయ్యాకరణం నామ. భఞ్ఞమానేతి కథియమానే. వత్తమానసమీపే వత్తమానవచనం కతం, భణితేతి అత్థో. విరజన్తి విగతరాగాదిరజం. వీతమలన్తి విగతరాగాదిమలం. రాగాదయో హి అజ్ఝోత్థరణట్ఠేన రజో నామ, దూసనట్ఠేన మలం నామ. ధమ్మచక్ఖున్తి కత్థచి పఠమమగ్గఞాణం, కత్థచి ఆదీని తీణి మగ్గఞాణాని, కత్థచి చతుత్థమగ్గఞాణమ్పి. ఇధ పన పఠమమగ్గఞాణమేవ. యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మన్తి విపస్సనావసేన ఏవం పవత్తస్స ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాదీతి అత్థో.

ధమ్మచక్కేతి పటివేధఞాణే చ దేసనాఞాణే చ. బోధిపల్లఙ్కే నిసిన్నస్స హి భగవతో చతూసు సచ్చేసు ద్వాదసాకారం పటివేధఞాణమ్పి ఇసిపతనే నిసిన్నస్స ద్వాదసాకారమేవ సచ్చదేసనాయ పవత్తకదేసనాఞాణమ్పి ధమ్మచక్కం నామ. ఉభయమ్పి హేతం దసబలస్స పవత్తఞాణమేవ. తం ఇమాయ దేసనాయ పకాసేన్తేన భగవతా ధమ్మచక్కం పవత్తితం నామ. తం పనేతం ధమ్మచక్కం యావ అఞ్ఞాతకోణ్డఞ్ఞత్థేరో అట్ఠారసహి బ్రహ్మకోటీహి సద్ధిం సోతాపత్తిఫలే న పతిట్ఠాతి, తావ భగవా పవత్తేతి నామ, పతిట్ఠితే పన పవత్తితం నామ. తం సన్ధాయ ‘‘పవత్తితే చ భగవతా ధమ్మచక్కే’’తి వుత్తం.

భుమ్మా దేవాతి భూమట్ఠకా దేవా. సద్దమనుస్సావేసున్తి ఏకప్పహారేనేవ సాధుకారం దత్వా ఏతం భగవతాతిఆదీని వదన్తా సద్దం అనుస్సావయింసు. అప్పటివత్తియన్తి ‘‘నయిదం తథా’’తి పటిలోమం వత్తేతుం అసక్కుణేయ్యం. సన్నిపతితా చేత్థ దేవబ్రహ్మానో దేసనాపరియోసానే ఏకప్పహారేనేవ సాధుకారం అదంసు, సన్నిపాతం అనాగతా పన భుమ్మదేవాదయో తేసం తేసం సద్దం సుత్వా సాధుకారమదంసూతి వేదితబ్బం. తేసు పన పబ్బతరుక్ఖాదీసు నిబ్బత్తా భుమ్మదేవా. తే చాతుమహారాజికపరియాపన్నా హోన్తాపి ఇధ విసుం కత్వా వుత్తా. చాతుమహారాజికాతి చ ధతరట్ఠవిరూళ్హకవిరూపక్ఖకువేరసఙ్ఖాతా చతుమహారాజా దేవతా ఏతేసన్తి చాతుమహారాజికా. తే సినేరువేమజ్ఝే హోన్తి. తేసు పబ్బతట్ఠకాపి అత్థి ఆకాసట్ఠకాపి. తేసం పరమ్పరా చక్కవాళపబ్బతం పత్తా. ఖిడ్డాపదోసికా మనోపదోసికా సీతవలాహకా ఉణ్హవలాహకా చన్దిమా దేవపుత్తో సూరియో దేవపుత్తోతి ఏతే సబ్బేపి చాతుమహారాజికదేవలోకట్ఠా ఏవ. తేత్తింస జనా తత్థ ఉప్పన్నాతి తావతింసా. అపిచ ‘‘తావతింసా’’తి తేసం దేవానం నామమేవాతిపి వుత్తం. తేపి అత్థి పబ్బతట్ఠకా అత్థి ఆకాసట్ఠకా. తేసం పరమ్పరా చక్కవాళపబ్బతం పత్తా, తథా యామాదీనం. ఏకదేవలోకేపి హి దేవానం పరమ్పరా చక్కవాళపబ్బతం అప్పత్తా నామ నత్థి. దిబ్బం సుఖం యాతా పయాతా సమ్పత్తాతి యామా. తుట్ఠా పహట్ఠాతి తుసితా. పకతిపటియత్తారమ్మణతో అతిరేకేన రమితుకామకాలే యథారుచితే భోగే నిమ్మినిత్వా నిమ్మినిత్వా రమన్తీతి నిమ్మానరతీ. చిత్తాచారం ఞత్వా పరనిమ్మితేసు భోగేసు వసం వత్తేన్తీతి పరనిమ్మితవసవత్తీ. బ్రహ్మకాయే బ్రహ్మఘటాయ నియుత్తాతి బ్రహ్మకాయికా. సబ్బేపి పఞ్చవోకారబ్రహ్మానో గహితా.

తేన ఖణేనాతి వచనం విసేసేత్వా తేన ముహుత్తేనాతి వుత్తం. ముహుత్తసఙ్ఖాతేన ఖణేన, న పరమత్థఖణేనాతి వుత్తం హోతి. యావ బ్రహ్మలోకాతి బ్రహ్మలోకం అన్తోకత్వా. సద్దోతి సాధుకారసద్దో. దససహస్సీతి దససహస్సచక్కవాళవతీ. సఙ్కమ్పీతి ఉద్ధం ఉగ్గచ్ఛన్తీ సుట్ఠు కమ్పి. సమ్పకమ్పీతి ఉద్ధం ఉగ్గచ్ఛన్తీ అధో ఓక్కమన్తీ సుట్ఠు పకమ్పి. సమ్పవేధీతి చతుదిసా గచ్ఛన్తీ సుట్ఠు పవేధి. సమ్బుద్ధభావాయ మాతుకుచ్ఛిం ఓక్కమన్తే చ బోధిసత్తే తతో నిక్ఖమన్తే చ మహాపథవీ పుఞ్ఞతేజేన అకమ్పిత్థ, అభిసమ్బోధియం పటివేధఞాణతేజేన. ధమ్మచక్కప్పవత్తనే దేసనాఞాణతేజేన సాధుకారం దాతుకామా వియ పథవీ దేవతానుభావేన అకమ్పిత్థ, ఆయుసఙ్ఖారోస్సజ్జనే మహాపరినిబ్బానే చ కారుఞ్ఞేన చిత్తసఙ్ఖోభం అసహమానా వియ పథవీ దేవతానుభావేన అకమ్పిత్థ. అప్పమాణోతి వుద్ధప్పమాణో. ఉళారోతి ఏత్థ ‘‘ఉళారాని ఉళారాని ఖాదనీయాని ఖాదన్తీ’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౩౬౬) మధురం ఉళారన్తి వుత్తం. ‘‘ఉళారాయ వత్థభోగాయ చిత్తం న నమతీ’’తిఆదీసు (అ. ని. ౯.౨౦) పణీతం ఉళారన్తి వుత్తం. ‘‘ఉళారాయ ఖలు భవం వచ్ఛాయనో సమణం గోతమం పసంసాయ పసంసతీ’’తిఆదీసు సేట్ఠం ఉళారన్తి వుత్తం. ఇధ పన ‘‘విపులో ఉళారో’’తి వుత్తో. ఓభాసోతి దేసనాఞాణానుభావేన చ దేవతానుభావేన చ జాతఓభాసో. లోకేతి చక్కవాళస్స దససహస్సియంయేవ. అతిక్కమ్మేవ దేవానం దేవానుభావన్తి దేవానం అయమానుభావో – నివత్థవత్థప్పభా ద్వాదస యోజనాని ఫరతి, తథా సరీరస్స అలఙ్కారస్స విమానస్స చ. తం దేవానం దేవానుభావం అతిక్కమిత్వాయేవాతి అత్థో. ఉదానన్తి సోమనస్సఞాణమయికం ఉదాహారం. ఉదానేసీతి ఉదాహరి. అఞ్ఞాసి వత, భో కోణ్డఞ్ఞోతి ఇమస్సపి ఉదానస్స ఉదాహరణఘోసో దససహస్సిలోకధాతుం ఫరిత్వా అట్ఠాసి. అఞ్ఞాసికోణ్డఞ్ఞోతి భుసం ఞాతకోణ్డఞ్ఞోతి అత్థో.

చక్ఖుఆదీనం నిద్దేసే దస్సనట్ఠేనాతిఆదీసు ఏకమేవ ఞాణం యథావుత్తస్స నేయ్యస్స చక్ఖు వియ దస్సనకిచ్చకరణేన చక్ఖు. ఞాణకిచ్చకరణేన ఞాణం. నానప్పకారతో జాననకిచ్చకరణేన పఞ్ఞా. అనవసేసపటివేధకరణేన విజ్జా. సబ్బథా ఓభాసకిచ్చకరణేన ఆలోకో నామాతి అత్థో. చక్ఖుం ధమ్మోతిఆదీసుపి ఏకంయేవ ఞాణం కిచ్చనానత్తేన పఞ్చధా వణ్ణితం. ఆరమ్మణాతి ఉపత్థమ్భనట్ఠేన. గోచరాతి విసయట్ఠేన. దస్సనట్ఠేనాతిఆదీసు ఞాణకిచ్చం పఞ్చధా వుత్తం. ఇమినా నయేన తీసు వారేసు ఏకేకస్మిం పఞ్చ పఞ్చ కత్వా పన్నరస ధమ్మా, పన్నరస అత్థా, ద్వీసు పన్నరసకేసు తింస నిరుత్తియో, పన్నరససు ధమ్మేసు పన్నరససు అత్థేసు తింసాయ నిరుత్తీసూతి సట్ఠి ఞాణాని వేదితబ్బాని. సేసఅరియసచ్చేసుపి ఏసేవ నయో. చతూసు అరియసచ్చేసు ఏకేకస్మిం అరియసచ్చే పన్నరసన్నం పన్నరసన్నం ధమ్మానం అత్థానఞ్చ వసేన సట్ఠి ధమ్మా, సట్ఠి అత్థా, సట్ఠియా ధమ్మేసు సట్ఠియా అత్థేసు చ వీససతం నిరుత్తియో, వీసాధికం సతన్తి అత్థో. సట్ఠియా ధమ్మేసు సట్ఠియా అత్థేసు వీసుత్తరసతే నిరుత్తీసూతి ఏవం చత్తారీసఞ్చ ద్వే చ ఞాణసతాని.

౨-౩. సతిపట్ఠానవారాదివణ్ణనా

౩౧-౩౨. సతిపట్ఠానసుత్తన్తపుబ్బఙ్గమే ఇద్ధిపాదసుత్తన్తపుబ్బఙ్గమే చ పటిసమ్భిదానిద్దేసే ఇమినావ నయేన అత్థో చ గణనా చ వేదితబ్బా.

౪-౮. సత్తబోధిసత్తవారాదివణ్ణనా

౩౩-౩౭. సత్తన్నం బోధిసత్తానం సుత్తన్తేసు ఏకేకస్మింయేవ సముదయే చక్ఖాదయో పఞ్చ, నిరోధే పఞ్చాతి దస ధమ్మా, సముదయే దస్సనట్ఠాదయో పఞ్చ, నిరోధే పఞ్చాతి దస అత్థా, తేసం వసేన వీసతి నిరుత్తియో చత్తారీసం ఞాణాని. సత్త ఏకతో కత్వా వుత్తగణనా సువిఞ్ఞేయ్యా ఏవ. సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణవసేన వుత్తపటిసమ్భిదానిద్దేసే ఏకేకమూలకేసు ‘‘ఞాతో దిట్ఠో విదితో సచ్ఛికతో ఫస్సితో పఞ్ఞాయా’’తి (పటి. మ. ౧.౧౨౧) ఇమేసు పఞ్చసు వచనేసు ఏకేకస్మింయేవ చక్ఖాదయో పఞ్చ, దస్సనట్ఠాదయో పఞ్చాతి పఞ్చపఞ్చకానం వసేన పఞ్చవీసతి ధమ్మా, పఞ్చవీసతి అత్థా, తద్దిగుణా నిరుత్తియో, తద్దిగుణాని ఞాణాని ఞేయ్యాని. పఞ్చ ఏకతో కత్వా వుత్తవారేపి పఞ్చక్ఖత్తుం పఞ్చ పఞ్చవీసతి కత్వా పఞ్చవీససతం ధమ్మా, పఞ్చవీససతం అత్థా, తద్దిగుణా నిరుత్తియో, తద్దిగుణాని ఞాణాని ఞేయ్యాని. అడ్ఢతేయ్యానీతి చేత్థ ద్వే సతాని చ పఞ్ఞాసఞ్చ. ఖన్ధాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఇమినావ నయేన సచ్చవారపటిసమ్భిదావారే చ ధమ్మాదిగణనా వేదితబ్బా.

౯. ఛబుద్ధధమ్మవారవణ్ణనా

౩౮. బుద్ధధమ్మవారే దియడ్ఢసతన్తి ఛక్ఖత్తుం పఞ్చవీసతి సతఞ్చ పఞ్ఞాసఞ్చ హోన్తి, తద్దిగుణా నిరుత్తియో తద్దిగుణాని ఞాణాని. పటిసమ్భిదాధికరణేతి పటిసమ్భిదాధికారే. అడ్ఢనవధమ్మసతానీతి పఠమం వుత్తేసు చతూసు సచ్చేసు సట్ఠి, చతూసు సతిపట్ఠానేసు సట్ఠి, చతూసు సమ్మప్పధానేసు సట్ఠి, సత్తబోధిసత్తవేయ్యాకరణేసు సత్తతి, అభిఞ్ఞట్ఠాదీసు పఞ్చసు పఞ్చవీససతం, ఖన్ధట్ఠాదీసు పఞ్చసు పఞ్చవీససతం, పున చతూసు అరియసచ్చేసు సతం, చతూసు పటిసమ్భిదాసు సతం, ఛసు బుద్ధధమ్మేసు దియడ్ఢసతన్తి ఏవం అట్ఠసతాని చ పఞ్ఞాసఞ్చ ధమ్మా హోన్తి. ఏవం అత్థాపి తత్తకా ఏవ హోన్తి. ఏవమేవ సచ్చాదీసు తీసు ఠానేసు వీససతం నిరుత్తియో, సత్తసు వేయ్యాకరణేసు చత్తారీససతం నిరుత్తియో, అభిఞ్ఞట్ఠాదీసు ఖన్ధట్ఠాదీసు చ అడ్ఢతేయ్యాని అడ్ఢతేయ్యాని నిరుత్తిసతాని, అరియసచ్చేసు పటిసమ్భిదాసు చ ద్వే ద్వే నిరుత్తిసతాని, బుద్ధధమ్మేసు తీణి నిరుత్తిసతానీతి ఏవం నిరుత్తిసహస్సఞ్చ సత్తనిరుత్తిసతాని చ హోన్తి. ఏవమేవ సచ్చాదీసు తీసు ఠానేసు చత్తారీసాధికాని ద్వే ద్వే ఞాణసతాని, సత్తసు వేయ్యాకరణేసు అసీతిఅధికాని ద్వే ఞాణసతాని, అభిఞ్ఞట్ఠాదీసు ఖన్ధట్ఠాదీసు చ పఞ్చపఞ్చఞాణసతాని, సచ్చేసు పటిసమ్భిదాసు చ చత్తారి చత్తారి ఞాణసతాని, బుద్ధధమ్మేసు ఛ ఞాణసతానీతి ఏవం తీణి చ ఞాణసహస్సాని చత్తారి చ ఞాణసతాని హోన్తీతి.

పటిసమ్భిదాకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.