౯. పరివత్తనహారవిభఙ్గవణ్ణనా

౩౫. తత్థ కతమో పరివత్తనో హారోతి పరివత్తనహారవిభఙ్గో. తత్థ యస్మా సంవణ్ణియమానే సుత్తే యథానిద్దిట్ఠానం కుసలాకుసలధమ్మానం పటిపక్ఖభూతే అకుసలకుసలధమ్మే పహాతబ్బభావాదివసేన నిద్ధారణం పటిపక్ఖతో పరివత్తనం, తస్మా ‘‘సమ్మాదిట్ఠిస్స పురిసపుగ్గలస్స మిచ్ఛాదిట్ఠి నిజ్జిణ్ణా భవతీ’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ సమ్మా పసత్థా, సున్దరా దిట్ఠి ఏతస్సాతి సమ్మాదిట్ఠి, తస్స. సా పనస్స సమ్మాదిట్ఠితా పుబ్బభాగసమ్మాదిట్ఠియా వా లోకుత్తరసమ్మాదిట్ఠియా వా వేదితబ్బా. మిచ్ఛాదిట్ఠి నిజ్జిణ్ణా భవతీతి పురిమనయే విపస్సనాసమ్మాదిట్ఠియా పహీనా హోతి, విక్ఖమ్భితాతి అత్థో. పచ్ఛిమనయే పఠమమగ్గసమ్మాదిట్ఠియా పహీనా సముచ్ఛిన్నాతి అత్థో.

యే చస్స మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయాతి మిచ్ఛాభినివేసహేతు యే అరియానం అదస్సనకామతాదయో లోభాదయో పాణాతిపాతాదయో చ అనేకే లామకట్ఠేన పాపకా అకోసల్లసమ్భూతట్ఠేన అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జేయ్యుం. ఇమస్స ఆరద్ధవిపస్సకస్స అరియస్స చ. ధమ్మాతి సమథవిపస్సనాధమ్మా, సత్తత్తింసబోధిపక్ఖియధమ్మా వా అనుప్పన్నా వా సమ్భవన్తి ఉప్పన్నా, భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. సమ్మాసఙ్కప్పస్సాతిఆదీనమ్పి ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బో. అయం పన విసేసో – సమ్మావిముత్తిఆదీనం మిచ్ఛావిముత్తి అవిముత్తావ సమానా ‘‘విముత్తా మయ’’న్తి ఏవంసఞ్ఞినో అవిముత్తియం వా విముత్తిసఞ్ఞినో. తత్రాయం వచనత్థో – మిచ్ఛా పాపికా విముత్తి విమోక్ఖో ఏతస్సాతి మిచ్ఛావిముత్తి. అట్ఠఙ్గా చ మిచ్ఛావిముత్తి యథావుత్తేనాకారేన మిచ్ఛాభినివేసవసేన చ పవత్తా అన్తద్వయలక్ఖణా. సమ్మావిముత్తి పన ఫలధమ్మా, మిచ్ఛాదిట్ఠికే సమాసేవతో మిచ్ఛావిమోక్ఖో వా మిచ్ఛావిముత్తి. మిచ్ఛావిముత్తిఞాణదస్సనం పన మిచ్ఛావిమోక్ఖే మిచ్ఛాదిట్ఠియా చ సారన్తి గహణవసేన పవత్తో అకుసలచిత్తుప్పాదో అన్తమసో పాపం కత్వా ‘‘సుకతం మయా’’తి పచ్చవేక్ఖతో ఉప్పన్నమోహో చ. సమ్మావిముత్తిఞాణదస్సనస్సాతి ఏత్థ సేక్ఖానం పచ్చవేక్ఖణఞాణం సమ్మావిముత్తిఞాణదస్సనన్తి అధిప్పేతం. తఞ్హి ఉత్తరిభావనాపారిపూరియా సంవత్తతి.

౩౬. ఏవం సమ్మాదిట్ఠిఆదిముఖేన మిచ్ఛాదిట్ఠిఆదిం దస్సేత్వా పున పాణాతిపాతఅదిన్నాదానకామేసుమిచ్ఛాచారాదితో వేరమణియాదీహి పాణాతిపాతాదీనం పరివత్తనం దస్సేతుం ‘‘యస్సా’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ కాలవాదిస్సాతి లక్ఖణవచనం. కాలేన సాపదేసం పరియన్తవతిం అత్థసఞ్హితన్తి సో సమ్ఫప్పలాపస్స పహానాయ పటిపన్నో హోతీతి వుత్తం.

పున ‘‘యే చ ఖో కేచీ’’తిఆదినా సమ్మాదిట్ఠిఆదిముఖేనేవ మిచ్ఛాదిట్ఠిఆదీహి ఏవ పరివత్తనం పకారన్తరేన దస్సేతి. తత్థ సన్దిట్ఠికాతి పచ్చక్ఖా. సహధమ్మికాతి సకారణా. గారయ్హాతి గరహితబ్బయుత్తా. వాదానువాదాతి వాదా చేవ అనువాదా చ. ‘‘వాదానుపాతా’’తిపి పాఠో, వాదానుపవత్తియోతి అత్థో. పుజ్జాతి పూజనీయా. పాసంసాతి పసంసితబ్బా.

పున ‘‘యే చ ఖో కేచీ’’తిఆదినా మజ్ఝిమాయ పటిపత్తియా అన్తద్వయపరివత్తనం దస్సేతి. తత్థ భుఞ్జితబ్బాతిఆదీని చత్తారి పదాని వత్థుకామవసేన యోజేతబ్బాని. భావయితబ్బా బహులీకాతబ్బాతి పదద్వయం కిలేసకామవసేన. తేసం అధమ్మోతి భావేతబ్బో నామ ధమ్మో సియా, కామా చ తేసం భావేతబ్బా ఇచ్ఛితా, కామేహి చ వేరమణీ కామానం పటిపక్ఖో, ఇతి సా తేసం అధమ్మో ఆపజ్జతీతి అధిప్పాయో.

నియ్యానికో ధమ్మోతి సహ విపస్సనాయ అరియమగ్గో. దుక్ఖోతి పాపం నిజ్జరాపేస్సామాతి పవత్తితం సరీరతాపనం వదతి. సుఖోతి అనవజ్జపచ్చయపరిభోగసుఖం. ఏతేసుపి వారేసు వుత్తనయేనేవ అధమ్మభావాపత్తి వత్తబ్బా. ఇదాని అసుభసఞ్ఞాదిముఖేన సుభసఞ్ఞాదిపరివత్తనం దస్సేతుం ‘‘యథా వా పనా’’తిఆది వుత్తం. ఆరద్ధవిపస్సకస్స కిలేసాసుచిపగ్ఘరణవసేన తేభూమకసఙ్ఖారా అసుభతో ఉపట్ఠహన్తీతి కత్వా వుత్తం ‘‘సబ్బసఙ్ఖారేసు అసుభానుపస్సినో విహరతో’’తి. ‘‘యం యం వా పనా’’తిఆదినా పటిపక్ఖస్స లక్ఖణం విభావేతి. తత్థ అజ్ఝాపన్నోతి అధిఆపన్నో, అభిఉపగతో పరిఞ్ఞాతోతి అత్థో.

పరివత్తనహారవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.