౭. సబ్రహ్మకసుత్తవణ్ణనా

౧౦౬. సత్తమే సబ్రహ్మకానీతి ససేట్ఠకాని. యేసన్తి యేసం కులానం. పుత్తానన్తి పుత్తేహి పూజితసద్దయోగేన హి ఇదం కరణత్థే సామివచనం. అజ్ఝాగారేతి సకే ఘరే. పూజితా హోన్తీతి యం ఘరే అత్థి, తేన పటిజగ్గితా మనాపేన చేవ కాయికవాచసికేన చ పచ్చుపట్ఠితా హోన్తి. ఇతి మాతాపితుపూజకాని కులాని ‘‘సబ్రహ్మకానీ’’తి పసంసిత్వా ఉపరిపి నేసం పసంసనీయతం దస్సేన్తో ‘‘సపుబ్బదేవతానీ’’తిఆదిమాహ.

తత్థ బ్రహ్మాతిఆదీని తేసం బ్రహ్మాదిభావసాధనత్థం వుత్తాని. తత్రాయమత్థవిభావనా – బ్రహ్మాతి సేట్ఠాధివచనం. యథా హి బ్రహ్మునో చతస్సో భావనా అవిజహితా హోన్తి మేత్తా, కరుణా, ముదితా, ఉపేక్ఖాతి, ఏవం మాతాపితూనం పుత్తేసు చతస్సో భావనా అవిజహితా హోన్తి. తా తస్మిం తస్మిం కాలే వేదితబ్బా – కుచ్ఛిగతస్మిఞ్హి దారకే ‘‘కదా న ఖో పుత్తకం అరోగం పరిపుణ్ణఙ్గపచ్చఙ్గం పస్సిస్సామా’’తి మాతాపితూనం మేత్తచిత్తం ఉప్పజ్జతి. యదా పనేస మన్దో ఉత్తానసేయ్యకో ఊకాహి వా మఙ్కులేహి వా దట్ఠో దుక్ఖసేయ్యాయ వా పీళితో పరోదతి విరవతి, తదాస్స సద్దం సుత్వా మాతాపితూనం కారుఞ్ఞం ఉప్పజ్జతి. ఆధావిత్వా విధావిత్వా కీళనకాలే పన లోభనీయవయస్మిం వా ఠితకాలే దారకం ఓలోకేత్వా మాతాపితూనం చిత్తం సప్పిమణ్డే పక్ఖిత్తసతవిహతకప్పాసపిచుపటలం వియ ముదుకం ఆమోదితం పమోదితం, తదా నేసం ముదితా లబ్భతి. యదా పన తేసం పుత్తో దారభరణం పచ్చుపట్ఠపేత్వా పాటియేక్కం అగారం అజ్ఝావసతి, తదా మాతాపితూనం ‘‘సక్కోతి దాని నో పుత్తకో అత్తనో ధమ్మతాయ జీవితు’’న్తి మజ్ఝత్తభావో ఉప్పజ్జతి. ఏవం తస్మిం కాలే ఉపేక్ఖా లబ్భతి. ఏవం మాతాపితూనం పుత్తేసు యథాకాలం చతుబ్బిధస్సపి బ్రహ్మవిహారస్స లబ్భనతో బ్రహ్మసదిసవుత్తితాయ వుత్తం ‘‘బ్రహ్మాతి, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం ఏతం అధివచన’’న్తి.

పుబ్బదేవతాతి ఏత్థ దేవా నామ తివిధా – సమ్ముతిదేవా, ఉపపత్తిదేవా, విసుద్ధిదేవాతి. తేసు సమ్ముతిదేవా నామ రాజానో ఖత్తియా. తే హి ‘‘దేవో, దేవీ’’తి లోకే వోహరీయన్తి, దేవా వియ లోకస్స నిగ్గహానుగ్గహసమత్థా చ హోన్తి. ఉపపత్తిదేవా నామ చాతుమహారాజికతో పట్ఠాయ యావ భవగ్గా ఉప్పన్నా సత్తా. విసుద్ధిదేవా నామ ఖీణాసవా సబ్బకిలేసవిసుద్ధితో. తత్రాయం వచనత్థో – దిబ్బన్తి, కీళన్తి, లళన్తి, జోతన్తి పటిపక్ఖం జయన్తి వాతి దేవా. తేసు సబ్బసేట్ఠా విసుద్ధిదేవా. యథా తే బాలజనేహి కతం అపరాధం అగణేత్వా ఏకన్తేనేవ తేసం అనత్థహానిం అత్థుప్పత్తిఞ్చ ఆకఙ్ఖన్తావ యథావుత్తబ్రహ్మవిహారయోగేన అత్థాయ హితాయ సుఖాయ పటిపజ్జన్తి, దక్ఖిణేయ్యతాయ చ తేసం కారానం మహప్ఫలతం మహానిసంసతఞ్చ ఆవహన్తి; ఏవమేవ మాతాపితరోపి పుత్తానం అపరాధం అగణేత్వా ఏకన్తేనేవ తేసం అనత్థహానిం అత్థుప్పత్తిఞ్చ ఆకఙ్ఖన్తా వుత్తనయేనేవ చతుబ్బిధస్సపి బ్రహ్మవిహారస్స లబ్భనతో అత్థాయ హితాయ సుఖాయ పటిపజ్జన్తా పరమదక్ఖిణేయ్యా హుత్వా అత్తని కతానం కారానం మహప్ఫలతం మహానిసంసతఞ్చ ఆవహన్తి. సబ్బదేవేహి చ పఠమం తేసం ఉపకారవన్తతాయ తే ఆదితోయేవ దేవా. తేసఞ్హి వసేన తే పఠమం అఞ్ఞే దేవే ‘‘దేవా’’తి జానన్తి ఆరాధేన్తి పయిరుపాసన్తి, ఆరాధనవిధిం ఞత్వా తథా పటిపజ్జన్తా తస్సా పటిపత్తియా ఫలం అధిగచ్ఛన్తి, తస్మా తే పచ్ఛాదేవా నామ. తేన వుత్తం ‘‘పుబ్బదేవతాతి, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం ఏతం అధివచన’’న్తి.

పుబ్బాచరియాతి పఠమఆచరియా. మాతాపితరో హి పుత్తే సిక్ఖాపేన్తా అతితరుణకాలతో పట్ఠాయ ‘‘ఏవం నిసీద, ఏవం గచ్ఛ, ఏవం తిట్ఠ, ఏవం సయ, ఏవం ఖాద, ఏవం భుఞ్జ, అయం తే ‘తాతా’తి వత్తబ్బో, అయం ‘భాతికా’తి, అయం ‘భగినీ’తి, ఇదం నామ కాతుం వట్టతి, ఇదం న వట్టతి, అసుకం నామ ఉపసఙ్కమితుం వట్టతి, అసుకం నామ న వట్టతీ’’తి గాహేన్తి సిక్ఖాపేన్తి. అపరభాగే అఞ్ఞే ఆచరియాపి సిప్పం ముద్దం గణనన్తి ఏవమాదిం సిక్ఖాపేన్తి, అఞ్ఞే సరణాని దేన్తి, సీలేసు పతిట్ఠాపేన్తి, పబ్బాజేన్తి, ధమ్మం ఉగ్గణ్హాపేన్తి, ఉపసమ్పాదేన్తి, సోతాపత్తిమగ్గాదీని పాపేన్తి. ఇతి సబ్బేపి తే పచ్ఛాఆచరియా నామ. మాతాపితరో పన సబ్బపఠమం. తేనాహ ‘‘పుబ్బాచరియాతి, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం ఏతం అధివచన’’న్తి.

ఆహునేయ్యాతి ఆనేత్వా హునితబ్బన్తి ఆహునం, దూరతోపి ఆనేత్వా ఫలవిసేసం ఆకఙ్ఖన్తేన గుణవన్తేసు దాతబ్బానం అన్నపానవత్థచ్ఛాదనాదీనం ఏతం నామం, ఉపకారఖేత్తతాయ తం ఆహునం అరహన్తీతి ఆహునేయ్యా. తేన వుత్తం ‘‘ఆహునేయ్యాతి, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం ఏతం అధివచన’’న్తి.

ఇదాని తేసం బ్రహ్మాదిభావే కారణం దస్సేతుం ‘‘తం కిస్స హేతు? బహుకారా’’తిఆది వుత్తం. తం కిస్స హేతూతి తం మాతాపితూనం బ్రహ్మాదిఅధివచనం కేన కారణేనాతి చేతి అత్థో. బహుకారాతి బహూపకారా. ఆపాదకాతి జీవితస్స ఆపాదకా, పాలకా. పుత్తానఞ్హి మాతాపితూహి జీవితం ఆపాదితం పాలితం ఘటితం అనుప్పబన్ధేన పవత్తితం సమ్పాదితం. పోసకాతి హత్థపాదే వడ్ఢేత్వా హదయలోహితం పాయేత్వా పోసేతారో. ఇమస్స లోకస్స దస్సేతారోతి పుత్తానం ఇమస్మిం లోకే ఇట్ఠానిట్ఠారమ్మణదస్సనం నామ మాతాపితరో నిస్సాయ జాతన్తి తే నేసం ఇమస్స లోకస్స దస్సేతారో నామ. ఇతి తేసం బహుకారత్తం బ్రహ్మాదిభావస్స కారణం దస్సితం, యేన పుత్తో మాతాపితూనం లోకియేన ఉపకారేన కేనచి పరియాయేన పరియన్తం పటికారం కాతుం న సమత్థోయేవ. సచే హి పుత్తో ‘‘మాతాపితూనం ఉపకారస్స పచ్చుపకారం కరిస్సామీ’’తి ఉట్ఠాయ సముట్ఠాయ వాయమన్తో దక్ఖిణే అంసకూటే మాతరం, ఇతరస్మిం పితరం ఠపేత్వా వస్ససతాయుకో సకలం వస్ససతమ్పి పరిహరేయ్య చతూహి పచ్చయేహి ఉచ్ఛాదనపరిమద్దనన్హాపనసమ్బాహనాదీహి చ యథారుచి ఉపట్ఠహన్తో తేసం ముత్తకరీసమ్పి అజిగుచ్ఛన్తో, న ఏత్తావతా పుత్తేన మాతాపితూనం పటికారో కతో హోతి అఞ్ఞత్ర సద్ధాదిగుణవిసేసే పతిట్ఠాపనా. వుత్తఞ్హేతం భగవతా –

‘‘ద్విన్నాహం, భిక్ఖవే, న సుప్పటికారం వదామి. కతమేసం ద్విన్నం? మాతు చ పితు చ. ఏకేన, భిక్ఖవే, అంసేన మాతరం పరిహరేయ్య, ఏకేన అంసేన పితరం పరిహరేయ్య వస్ససతాయుకో వస్ససతజీవీ, సో చ నేసం ఉచ్ఛాదనపరిమద్దనన్హాపనసమ్బాహనేన, తే చ తత్థేవ ముత్తకరీసం చజేయ్యుం, న త్వేవ, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం కతం వా హోతి పటికతం వా. ఇమిస్సా చ, భిక్ఖవే, మహాపథవియా పహూతరత్తరతనాయ మాతాపితరో ఇస్సరియాధిపచ్చే రజ్జే పతిట్ఠాపేయ్య, న త్వేవ, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం కతం వా హోతి పటికతం వా. తం కిస్స హేతు? బహుకారా, భిక్ఖవే, మాతాపితరో పుత్తానం ఆపాదకా పోసకా ఇమస్స లోకస్స దస్సేతారో.

‘‘యో చ ఖో, భిక్ఖవే, మాతాపితరో అస్సద్ధే సద్ధాసమ్పదాయ సమాదపేతి నివేసేతి పతిట్ఠాపేతి. దుస్సీలే సీలసమ్పదాయ, మచ్ఛరినో చాగసమ్పదాయ, దుప్పఞ్ఞే పఞ్ఞాసమ్పదాయ సమాదపేతి నివేసేతి పతిట్ఠాపేతి. ఏత్తావతా ఖో, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం కతఞ్చ హోతి పటికతఞ్చా’’తి (అ. ని. ౨.౩౪).

తథా –

‘‘మాతాపితుఉపట్ఠానం, పుత్తదారస్స సఙ్గహో’’తి; (ఖు. పా. ౫.౬);

‘‘మాతాపితుఉపట్ఠానం, భిక్ఖవే, పణ్డితపఞ్ఞత్త’’న్తి చ –

ఏవమాదీని మాతాపితూనం పుత్తస్స బహూపకారభావసాధకాని సుత్తాని దట్ఠబ్బాని.

గాథాసు వుచ్చరేతి వుచ్చన్తి కథీయన్తి. పజాయ అనుకమ్పకాతి పరేసం పాణం ఛిన్దిత్వాపి అత్తనో సన్తకం యంకిఞ్చి చజిత్వాపి అత్తనో పజం పటిజగ్గన్తి గోపయన్తి, తస్మా పజాయ అత్తనో పుత్తానం అనుకమ్పకా అనుగ్గాహకా.

నమస్సేయ్యాతి సాయం పాతం ఉపట్ఠానం గన్త్వా ‘‘ఇదం మయ్హం ఉత్తమం పుఞ్ఞక్ఖేత్త’’న్తి నమక్కారం కరేయ్య. సక్కరేయ్యాతి సక్కారేన పటిమానేయ్య. ఇదాని తం సక్కారం దస్సేన్తో ‘‘అన్నేనా’’తిఆదిమాహ. తత్థ అన్నేనాతి యాగుభత్తఖాదనీయేన. పానేనాతి అట్ఠవిధపానేన. వత్థేనాతి నివాసనపారుపనేన. సయనేనాతి మఞ్చపీఠభిసిబిమ్బోహనాదినా సయనేన. ఉచ్ఛాదనేనాతి దుగ్గన్ధం పటివినోదేత్వా సుగన్ధకరణుచ్ఛాదనేన. న్హానేనాతి సీతకాలే ఉణ్హోదకేన, ఉణ్హకాలే సీతోదకేన గత్తాని పరిసిఞ్చిత్వా న్హాపనేన. పాదానం ధోవనేన చాతి ఉణ్హోదకసీతోదకేహి పాదధోవనేన చేవ తేలమక్ఖనేన చ.

తాయ నం పారిచరియాయాతి ఏత్థ నన్తి నిపాతమత్తం, యథావుత్తపరిచరణేన. అథ వా పారిచరియాయాతి భరణకిచ్చకరణకులవంసపతిట్ఠాపనాదినా పఞ్చవిధఉపట్ఠానేన. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘పఞ్చహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి పుత్తేన పురత్థిమా దిసా మాతాపితరో పచ్చుపట్ఠాతబ్బా ‘భతో నే భరిస్సామి, కిచ్చం నేసం కరిస్సామి, కులవంసం ఠపేస్సామి, దాయజ్జం పటిపజ్జిస్సామి. అథ వా పన నేసం పేతానం కాలకతానం దక్ఖిణమనుప్పదస్సామీ’తి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి పుత్తేన పురత్థిమా దిసా మాతాపితరో పచ్చుపట్ఠితా పఞ్చహి ఠానేహి పుత్తం అనుకమ్పన్తి – పాపా నివారేన్తి, కల్యాణే నివేసేన్తి, సిప్పం సిక్ఖాపేన్తి, పతిరూపేన దారేన సంయోజేన్తి, సమయే దాయజ్జం నియ్యాదేన్తీ’’తి (దీ. ని. ౩.౨౬౭).

అపిచ యో మాతాపితరో తీసు వత్థూసు అభిప్పసన్నే కత్వా సీలేసు వా పతిట్ఠాపేత్వా పబ్బజ్జాయ వా నియోజేత్వా ఉపట్ఠహతి, అయం మాతాపితుఉపట్ఠాకానం అగ్గోతి వేదితబ్బో. సా పనాయం పారిచరియా పుత్తస్స ఉభయలోకహితసుఖావహాతి దస్సేన్తో ‘‘ఇధేవ నం పసంసన్తి, పేచ్చ సగ్గే పమోదతీ’’తి ఆహ. తత్థ ఇధాతి ఇమస్మిం లోకే. మాతాపితుఉపట్ఠాకఞ్హి పుగ్గలం పణ్డితమనుస్సా తత్థ పారిచరియాయ పసంసన్తి వణ్ణేన్తి థోమేన్తి, తస్స చ దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జన్తా సయమ్పి అత్తనో మాతాపితూసు తథా పటిపజ్జిత్వా మహన్తం పుఞ్ఞం పసవన్తి. పేచ్చాతి పరలోకం గన్త్వా సగ్గే ఠితో మాతాపితుపట్ఠాకో దిబ్బసమ్పత్తీహి మోదతి పమోదతి అభినన్దతీతి.

సత్తమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.