౫. సీలసమ్పన్నసుత్తవణ్ణనా

౧౦౪. పఞ్చమే సీలసమ్పన్నాతి ఏత్థ సీలం నామ ఖీణాసవానం లోకియలోకుత్తరసీలం, తేన సమ్పన్నా సమన్నాగతాతి సీలసమ్పన్నా. సమాధిపఞ్ఞాసుపి ఏసేవ నయో. విముత్తి పన ఫలవిముత్తియేవ, విముత్తిఞాణదస్సనం పచ్చవేక్ఖణఞాణం. ఏవమేత్థ సీలాదయో తయో లోకియలోకుత్తరా, విముత్తి లోకుత్తరావ, విముత్తిఞాణదస్సనం లోకియమేవ. దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థేహి యథారహం పరే ఓవదన్తి అనుసాసన్తీతి ఓవాదకా. విఞ్ఞాపకాతి కమ్మాని కమ్మఫలాని చ, విఞ్ఞాపకా, తత్థ చ ‘‘ఇమే ధమ్మా కుసలా, ఇమే ధమ్మా అకుసలా. ఇమే ధమ్మా సావజ్జా, ఇమే ధమ్మా అనవజ్జా’’తిఆదినా కుసలాదివిభాగతో ఖన్ధాదివిభాగతో సలక్ఖణతో సామఞ్ఞలక్ఖణతోతి వివిధేహి నయేహి ధమ్మానం ఞాపకా అవబోధకా. సన్దస్సకాతి తేయేవ ధమ్మే హత్థేన గహేత్వా వియ పరస్స పచ్చక్ఖతో దస్సేతారో. సమాదపకాతి యం సీలాది యేహి అసమాదిన్నం, తస్స సమాదాపేతారో, తత్థ తే పతిట్ఠాపేతారో. సముత్తేజకాతి ఏవం కుసలధమ్మేసు పతిట్ఠితానం ఉపరి అధిచిత్తానుయోగే నియోజనవసేన చిత్తస్స సమ్మా ఉత్తేజకా, యథా విసేసాధిగమో హోతి, ఏవం నిసామనవసేన తేజకా. సమ్పహంసకాతి తేసం యథాలద్ధేహి ఉపరిలద్ధబ్బేహి చ గుణవిసేసేహి చిత్తస్స సమ్మా పహంసకా, లద్ధస్సాదవసేన సుట్ఠు తోసకా. అలంసమక్ఖాతారోతి అలం పరియత్తం యథావుత్తం అపరిహాపేత్వా సమ్మదేవ అనుగ్గహాధిప్పాయేన అక్ఖాతారో.

అథ వా సన్దస్సకాతి ధమ్మం దేసేన్తా పవత్తినివత్తియో సభావసరసలక్ఖణతో సమ్మదేవ దస్సేతారో. సమాదపకాతి చిత్తే పతిట్ఠాపనవసేన తస్సేవ అత్థస్స గాహాపకా. సముత్తేజకాతి తదత్థగ్గహణే ఉస్సాహజననేన సమ్మదేవ వోదపకా జోతకా వా. సమ్పహంసకాతి తదత్థపటిపత్తియం ఆనిసంసదస్సనేన సమ్మదేవ పహంసకా తోసకా. అలంసమక్ఖాతారోతి సమత్థా హుత్వా వుత్తనయేన సమక్ఖాతారో. సద్ధమ్మస్సాతి పటివేధసద్ధమ్మస్స, తివిధస్సాపి వా సద్ధమ్మస్స దేసేతారో.

దస్సనమ్పహన్తి దస్సనమ్పి అహం. తం పనేతం చక్ఖుదస్సనం ఞాణదస్సనన్తి దువిధం. తత్థ పసన్నేహి చక్ఖూహి అరియానం ఓలోకనం చక్ఖుదస్సనం నామ. అరియభావకరానం పన ధమ్మానం అరియభావస్స చ విపస్సనామగ్గఫలేహి అధిగమో ఞాణదస్సనం నామ. ఇమస్మిం పనత్థే చక్ఖుదస్సనం అధిప్పేతం. అరియానఞ్హి పసన్నేహి చక్ఖూహి ఓలోకనమ్పి సత్తానం బహూపకారమేవ. సవనన్తి ‘‘అసుకో నామ ఖీణాసవో అసుకస్మిం నామ రట్ఠే వా జనపదే వా గామే వా నిగమే వా విహారే వా లేణే వా వసతీ’’తి కథేన్తానం సోతేన సవనం, ఏతమ్పి బహూపకారమేవ. ఉపసఙ్కమనన్తి ‘‘దానం వా దస్సామి, పఞ్హం వా పుచ్ఛిస్సామి, ధమ్మం వా సోస్సామి, సక్కారం వా కరిస్సామీ’’తి ఏవరూపేన చిత్తేన అరియానం ఉపసఙ్కమనం. పయిరుపాసనన్తి పఞ్హపయిరుపాసనం, అరియానం గుణే సుత్వా తే ఉపసఙ్కమిత్వా నిమన్తేత్వా దానం వా దత్వా వత్తం వా కత్వా ‘‘కిం, భన్తే, కుసల’’న్తిఆదినా నయేన పఞ్హపుచ్ఛనన్తి అత్థో. వేయ్యావచ్చాదికరణం పయిరుపాసనంయేవ. అనుస్సరణన్తి రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానేసు నిసిన్నస్స ‘‘ఇదాని అరియా గుమ్బలేణమణ్డపాదీసు ఝానవిపస్సనామగ్గఫలసుఖేహి వీతినామేన్తీ’’తి తేసం దిబ్బవిహారాదిగుణవిసేసారమ్మణం అనుస్సరణం. యో వా తేసం సన్తికా ఓవాదో లద్ధో హోతి, తం ఆవజ్జిత్వా ‘‘ఇమస్మిం ఠానే సీలం కథితం, ఇమస్మిం సమాధి, ఇమస్మిం విపస్సనా, ఇమస్మిం మగ్గో, ఇమస్మిం ఫల’’న్తి ఏవం అనుస్సరణం.

అనుపబ్బజ్జన్తి అరియేసు చిత్తం పసాదేత్వా ఘరా నిక్ఖమ్మ తేసం సన్తికే పబ్బజ్జం. అరియేసు హి చిత్తం పసాదేత్వా తేసంయేవ సన్తికే పబ్బజిత్వా తేసంయేవ ఓవాదానుసాసనిం పచ్చాసీసమానస్స చరతోపి పబ్బజ్జా అనుపబ్బజ్జా నామ, అఞ్ఞేసం సన్తికే ఓవాదానుసాసనిం పచ్చాసీసమానస్స చరతోపి పబ్బజ్జా అనుపబ్బజ్జా నామ, అరియేసు పసాదేన అఞ్ఞత్థ పబ్బజిత్వా అరియానం సన్తికే ఓవాదానుసాసనిం పచ్చాసీసమానస్స చరతోపి పబ్బజ్జా అనుపబ్బజ్జావ. అఞ్ఞేసు పన పసాదేన అఞ్ఞేసంయేవ సన్తికే పబ్బజిత్వా అఞ్ఞేసంయేవ ఓవాదానుసాసనిం పచ్చాసీసమానస్స చరతో పబ్బజ్జా అనుపబ్బజ్జా నామ న హోతి. వుత్తనయేన పబ్బజితేసు పన మహాకస్సపత్థేరస్స తావ అనుపబ్బజ్జం పబ్బజితా సతసహస్సమత్తా అహేసుం, తథా థేరస్సేవ సద్ధివిహారికస్స చన్దగుత్తత్థేరస్స, తస్సాపి సద్ధివిహారికస్స సూరియగుత్తత్థేరస్స, తస్సాపి సద్ధివిహారికస్స అస్సగుత్తత్థేరస్స, తస్సాపి సద్ధివిహారికస్స యోనకధమ్మరక్ఖితత్థేరస్స. తస్స పన సద్ధివిహారికో అసోకరఞ్ఞో కనిట్ఠభాతా తిస్సత్థేరో నామ అహోసి. తస్స అనుపబ్బజ్జం పబ్బజితా అడ్ఢతేయ్యకోటిసఙ్ఖా అహేసుం. దీపప్పసాదకమహామహిన్దత్థేరస్స పన అనుపబ్బజితానం గణనపరిచ్ఛేదో నత్థి. యావజ్జదివసా లఙ్కాదీపే సత్థరి పసాదేన పబ్బజన్తా మహామహిన్దత్థేరస్సేవ అనుపబ్బజ్జన్తి నామ.

ఇదాని యేన కారణేన తేసం అరియానం దస్సనాది బహూపకారన్తి వుత్తం, తం దస్సేతుం ‘‘తథారూపే’’తిఆదిమాహ. తత్థ తథారూపేతి తాదిసే సీలాదిగుణసమ్పన్నే అరియే. యస్మా దస్సనసవనానుస్సరణాని ఉపసఙ్కమనపయిరుపాసనట్ఠానాని, తస్మా తాని అనామసిత్వా ఉపసఙ్కమనపయిరుపాసనానియేవ దస్సేతుం ‘‘సేవతో భజతో పయిరుపాసతో’’తి వుత్తం. దస్సనసవనానుస్సరణతో హి అరియేసు ఉప్పన్నసద్ధో తే ఉపసఙ్కమిత్వా పయిరుపాసిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛిత్వా లద్ధసవనానుత్తరియో అపరిపూరే సీలాదిగుణే పరిపూరేస్సతీతి. తథా హి వుత్తం ‘‘సద్ధాజాతో ఉపసఙ్కమతి, ఉపసఙ్కమన్తో పయిరుపాసతీ’’తిఆది (మ. ని. ౨.౧౮౩).

తత్థ సేవతోతి వత్తపటివత్తకరణవసేన కాలేన కాలం ఉపసఙ్కమతో. భజతోతి సమ్పియాయనభత్తివసేన భజతో. పయిరుపాసతోతి పఞ్హపుచ్ఛనేన పటిపత్తిఅనుకరణేన చ పయిరుపాసతోతి తిణ్ణం పదానం అత్థవిభాగో దీపేతబ్బో. విముత్తిఞాణదస్సనస్స పారిపూరి ఏకూనవీసతిమస్స పచ్చవేక్ఖణఞాణస్స ఉప్పత్తియా వేదితబ్బా.

ఏవరూపా చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూతిఆదీసు యే యథావుత్తగుణసమన్నాగమేన ఏవరూపా ఏదిసా భిన్నసబ్బకిలేసా భిక్ఖూ, తే దిట్ఠధమ్మికాదిహితేసు సత్తానం నియోజనవసేన అనుసాసనతో సత్థారోతిపి వుచ్చన్తి. జాతికన్తారాదినిత్థరణతో సత్థవాహాతిపి, రాగాదిరణానం జహనతో జహాపనతో చ రణఞ్జహాతిపి, అవిజ్జాతమస్స వినోదనతో వినోదాపనతో చ తమోనుదాతిపి, సపరసన్తానేసు పఞ్ఞాఆలోకపఞ్ఞాఓభాసపఞ్ఞాపజ్జోతానం కరణేన నిబ్బత్తనేన ఆలోకాదికరాతిపి, తథా ఞాణుక్కాఞాణప్పభాధమ్ముక్కాధమ్మప్పభానం ధారణేన కరణేన చ ఉక్కాధారాతిపి, పభఙ్కరాతిపి, ఆరకత్తా కిలేసేహి, అనయే న ఇరియనతో, అయే చ ఇరియనతో పరేసం తథాభావహేతుభావతో, సదేవకేన లోకేన అరణీయతో అరియాతిపి, పఞ్ఞాచక్ఖుధమ్మచక్ఖూనం సాతిసయపటిలాభేన చక్ఖుమన్తోతిపి వుచ్చన్తి.

గాథాసు పామోజ్జకరణం ఠానన్తి నిరామిసస్స పమోదస్స నిబ్బత్తకం ఠానం కారణం. ఏతన్తి ఇదాని వత్తబ్బనిదస్సనం సన్ధాయ వదతి. విజానతన్తి సంకిలేసవోదానే యాథావతో జానన్తానం. భావితత్తానన్తి భావితసభావానం, కాయభావనాదీహి భావితసన్తానానన్తి అత్థో. ధమ్మజీవినన్తి మిచ్ఛాజీవం పహాయ ధమ్మేన ఞాయేన జీవికకప్పనతో, ధమ్మేన వా ఞాయేన అత్తభావస్స పవత్తనతో, సమాపత్తిబహులతాయ వా అగ్గఫలధమ్మేన జీవనతో ధమ్మజీవినం. అయఞ్హేత్థ సఙ్ఖేపత్థో – యదిదం భావితత్తానం పరినిట్ఠితసమాధిపఞ్ఞాభావనానం తతో ఏవ ధమ్మజీవినం అరియానం దస్సనం. ఏతం అవిప్పటిసారనిమిత్తానం సీలాదీనం పారిపూరిహేతుభావతో విజానతం సప్పఞ్ఞజాతికానం ఏకన్తేనేవ పీతిపామోజ్జకారణన్తి.

ఇదాని తం తస్స కారణభావం దస్సేతుం ‘‘తే జోతయన్తీ’’తి ఓసానగాథాద్వయమాహ. తత్థ తేతి తే భావితత్తా ధమ్మజీవినో అరియా. జోతయన్తీతి పకాసయన్తి. భాసయన్తీతి సద్ధమ్మోభాసేన లోకం పభాసయన్తి, ధమ్మం దేసేన్తీతి అత్థో. యేసన్తి యేసం అరియానం. సాసనన్తి ఓవాదం. సమ్మదఞ్ఞాయాతి పుబ్బభాగఞాణేహి సమ్మదేవ జానిత్వా. సేసం వుత్తనయమేవ.

పఞ్చమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.