౧. బ్రాహ్మణధమ్మయాగసుత్తవణ్ణనా

౧౦౦. చతుక్కనిపాతస్స పఠమే అహన్తి అత్తనిద్దేసో. యో హి పరో న హోతి, సో నియకజ్ఝత్తసఙ్ఖాతో అత్తా ‘‘అహ’’న్తి వుచ్చతి. అస్మీతి పటిజాననా. యో పరమత్థబ్రాహ్మణభావో ‘‘అహ’’న్తి వుచ్చమానో, తస్స అత్తని అత్థిభావం పటిజానన్తో హి సత్థా ‘‘అస్మీ’’తి అవోచ. ‘‘అహమస్మీ’’తి చ యథా ‘‘అహమస్మి బ్రహ్మా మహాబ్రహ్మా, సేయ్యోహమస్మీ’’తి చ అప్పహీనదిట్ఠిమానానుసయా పుథుజ్జనా అత్తనో దిట్ఠిమానమఞ్ఞనాభినివేసవసేన అభివదన్తి, న ఏవం వుత్తం. సబ్బసో పన పహీనదిట్ఠిమానానుసయో భగవా సమఞ్ఞం అనతిధావన్తో లోకసమఞ్ఞానురోధేన వేనేయ్యసన్తానేసు ధమ్మం పతిట్ఠపేన్తో కేవలం తాదిసస్స గుణస్స అత్తని విజ్జమానతం పటిజానన్తో ‘‘అహమస్మీ’’తి ఆహ. బ్రాహ్మణోతి బాహితపాపత్తా బ్రహ్మస్స చ అణనతో బ్రాహ్మణో. అయఞ్హేత్థ అత్థో – భిక్ఖవే, అహం పరమత్థతో బ్రాహ్మణోస్మీతి. భగవా సబ్బాకారపరిపుణ్ణస్స దానసంయమాదివతసమాదానస్స నిరవసేసాయ తపచరియాయ పారం గతో సమ్మదేవ వుసితబ్రహ్మచరియవాసో సకలవేదన్తగూ సువిసుద్ధవిజ్జాచరణో సబ్బథా నిన్హాతపాపమలో అనుత్తరస్స అరియమగ్గసఙ్ఖాతస్స బ్రాహ్మణస్స వత్తా పవత్తా, సుపరిసుద్ధస్స చ సాసనబ్రహ్మచరియస్స పవేదేతా, తస్మా సబ్బసో బాహితపాపత్తా బ్రహ్మస్స చ అణనతో కథనతో పరమత్థేన బ్రాహ్మణోతి వుచ్చతి.

ఇతి భగవా సదేవకే లోకే అత్తనో అనుత్తరం బ్రాహ్మణభావం పవేదేత్వా యాని తాని బ్రాహ్మణదానాదీని ఛ కమ్మాని బ్రాహ్మణస్స పఞ్ఞాపేన్తి, తేసమ్పి సుపరిసుద్ధానం ఉక్కంసతో అత్తని సంవిజ్జమానతం దస్సేతుం ‘‘యాచయోగో’’తిఆదిమాహ.

తత్థ యాచయోగోతి యాచేహి యుత్తో. యాచన్తీతి యాచా, యాచకా, తే పనేత్థ వేనేయ్యా వేదితబ్బా. తే హి ‘‘దేసేతు, భన్తే భగవా, ధమ్మం; దేసేతు, సుగతో, ధమ్మ’’న్తి భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మదేసనం యాచన్తి. భగవా చ తేసం ఇచ్ఛావిఘాతం అకరోన్తో యథారుచి ధమ్మం దేసేన్తో ధమ్మదానం దేతీతి యాచయోగో, సదా సబ్బకాలం తేహి అవిరహితో. అథ వా యాచయోగోతి యాచనయోగ్గో, అధిప్పాయపూరణతో యాచితుం యుత్తోతి అత్థో ‘‘యాజయోగో’’తిపి పాఠో. తత్థ యాజో వుచ్చతి మహాదానం, యిట్ఠన్తి అత్థో. ఇధ పన ధమ్మదానం వేదితబ్బం, యాజే నియుత్తోతి యాజయోగా. సదాతి సబ్బదా, అనవరతప్పవత్తసద్ధమ్మమహాదానోతి అత్థో. అథ వా యాజేన యోజేతీతిపి యాజయోగో. తివిధదానసఙ్ఖాతేన యాజేన సత్తే యథారహం యోజేతి, తత్థ దానే నియోజేతీతి అత్థో. ‘‘యాజయోగో సతత’’న్తిపి పఠన్తి. పయతపాణీతి పరిసుద్ధహత్థో. యో హి దానాధిముత్తో ఆమిసదానం దేన్తో సక్కచ్చం సహత్థేన దేయ్యధమ్మం దాతుం సదా ధోతహత్థోయేవ హోతి, సో ‘‘పయతపాణీ’’తి వుచ్చతి. భగవాపి ధమ్మదానాధిముత్తో సక్కచ్చం సబ్బకాలం ధమ్మదానే యుత్తప్పయుత్తోతి కత్వా వుత్తం ‘‘పయతపాణీ’’తి. ‘‘సదా’’తి చ పదం ఇమినాపి సద్ధిం యోజేతబ్బం ‘‘సదా పయతపాణీ’’తి. అవిభాగేన హి సత్థా వేనేయ్యలోకస్స సద్ధమ్మదానం సదా సబ్బకాలం పవత్తేన్తో తత్థ యుత్తప్పయుత్తో హుత్వా విహరతి.

అపరో నయో – యోగో వుచ్చతి భావనా. యథాహ ‘‘యోగా వే జాయతే భూరీ’’తి (ధ. ప. ౨౮౨). తస్మా యాజయోగోతి యాజభావనం, పరిచ్చాగభావనం అనుయుత్తోతి అత్థో. భగవా హి అభిసమ్బోధితో పుబ్బే బోధిసత్తభూతోపి కరుణాసముస్సాహితో అనవసేసతో దానం పరిబ్రూహేన్తో తత్థ ఉక్కంసపారమిప్పత్తో హుత్వా అభిసమ్బోధిం పాపుణి, బుద్ధో హుత్వాపి తివిధం దానం పరిబ్రూహేసి విసేసతో ధమ్మదానం, పరేపి తత్థ నియోజేసి. తథా హి సో వేనేయ్యయాచకానం కస్సచి సరణాని అదాసి, కస్సచి పఞ్చ సీలాని, కస్సచి దస సీలాని, కస్సచి చతుపారిసుద్ధిసీలం, కస్సచి ధుతధమ్మే, కస్సచి చత్తారి ఝానాని, కస్సచి అట్ఠ సమాపత్తియో, కస్సచి పఞ్చాభిఞ్ఞాయో, చత్తారో మగ్గే, చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని, తిస్సో విజ్జా, చతస్సో పటిసమ్భిదాతి ఏవమాదిలోకియలోకుత్తరభేదం గుణధనం ధమ్మదానవసేన యథాధిప్పాయం దేన్తో పరే చ ‘‘దేథా’’తి నియోజేన్తో పరిచ్చాగభావనం పరిబ్రూహేసి. తేన వుత్తం ‘‘పరిచ్చాగభావనం అనుయుత్తో’’తి.

పయతపాణీతి వా ఆయతపాణీ, హత్థగతం కిఞ్చి దాతుం ‘‘ఏహి గణ్హా’’తి పసారితహత్థో వియ ఆచరియముట్ఠిం అకత్వా సద్ధమ్మదానే యుత్తప్పయుత్తోతి అత్థో. పయతపాణీతి వా ఉస్సాహితహత్థో, ఆమిసదానం దాతుం ఉస్సాహితహత్థో వియ ధమ్మదానే కతుస్సాహోతి అత్థో. అన్తిమదేహధరోతి బ్రహ్మచరియవసేన బ్రాహ్మణకరణానం ధమ్మానం పారిపూరియా పచ్ఛిమత్తభావధారీ. అవుసితవతో హి వసలకరణానం ధమ్మానం అప్పహానేన వసలాదిసమఞ్ఞా గతి ఆయతిం గబ్భసేయ్యా సియా. తేన భగవా అత్తనో అచ్చన్తవుసితబ్రాహ్మణభావం దస్సేతి. అనుత్తరో భిసక్కో సల్లకత్తోతి దుత్తికిచ్ఛస్స వట్టదుక్ఖరోగస్స తికిచ్ఛనతో ఉత్తమో భిసక్కో, అఞ్ఞేహి అనుద్ధరణీయానం రాగాదిసల్లానం కన్తనతో సముచ్ఛేదవసేన సముద్ధరణతో ఉత్తమో సల్లకన్తనవేజ్జో. ఇమినా నిప్పరియాయతో బ్రాహ్మణకరణానం ధమ్మానం అత్తని పతిట్ఠితానం పరసన్తతియం పతిట్ఠాపనేన పరేసమ్పి బ్రాహ్మణకరణమాహ.

తస్స మే తుమ్హే పుత్తాతి తస్స ఏవరూపస్స మమ తుమ్హే, భిక్ఖవే, పుత్తా అత్రజా హోథ. ఓరసాతి ఉరసి సమ్బన్ధా. యథా హి సత్తానం ఓరసపుత్తా అత్రజా విసేసేన పితుసన్తకస్స దాయజ్జస్స భాగినో హోన్తి, ఏవమేతేపి అరియపుగ్గలా సమ్మాసమ్బుద్ధస్స ధమ్మస్సవనన్తే అరియాయ జాతియా జాతా. తస్స సన్తకస్స విముత్తిసుఖస్స అరియధమ్మరతనస్స చ ఏకంసభాగియతాయ ఓరసా. అథ వా భగవతో ధమ్మదేసనానుభావేన అరియభూమిం ఓక్కమమానా ఓక్కన్తా చ అరియసావకా సత్థు ఉరే వాయామజనితాభిజాతితాయ నిప్పరియాయేన ‘‘ఓరసపుత్తా’’తి వత్తబ్బతం అరహన్తి. తథా హి తే భగవతా ఆసయానుసయచరియాధిముత్తిఆదివోలోకనేన వజ్జానుచిన్తనేన చ హదయే కత్వా వజ్జతో నివారేత్వా అనవజ్జే పతిట్ఠపేన్తేన సీలాదిధమ్మసరీరపోసనేన సంవడ్ఢితా. ముఖతో జాతాతి ముఖతో జాతాయ ధమ్మదేసనాయ అరియాయ జాతియా జాతత్తా ముఖతో జాతా. అథ వా అనఞ్ఞసాధారణతో సబ్బస్స కుసలధమ్మస్స ముఖతో పాతిమోక్ఖతో వుట్ఠానగామినివిపస్సనాసఙ్ఖాతతో విమోక్ఖముఖతో వా అరియమగ్గజాతియా జాతాతిపి ముఖతో జాతా. సిక్ఖత్తయసఙ్గహే సాసనధమ్మే అరియమగ్గధమ్మే వా జాతాతి ధమ్మజా. తేనేవ ధమ్మేన నిమ్మితా మాపితాతి ధమ్మనిమ్మితా. సతిధమ్మవిచయాది ధమ్మదాయాదా, న లాభసక్కారాది ఆమిసదాయాదా, ధమ్మదాయాదా నో ఆమిసదాయాదా హోథాతి అత్థో.

తత్థ ధమ్మో దువిధో – నిప్పరియాయధమ్మో, పరియాయధమ్మోతి. ఆమిసమ్పి దువిధం – నిప్పరియాయామిసం, పరియాయామిసన్తి. కథం? మగ్గఫలనిబ్బానప్పభేదో హి నవవిధో లోకుత్తరధమ్మో నిప్పరియాయధమ్మో, నిబ్బత్తితధమ్మోయేవ, న కేనచి పరియాయేన కారణేన వా లేసేన వా ధమ్మో. యం పనిదం వివట్టూపనిస్సితం కుసలం, సేయ్యథిదం – ఇధేకచ్చో వివట్టం పత్థేన్తో దానం దేతి, సీలం సమాదియతి, ఉపోసథకమ్మం కరోతి, గన్ధమాలాదీహి వత్థుపూజం కరోతి, ధమ్మం సుణాతి, దేసేతి, ఝానసమాపత్తియో నిబ్బత్తేతి, ఏవం కరోన్తో అనుపుబ్బేన నిప్పరియాయం అమతం నిబ్బానం పటిలభతి, అయం పరియాయధమ్మో. తథా చీవరాదయో చత్తారో పచ్చయా నిప్పరియాయామిసమేవ, న అఞ్ఞేన పరియాయేన వా కారణేన వా లేసేన వా ఆమిసం. యం పనిదం వట్టగామికుసలం, సేయ్యథిదం – ఇధేకచ్చో వట్టం పత్థేన్తో సమ్పత్తిభవం ఇచ్ఛమానో దానం దేతి…పే… సమాపత్తియో నిబ్బత్తేతి, ఏవం కరోన్తో అనుపుబ్బేన దేవమనుస్ససమ్పత్తియో పటిలభతి, ఇదం పరియాయామిసం నామ.

తత్థ నిప్పరియాయధమ్మోపి భగవతోయేవ సన్తకో. భగవతా హి కథితత్తా భిక్ఖూ మగ్గఫలనిబ్బానాని అధిగచ్ఛన్తి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘సో, హి, బ్రాహ్మణ, భగవా అనుప్పన్నస్స మగ్గస్స ఉప్పాదేతా, అసఞ్జాతస్స మగ్గస్స సఞ్జనేతా…పే… మగ్గానుగా చ పనేతరహి సావకా విహరన్తి పచ్ఛా సమన్నాగతా’’తి (మ. ని. ౩.౭౯; చూలని. మోఘరాజమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౮౫).

‘‘సో, హావుసో, భగవా జానం జానాతి, పస్సం పస్సతి, చక్ఖుభూతో ఞాణభూతో ధమ్మభూతో బ్రహ్మభూతో, వత్తా పవత్తా, అత్థస్స నిన్నేతా, అమతస్స దాతా, ధమ్మస్సామీ తథాగతో’’తి (మ. ని. ౧.౨౦౩; ౩.౨౮౧) చ.

పరియాయధమ్మోపి భగవతోయేవ సన్తకో. భగవతా హి కథితత్తా ఏవ జానన్తి ‘‘వివట్టం పత్థేత్వా దానం దేన్తో…పే… సమాపత్తియో నిబ్బత్తేన్తో అనుక్కమేన అమతం నిబ్బానం పటిలభతీ’’తి. నిప్పరియాయామిసమ్పి భగవతోయేవ సన్తకం. భగవతా హి అనుఞ్ఞాతత్తాయేవ భిక్ఖూహి జీవకవత్థుం ఆదిం కత్వా పణీతచీవరం లద్ధం. యథాహ –

‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గహపతిచీవరం. యో ఇచ్ఛతి, పంసుకూలికో హోతు. యో ఇచ్ఛతి, గహపతిచీవరం సాదియతు. ఇతరీతరేనపాహం, భిక్ఖవే, సన్తుట్ఠింయేవ వణ్ణేమీ’’తి (మహావ. ౩౩౭).

ఏవం ఇతరేపి పచ్చయా భగవతా అనుఞ్ఞాతత్తా ఏవ భిక్ఖూహి పరిభుఞ్జితుం లద్ధా. పరియాయామిసమ్పి భగవతోయేవ సన్తకం. భగవతా హి కథితత్తా ఏవ జానన్తి ‘‘సమ్పత్తిభవం పత్థేన్తో దానం దత్వా సీలం…పే… సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా అనుక్కమేన పరియాయామిసం దిబ్బసమ్పత్తిం మనుస్ససమ్పత్తిఞ్చ పటిలభతీ’’తి. యదేవ యస్మా నిప్పరియాయధమ్మోపి పరియాయధమ్మోపి నిప్పరియాయామిసమ్పి పరియాయామిసమ్పి భగవతోయేవ సన్తకం, తస్మా తత్థ అత్తనో సామిభావం దస్సేన్తో తత్థ చ యం సేట్ఠతరం అచ్చన్తహితసుఖావహం తత్థేవ నే నియోజేన్తో ఏవమాహ ‘‘తస్స మే తుమ్హే పుత్తా ఓరసా…పే… నో ఆమిసదాయాదా’’తి.

ఇతి భగవా పరిపుణ్ణవతసమాదానం తపచరియం సమ్మదేవ వుసితబ్రహ్మచరియం సువిసుద్ధవిజ్జాచరణసమ్పన్నం అనవసేసవేదన్తపారగుం బాహితసబ్బపాపం సతతం యాచయోగం సదేవకే లోకే అనుత్తరదక్ఖిణేయ్యభావప్పత్తం అత్తనో పరమత్థబ్రాహ్మణభావం అరియసావకానఞ్చ అత్తనో ఓరసపుత్తాదిభావం పవేదేసి. భగవా హి ‘‘సీహోతి ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతస్సేతం అధివచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి (అ. ని. ౫.౯౯) ఏత్థ సీహసదిసం, ‘‘పురిసో మగ్గకుసలోతి ఖో, తిస్స, తథాగతస్సేతం అధివచన’’న్తి (సం. ని. ౩.౮౪) ఏత్థ మగ్గదేసకపురిససదిసం, ‘‘రాజాహమస్మి సేలా’’తి (మ. ని. ౨.౩౯౯; సు. ని. ౫౫౯) ఏత్థ రాజసదిసం, ‘‘భిసక్కో సల్లకత్తోతి ఖో, సునక్ఖత్త, తథాగతస్సేతం అధివచన’’న్తి (మ. ని. ౩.౬౫) ఏత్థ వేజ్జసదిసం, ‘‘బ్రాహ్మణోతి ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతస్సేతం అధివచన’’న్తి (అ. ని. ౮.౮౫) ఏత్థ బ్రాహ్మణసదిసం అత్తానం కథేసి. ఇధాపి బ్రాహ్మణ సదిసం కత్వా కథేసి.

ఇదాని యేహి దానాదీహి యుత్తస్స ఇతో బాహిరకబ్రాహ్మణస్స బ్రాహ్మణకిచ్చం పరిపుణ్ణం మఞ్ఞన్తి, తేహి అత్తనో దానాదీనం అగ్గసేట్ఠభావం పకాసేతుం ‘‘ద్వేమాని, భిక్ఖవే, దానానీ’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ యాగాతి మహాయఞ్ఞా, మహాదానానీతి అత్థో, యాని ‘‘యిట్ఠానీ’’తిపి వుచ్చన్తి. తత్థ వేలామదానవేస్సన్తరదానమహావిజితయఞ్ఞసదిసా ఆమిసయాగా వేదితబ్బా, మహాసమయసుత్తమఙ్గలసుత్తచూళరాహులోవాదసుత్తసమచిత్తసుత్తదేసనాదయో ధమ్మయాగా. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ.

గాథాయం అయజీతి అదాసి. అమచ్ఛరీతి సబ్బమచ్ఛరియానం బోధిమూలేయేవ సుప్పహీనత్తా మచ్ఛేరరహితో. సబ్బభూతానుకమ్పీతి మహాకరుణాయ సబ్బసత్తే పియపుత్తం వియ అనుగ్గణ్హనసీలో. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘వధకే దేవదత్తే చ, చోరే అఙ్గులిమాలకే;

ధనపాలే రాహులే చేవ, సమచిత్తో మహామునీ’’తి. (మి. ప. ౬.౬.౫) –

సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

పఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.