౭. కామయోగసుత్తవణ్ణనా

౯౬. సత్తమే కామయోగయుత్తోతి పఞ్చకామగుణికో రాగో కామయోగో, తేన యుత్తో కామయోగయుత్తో, అసముచ్ఛిన్నకామరాగస్సేతం అధివచనం. రూపారూపభవేసు ఛన్దరాగో భవయోగో, తథా ఝాననికన్తి సస్సతదిట్ఠిసహగతో చ రాగో, తేన యుత్తో భవయోగయుత్తో, అప్పహీనభవరాగోతి అత్థో. ఆగామీతి బ్రహ్మలోకే ఠితోపి పటిసన్ధిగ్గహణవసేన ఇమం మనుస్సలోకం ఆగమనసీలో. తేనేవాహ ‘‘ఆగన్తా ఇత్థత్త’’న్తి. మనుస్సత్తభావసఙ్ఖాతం ఇత్థభావం ఆగమనధమ్మో, మనుస్సేసు ఉపపజ్జనసీలోతి అత్థో. కామఞ్చేత్థ కామయోగో ఇత్థత్తం ఆగమనస్స కారణం. యో పన కామయోగయుత్తో, సో ఏకన్తేన భవయోగయుత్తోపి హోతీతి దస్సనత్థం ‘‘కామయోగయుత్తో, భిక్ఖవే, భవయోగయుత్తో’’తి ఉభయమ్పి ఏకజ్ఝం కత్వా వుత్తం.

కామయోగవిసంయుత్తోతి ఏత్థ అసుభజ్ఝానమ్పి కామయోగవిసంయోగో, తం పాదకం కత్వా అధిగతో అనాగామిమగ్గో ఏకన్తేనేవ కామయోగవిసంయోగో నామ, తస్మా తతియమగ్గఫలే ఠితో అరియపుగ్గలో ‘‘కామయోగవిసంయుత్తో’’తి వుత్తో. యస్మా పన రూపారూపభవేసు ఛన్దరాగో అనాగామిమగ్గేన న పహీయతి, తస్మా సో అప్పహీనభవయోగత్తా ‘‘భవయోగయుత్తో’’తి వుత్తో. అనాగామీతి కామలోకం పటిసన్ధిగ్గహణవసేన అనాగమనతో అనాగామీ. కామయోగవిసంయోగవసేనేవ హి సద్ధిం అనవసేసఓరమ్భాగియసంయోజనసముగ్ఘాతేన అజ్ఝత్తసంయోజనాభావసిద్ధితో ఇత్థత్తం అనాగన్త్వా హోతి, తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో. యస్స పన అనవసేసం భవయోగో పహీనో, తస్స అవిజ్జాయోగాదిఅవసిట్ఠకిలేసాపి తదేకట్ఠభావతో పహీనా ఏవ హోన్తీతి, సో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో ‘‘అరహం ఖీణాసవో’’తి వుచ్చతి. తేన వుత్తం ‘‘కామయోగవిసంయుత్తో, భిక్ఖవే, భవయోగవిసంయుత్తో అరహం హోతి ఖీణాసవో’’తి. ఏత్థ చ కామయోగవిసంయోగో అనాగామీ చతుత్థజ్ఝానస్స సుఖదుక్ఖసోమనస్సదోమనస్సప్పహానం వియ, తతియమగ్గస్స దిట్ఠివిచికిచ్ఛాసీలబ్బతపరామాససంయోజనపరిక్ఖయో వియ చ చతుత్థమగ్గస్స వణ్ణభణనత్థం వుత్తోతి దట్ఠబ్బం. పఠమపదేన సోతాపన్నసకదాగామీహి సద్ధిం సబ్బో పుథుజ్జనో గహితో, దుతియపదేన పన సబ్బో అనాగామీ, తతియపదేన అరహాతి అరహత్తనికూటేన దేసనం నిట్ఠాపేసి.

గాథాసు ఉభయన్తి ఉభయేన, కామయోగేన, భవయోగేన చ సంయుత్తాతి అత్థో. సత్తా గచ్ఛన్తి సంసారన్తి పుథుజ్జనా సోతాపన్నా సకదాగామినోతి ఇమే తివిధా సత్తా కామయోగభవయోగానం అప్పహీనత్తా గచ్ఛన్తి సంసారన్తి. తతో ఏవ జాతిమరణగామినో హోన్తి. ఏత్థ ఏకబీజీ, కోలంకోలో, సత్తక్ఖత్తుపరమోతి తీసు సోతాపన్నేసు సబ్బముదు సత్తక్ఖత్తుపరమో, సో అట్ఠమం భవం న నిబ్బత్తేతి, అత్తనో పరిచ్ఛిన్నజాతివసేన పన సంసరతి, తథా ఇతరేపి. సకదాగామీసుపి యో ఇధ సకదాగామిమగ్గం పత్వా దేవలోకే ఉప్పజ్జిత్వా పున ఇధ నిబ్బత్తతి, సో అత్తనో పరిచ్ఛిన్నజాతివసేనేవ సంసరతి. యే పన సకదాగామినో వోమిస్సకనయేన వినా తత్థ తత్థ దేవేసుయేవ మనుస్సేసుయేవ వా నిబ్బత్తన్తి, తే ఉపరిమగ్గాధిగమాయ యావ ఇన్ద్రియపరిపాకా పునప్పునం ఉప్పజ్జనతో సంసరన్తియేవ. పుథుజ్జనే పన వత్తబ్బమేవ నత్థి సబ్బభవసంయోజనానం అపరిక్ఖీణత్తా. తేన వుత్తం –

‘‘కామయోగేన సంయుత్తా, భవయోగేన చూభయం;

సత్తా గచ్ఛన్తి సంసారం, జాతిమరణగామినో’’తి.

కామే పహన్త్వానాతి కామరాగసఙ్ఖాతే కిలేసకామే అనాగామిమగ్గేన పజహిత్వా. ఛిన్నసంసయాతి సముచ్ఛిన్నకఙ్ఖా, తఞ్చ ఖో సోతాపత్తిమగ్గేనేవ. వణ్ణభణనత్థం పన చతుత్థమగ్గస్స ఏవం వుత్తం. అరహన్తో హి ఇధ ‘‘ఛిన్నసంసయా’’తి అధిప్పేతా. తేనేవాహ ‘‘ఖీణమానపునబ్భవా’’తి. సబ్బసో ఖీణో నవవిధోపి మానో ఆయతిం పునబ్భవో చ ఏతేసన్తి ఖీణమానపునబ్భవా. మానగ్గహణేన చేత్థ తదేకట్ఠతాయ లక్ఖణవసేన వా సబ్బో చతుత్థమగ్గవజ్ఝో కిలేసో గహితోతి. ఖీణమానతాయ చ సఉపాదిసేసా నిబ్బానధాతు వుత్తా హోతి, ఖీణపునబ్భవతాయ అనుపాదిసేసా. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సత్తమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.