౮. భిదురసుత్తవణ్ణనా

౭౭. అట్ఠమే భిదురాయన్తి భిదురో అయం. కాయోతి రూపకాయో. సో హి అఙ్గపచ్చఙ్గానం కేసాదీనఞ్చ సమూహట్ఠేన, ఏవం కుచ్ఛితానం జేగుచ్ఛానం ఆయో ఉప్పత్తిదేసోతిపి కాయో. తత్రాయం వచనత్థో – ఆయన్తి ఏత్థాతి ఆయో. కే ఆయన్తి? కుచ్ఛితా కేసాదయో. ఇతి కుచ్ఛితానం ఆయోతిపి కాయో. అత్థతో పన చతుసన్తతివసేన పవత్తమానానం భూతుపాదాయధమ్మానం పుఞ్జో. ఇదం వుత్తం హోతి – భిక్ఖవే, అయం చతుమహాభూతమయో రూపకాయో భిదురో భేదనసీలో భేదనసభావో ఖణే ఖణే విద్ధంసనసభావోతి. ‘‘భిన్దరాయ’’న్తిపి పాఠో, సో ఏవత్థో. విఞ్ఞాణన్తి తేభూమకం కుసలాదిచిత్తం. వచనత్థో పన – తం తం ఆరమ్మణం విజానాతీతి విఞ్ఞాణం. యఞ్హి సఞ్జాననపజాననవిధురం ఆరమ్మణవిజాననం ఉపలద్ధి, తం విఞ్ఞాణం. విరాగధమ్మన్తి విరజ్జనధమ్మం, పలుజ్జనసభావన్తి అత్థో. సబ్బే ఉపధీతి ఖన్ధూపధి, కిలేసూపధి, అభిసఙ్ఖారూపధి, పఞ్చకామగుణూపధీతి ఏతే ‘‘ఉపధీయతి ఏత్థ దుక్ఖ’’న్తి ఉపధిసఞ్ఞితా సబ్బేపి ఉపాదానక్ఖన్ధకిలేసాభిసఙ్ఖారపఞ్చకామగుణధమ్మా హుత్వా అభావట్ఠేన అనిచ్చా, ఉదయబ్బయప్పటిపీళనట్ఠేన దుక్ఖా, జరాయ మరణేన చాతి ద్విధా విపరిణామేతబ్బసభావతాయ పకతివిజహనట్ఠేన విపరిణామధమ్మా. ఏవమేత్థ అనిచ్చదస్సనసుఖతాయ రూపధమ్మే విఞ్ఞాణఞ్చ విసుం గహేత్వా పున ఉపధివిభాగేన సబ్బేపి తేభూమకధమ్మే ఏకజ్ఝం గహేత్వా అనిచ్చదుక్ఖానుపస్సనాముఖేన తథాబుజ్ఝనకానం పుగ్గలానం అజ్ఝాసయేన సమ్మసనచారో.కథితో. కామఞ్చేత్థ లక్ఖణద్వయమేవ పాళియం ఆగతం, ‘‘యం దుక్ఖం, తదనత్తా’’తి (సం. ని. ౩.౧౫) పన వచనతో దుక్ఖలక్ఖణేనేవ అనత్తలక్ఖణమ్పి దస్సితమేవాతి వేదితబ్బం.

గాథాయం ఉపధీసు భయం దిస్వాతి ఉపధీసు భయతుపట్ఠానఞాణవసేన భయం దిస్వా, తేసం భాయితబ్బతం పస్సిత్వా. ఇమినా బలవవిపస్సనం దస్సేతి. భయతుపట్ఠానఞాణమేవ హి విభజిత్వా విసేసవసేన ఆదీనవానుపస్సనా నిబ్బిదానుపస్సనాతి చ వుచ్చతి. జాతిమరణమచ్చగాతి ఏవం సమ్మసన్తో విపస్సనాఞాణం మగ్గేన ఘటేత్వా మగ్గపరమ్పరాయ అరహత్తం పత్తో జాతిమరణం అతీతో నామ హోతి. కథం? సమ్పత్వా పరమం సన్తిన్తి పరమం ఉత్తమం అనుత్తరం సన్తిం సబ్బసఙ్ఖారూపసమం నిబ్బానం అధిగన్త్వా. ఏవంభూతో చ కాలం కఙ్ఖతి భావితత్తోతి చతున్నం అరియమగ్గానం వసేన భావనాభిసమయనిప్ఫత్తియా భావితకాయసీలచిత్తపఞ్ఞత్తా భావితత్తో మరణం జీవితఞ్చ అనభినన్దన్తో కేవలం అత్తనో ఖన్ధపరినిబ్బానకాలం కఙ్ఖతి ఉదిక్ఖతి, న తస్స కత్థచి పత్థనా హోతీతి. తేనాహ –

‘‘నాభినన్దామి మరణం, నాభినన్దామి జీవితం;

కాలఞ్చ పటికఙ్ఖామి, నిబ్బిసం భతకో యథా’’తి. (థేరగా. ౬౦౬);

అట్ఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.