౩. నిస్సరణియసుత్తవణ్ణనా

౭౨. తతియే నిస్సరణియాతి నిస్సరణపటిసంయుత్తా. ధాతుయోతి సత్తసుఞ్ఞసభావా. కామానన్తి కిలేసకామానఞ్చేవ వత్థుకామానఞ్చ. అథ వా కామానన్తి కిలేసకామానం. కిలేసకామతో హి నిస్సరణా వత్థుకామేహిపి నిస్సరణంయేవ హోతి, న అఞ్ఞథా. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘న తే కామా యాని చిత్రాని లోకే,

సఙ్కప్పరాగో పురిసస్స కామో;

తిట్ఠన్తి చిత్రాని తథేవ లోకే,

అథేత్థ ధీరా వినయన్తి ఛన్ద’’న్తి. (అ. ని. ౬.౬౩);

నిస్సరణన్తి అపగమో. నేక్ఖమ్మన్తి పఠమజ్ఝానం, విసేసతో తం అసుభారమ్మణం దట్ఠబ్బం. యో పన తం ఝానం పాదకం కత్వా సఙ్ఖారే సమ్మసిత్వా తతియమగ్గం పత్వా అనాగామిమగ్గేన నిబ్బానం సచ్ఛికరోతి, తస్స చిత్తం అచ్చన్తమేవ కామేహి నిస్సటన్తి ఇదం ఉక్కట్ఠతో కామానం నిస్సరణం వేదితబ్బం. రూపానన్తి రూపధమ్మానం, విసేసేన సద్ధిం ఆరమ్మణేహి కుసలవిపాకకిరియాభేదతో సబ్బేసం రూపావచరధమ్మానం. ఆరుప్పన్తి అరూపావచరజ్ఝానం. కేచి పన ‘‘కామాన’’న్తి పదస్స ‘‘సబ్బేసం కామావచరధమ్మాన’’న్తి అత్థం వదన్తి. ‘‘నేక్ఖమ్మ’’న్తి చ ‘‘పఞ్చ రూపావచరజ్ఝానానీ’’తి. తం అట్ఠకథాసు నత్థి, న యుజ్జతి చ. భూతన్తి జాతం. సఙ్ఖతన్తి సమేచ్చ సమ్భుయ్య పచ్చయేహి కతం. పటిచ్చసముప్పన్నన్తి కారణతో నిబ్బత్తం. తీహిపి పదేహి తేభూమకే ధమ్మే అనవసేసతో పరియాదియతి. నిరోధోతి నిబ్బానం. ఏత్థ చ పఠమాయ ధాతుయా కామపరిఞ్ఞా వుత్తా, దుతియాయ రూపపరిఞ్ఞా, తతియాయ సబ్బసఙ్ఖతపరిఞ్ఞా సబ్బభవసమతిక్కమో వుత్తో.

గాథాసు కామనిస్సరణం ఞత్వాతి ‘‘ఇదం కామనిస్సరణం – ఏవఞ్చ కామతో నిస్సరణ’’న్తి జానిత్వా. అతిక్కమతి ఏతేనాతి అతిక్కమో, అతిక్కమనూపాయో, తం అతిక్కమం ఆరుప్పం ఞత్వా. సబ్బే సఙ్ఖారా సమన్తి వూపసమన్తి ఏత్థాతి సబ్బసఙ్ఖారసమథో, నిబ్బానం, తం ఫుసం ఫుసన్తో. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ.

తతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.