౧. మిచ్ఛాదిట్ఠికసుత్తవణ్ణనా

౭౦. తతియవగ్గస్స పఠమే దిట్ఠా మయాతి మయా దిట్ఠా, మమ సమన్తచక్ఖునా దిబ్బచక్ఖునా చాతి ద్వీహిపి చక్ఖూహి దిట్ఠా పచ్చక్ఖతో విదితా. తేన అనుస్సవాదిం పటిక్ఖిపతి, అయఞ్చ అత్థో ఇదానేవ పాళియం ఆగమిస్సతి. కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతాతి కాయదుచ్చరితేన సమఙ్గీభూతా. అరియానం ఉపవాదకాతి బుద్ధాదీనం అరియానం అన్తమసో గిహిసోతాపన్నానమ్పి గుణపరిధంసనేన అభూతబ్భక్ఖానేన ఉపవాదకా అక్కోసకా గరహకా. మిచ్ఛాదిట్ఠికాతి విపరీతదస్సనా. మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానాతి మిచ్ఛాదస్సనహేతు సమాదిన్ననానావిధకమ్మా యే చ, మిచ్ఛాదిట్ఠిమూలకేసు కాయకమ్మాదీసు అఞ్ఞేపి సమాదపేన్తి. ఏత్థ చ వచీమనోదుచ్చరితగ్గహణేనేవ అరియూపవాదమిచ్ఛాదిట్ఠీసు గహితాసు పునవచనం మహాసావజ్జభావదస్సనత్థం నేసం. మహాసావజ్జో హి అరియూపవాదో ఆనన్తరియసదిసో. యథాహ –

‘‘సేయ్యథాపి, సారిపుత్త, భిక్ఖు సీలసమ్పన్నో, సమాధిసమ్పన్నో, పఞ్ఞాసమ్పన్నో, దిట్ఠేవ ధమ్మే అఞ్ఞం ఆరాధేయ్య; ఏవంసమ్పదమిదం, సారిపుత్త, వదామి తం వాచం అప్పహాయ, తం చిత్తం అప్పహాయ, తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే’’తి (మ. ని. ౧.౧౪౯).

మిచ్ఛాదిట్ఠితో చ మహాసావజ్జతరం నామ అఞ్ఞం నత్థి. యథాహ –

‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి, యం ఏవం మహాసావజ్జతరం యథయిదం, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాదిట్ఠి. మిచ్ఛాదిట్ఠిపరమాని, భిక్ఖవే, వజ్జానీ’’తి (అ. ని. ౧.౩౧౦).

తం ఖో పనాతిఆది యథావుత్తస్స అత్థస్స అత్తపచ్చక్ఖభావం దళ్హతరం కత్వా దస్సేతుం ఆరద్ధం. తమ్పి సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

గాథాసు మిచ్ఛా మనం పణిధాయాతి అభిజ్ఝాదీనం వసేన చిత్తం అయోనిసో ఠపేత్వా. మిచ్ఛా వాచఞ్చ భాసియాతి మిచ్ఛా ముసావాదాదివసేన వాచం భాసిత్వా. మిచ్ఛా కమ్మాని కత్వానాతి పాణాతిపాతాదివసేన కాయకమ్మాని కత్వా. అథ వా మిచ్ఛా మనం పణిధాయాతి మిచ్ఛాదిట్ఠివసేన చిత్తం విపరీతం ఠపేత్వా. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. ఇదానిస్స తథా దుచ్చరితచరణే కారణం దస్సేతి అప్పస్సుతోతి, అత్తనో పరేసఞ్చ హితావహేన సుతేన విరహితోతి అత్థో. అపుఞ్ఞకరోతి తతో ఏవ అరియధమ్మస్స అకోవిదతాయ కిబ్బిసకారీ పాపధమ్మో. అప్పస్మిం ఇధ జీవితేతి ఇధ మనుస్సలోకే జీవితే అతిపరిత్తే. తథా చాహ ‘‘యో చిరం జీవతి, సో వస్ససతం అప్పం వా భియ్యో’’తి (దీ. ని. ౨.౯౩; సం. ని. ౧.౧౪౫), ‘‘అప్పమాయు మనుస్సాన’’న్తి (సం. ని. ౧.౧౪౫; మహాని. ౧౦) చ. తస్మా బహుస్సుతో సప్పఞ్ఞో సీఘం పుఞ్ఞాని కత్వా సగ్గూపగో నిబ్బానపతిట్ఠో వా హోతి. యో పన అప్పస్సుతో అపుఞ్ఞకరో, కాయస్స భేదా దుప్పఞ్ఞో నిరయం సో ఉపపజ్జతీతి.

పఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.