౮. సఙ్ఘభేదసుత్తవణ్ణనా

౧౮. అట్ఠమే ఏకధమ్మోతి కతరోయం సుత్తనిక్ఖేపో? అట్ఠుప్పత్తికో. తత్రాయం సఙ్ఖేపకథా – దేవదత్తో హి అజాతసత్తుం దుగ్గహణం గాహాపేత్వా తస్స పితరం రాజానం బిమ్బిసారం తేన మారాపేత్వాపి అభిమారే పయోజేత్వాపి సిలాపవిజ్ఝనేన లోహితుప్పాదకమ్మం కత్వాపి న తావతా పాకటో జాతో, నాళాగిరిం విస్సజ్జేత్వా పన పాకటో జాతో. అథ మహాజనో ‘‘ఏవరూపమ్పి నామ పాపం గహేత్వా రాజా విచరతీ’’తి కోలాహలం అకాసి, మహాఘోసో అహోసి. తం సుత్వా రాజా అత్తనా దీయమానాని పఞ్చ థాలిపాకసతాని పచ్ఛిన్దాపేసి, ఉపట్ఠానమ్పిస్స నాగమాసి. నాగరాపి కులం ఉపగతస్స కటచ్ఛుభత్తమ్పిస్స నాదంసు. సో పరిహీనలాభసక్కారో కోహఞ్ఞేన జీవితుకామో సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్చ వత్థూని యాచిత్వా ‘‘అలం, దేవదత్త, యో ఇచ్ఛతి, సో ఆరఞ్ఞికో హోతూ’’తిఆదినా (పారా. ౪౦౯; చూళవ. ౩౪౩) భగవతా పటిక్ఖిత్తో తేహి పఞ్చహి వత్థూహి బాలం లూఖప్పసన్నం జనం సఞ్ఞాపేన్తో పఞ్చసతే వజ్జిపుత్తకే సలాకం గాహాపేత్వా సఙ్ఘం భిన్దిత్వావ తే ఆదాయ గయాసీసం అగమాసి. అథ ద్వే అగ్గసావకా సత్థు ఆణాయ తత్థ గన్త్వా ధమ్మం దేసేత్వా తే అరియఫలే పతిట్ఠాపేత్వా ఆనయింసు. యే పనస్స సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమన్తస్స లద్ధిం రోచేత్వా తథేవ పగ్గయ్హ ఠితా సఙ్ఘే భిజ్జన్తే భిన్నే చ సమనుఞ్ఞా అహేసుం, తేసం తం దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ అహోసి.

దేవదత్తోపి న చిరస్సేవ రోగాభిభూతో బాళ్హగిలానో మరణకాలే ‘‘సత్థారం వన్దిస్సామీ’’తి మఞ్చకసివికాయ నీయమానో జేతవనపోక్ఖరణితీరే ఠపితో పథవియా వివరే దిన్నే పతిత్వా అవీచిమ్హి నిబ్బత్తి, యోజనసతికో చస్స అత్తభావో అహోసి కప్పట్ఠియో తాలక్ఖన్ధపరిమాణేహి అయసూలేహి వినివిద్ధో. దేవదత్తపక్ఖికాని చ పఞ్చమత్తాని కులసతాని తస్స లద్ధియం ఠితాని సహ బన్ధవేహి నిరయే నిబ్బత్తాని. ఏకదివసం భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘ఆవుసో, దేవదత్తేన సఙ్ఘం భిన్దన్తేన భారియం కమ్మం కత’’న్తి. అథ సత్థా ధమ్మసభం ఉపగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే సఙ్ఘభేదే ఆదీనవం దస్సేన్తో ఇమం సుత్తం అభాసి. కేచి పన భణన్తి ‘‘దేవదత్తస్స తప్పక్ఖికానఞ్చ తథా నిరయే నిబ్బత్తభావం దిస్వా సఙ్ఘభేదే ఆదీనవం దస్సేన్తో భగవా అత్తనో అజ్ఝాసయేనేవ ఇమం సుత్తం దేసేసీ’’తి.

తత్థ ఏకధమ్మోతి ఏకో అకుసలో మహాసావజ్జధమ్మో. లోకేతి సత్తలోకే. ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతీతి ఏత్థ భేదసంవత్తనికేసు భణ్డనాదీసు సఙ్ఘే ఉప్పన్నేసుపి ‘‘ధమ్మో అధమ్మో’’తిఆదీసు అట్ఠారసభేదకరవత్థూసు యస్స కస్సచి దీపనవసేన వోహరన్తేసుపి తత్థ రుచిజననత్థం అనుస్సావేన్తేసుపి అనుస్సావేత్వా సలాకాయ గాహితాయపి సఙ్ఘభేదో ఉప్పజ్జమానో నామ హోతి, సలాకాయ పన గాహితాయ చత్తారో వా అతిరేకా వా యదా ఆవేణికం ఉద్దేసం వా సఙ్ఘకమ్మం వా కరోన్తి, తదా సఙ్ఘభేదో ఉప్పజ్జతి నామ. కతే పన తస్మిం సఙ్ఘభేదో ఉప్పన్నో నామ? కమ్మం, ఉద్దేసో, వోహారో, అనుస్సావనా, సలాకగ్గాహోతి ఇమేసు హి పఞ్చసు సఙ్ఘస్స భేదకారణేసు కమ్మం వా ఉద్దేసో వా పమాణం, వోహారానుస్సావనసలాకగ్గాహా పన పుబ్బభాగాతి.

బహుజనాహితాయాతిఆదీసు ౦.మహాజనస్స ఝానమగ్గాదిసమ్పత్తినివారణేన అహితాయ, సగ్గసమ్పత్తినివారణేన అసుఖాయ, అపాయూపపత్తిహేతుభావేన అనత్థాయ. అకుసలధమ్మవసేన వా అహితాయ, హితమత్తస్సపి అభావా సుగతియమ్పి నిబ్బత్తనకకాయికచేతసికదుక్ఖాయ ఉప్పజ్జతీతి సమ్బన్ధో. దేవమనుస్సానన్తి ఇదం ‘‘బహునో జనస్సా’’తి వుత్తేసు ఉక్కట్ఠపుగ్గలనిద్దేసో. అపరో నయో – బహుజనాహితాయాతి బహుజనస్స మహతో సత్తకాయస్స అహితత్థాయ, దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికఅనత్థాయాతి అత్థో. అసుఖాయాతి దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికఅసుఖత్థాయ, దువిధదుక్ఖత్థాయాతి అత్థో. అనత్థాయాతి పరమత్థపటిక్ఖేపాయ. నిబ్బానఞ్హి పరమత్థో, తతో ఉత్తరిం అత్థో నత్థి. అహితాయాతి మగ్గపటిక్ఖేపాయ. నిబ్బానసమ్పాపకమగ్గతో హి ఉత్తరిం హితం నామ నత్థి. దుక్ఖాయాతి అరియసుఖవిరాధనేన వట్టదుక్ఖతాయ. యే హి అరియసుఖతో విరద్ధా తం అధిగన్తుం అభబ్బా, తే వట్టదుక్ఖే పరిబ్భమన్తి, అరియసుఖతో చ ఉత్తరిం సుఖం నామ నత్థి. వుత్తఞ్హేతం ‘‘అయం సమాధి పచ్చుప్పన్నసుఖో చేవ ఆయతిఞ్చ సుఖవిపాకో’’తి (దీ. ని. ౩.౩౫౫; అ. ని. ౫.౨౭).

ఇదాని ‘‘సఙ్ఘభేదో’’తి సరూపతో దస్సేత్వా తస్స అహితాదీనం ఏకన్తహేతుభావం పకాసేతుం ‘‘సఙ్ఘే ఖో పన, భిక్ఖవే, భిన్నే’’తిఆదిమాహ. తత్థ భిన్నేతి నిమిత్తత్థే భుమ్మం యథా ‘‘అధనానం ధనే అననుప్పదీయమానే’’తి (దీ. ని. ౩.౯౧), భేదహేతూతి అత్థో. అఞ్ఞమఞ్ఞం భణ్డనానీతి చతున్నం పరిసానం తప్పక్ఖికానఞ్చ ‘‘ఏసో ధమ్మో, నేసో ధమ్మో’’తి అఞ్ఞమఞ్ఞం వివదనాని. భణ్డనఞ్హి కలహస్స పుబ్బభాగో. పరిభాసాతి ‘‘ఇదఞ్చిదఞ్చ వో అనత్థం కరిస్సామా’’తి భయుప్పాదనవసేన తజ్జనా. పరిక్ఖేపాతి జాతిఆదివసేన పరితో ఖేపా, దసహి అక్కోసవత్థూహి ఖుంసనవమ్భనా. పరిచ్చజనాతి ఉక్ఖేపనియకమ్మకరణాదివసేన నిస్సారణా. తత్థాతి తస్మిం సఙ్ఘభేదే, తన్నిమిత్తే వా భణ్డనాదికే. అప్పసన్నాతి రతనత్తయగుణానం అనభిఞ్ఞా. న పసీదన్తీతి ‘‘ధమ్మచారినో సమచారినో’’తిఆదినా య్వాయం భిక్ఖూసు పసాదనాకారో, తథా న పసీదన్తి, తేసం వా సోతబ్బం సద్ధాతబ్బం న మఞ్ఞన్తి. తథా చ ధమ్మే సత్థరి చ అప్పసన్నావ హోన్తి. ఏకచ్చానం అఞ్ఞథత్తన్తి పుథుజ్జనానం అవిరుళ్హసద్ధానం పసాదఞ్ఞథత్తం.

గాథాయం ఆపాయికోతిఆదీసు అపాయే నిబ్బత్తనారహతాయ ఆపాయికో. తత్థపి అవీచిసఙ్ఖాతే మహానిరయే ఉప్పజ్జతీతి నేరయికో. ఏకం అన్తరకప్పం పరిపుణ్ణమేవ కత్వా తత్థ తిట్ఠతీతి కప్పట్ఠో. సఙ్ఘభేదసఙ్ఖాతే వగ్గే రతోతి వగ్గరతో. అధమ్మియతాయ అధమ్మో. భేదకరవత్థూహి సఙ్ఘభేదసఙ్ఖాతే ఏవ చ అధమ్మే ఠితోతి అధమ్మట్ఠో. యోగక్ఖేమా పధంసతీతి యోగక్ఖేమతో హితతో పధంసతి పరిహాయతి, చతూహి వా యోగేహి అనుపద్దుతత్తా యోగక్ఖేమం నామ అరహత్తం నిబ్బానఞ్చ, తతో పనస్స ధంసనే వత్తబ్బమేవ నత్థి. దిట్ఠిసీలసామఞ్ఞతో సంహతట్ఠేన సఙ్ఘం, తతో ఏవ ఏకకమ్మాదివిధానయోగేన సమగ్గం సహితం. భేత్వానాతి పుబ్బే వుత్తలక్ఖణేన సఙ్ఘభేదేన భిన్దిత్వా. కప్పన్తి ఆయుకప్పం. సో పనేత్థ అన్తరకప్పోవ. నిరయమ్హీతి అవీచిమహానిరయమ్హి.

అట్ఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.