౧౦. పదుట్ఠచిత్తసుత్తవణ్ణనా

౨౦. దసమస్స కా ఉప్పత్తి? అట్ఠుప్పత్తియేవ. ఏకదివసం కిర భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం సన్నిసిన్నా కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘ఆవుసో, ఇధేకచ్చో బహుం పుఞ్ఞకమ్మం కరోతి, ఏకచ్చో బహుం పాపకమ్మం, ఏకచ్చో ఉభయవోమిస్సకం కరోతి. తత్థ వోమిస్సకారినో కీదిసో అభిసమ్పరాయో’’తి? అథ సత్థా ధమ్మసభం ఉపగన్వా పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే నిసిన్నో తం కథం సుత్వా ‘‘భిక్ఖవే, మరణాసన్నకాలే సంకిలిట్ఠచిత్తస్స దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా’’తి దస్సేన్తో ఇమాయ అట్ఠుప్పత్తియా ఇదం సుత్తం దేసేసి.

తత్థ ఇధాతి దేసాపదేసే నిపాతో. స్వాయం కత్థచి పదేసం ఉపాదాయ వుచ్చతి ‘‘ఇధేవ తిట్ఠమానస్స, దేవభూతస్స మే సతో’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౨.౩౬౯). కత్థచి సాసనం ఉపాదాయ ‘‘ఇధేవ, భిక్ఖవే, సమణో ఇధ దుతియో సమణో’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౧౩౯; అ. ని. ౪.౨౪౧). కత్థచి పదపూరణమత్తే ‘‘ఇధాహం, భిక్ఖవే, భుత్తావీ అస్సం పవారితో’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౩౦). కత్థచి లోకం ఉపాదాయ వుచ్చతి ‘‘ఇధ తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జతీ’’తిఆదీసు (అ. ని. ౩.౬౧). ఇధాపి లోకే ఏవ దట్ఠబ్బో. ఏకచ్చన్తి ఏకం, అఞ్ఞతరన్తి అత్థో. పుగ్గలన్తి సత్తం. సో హి యథాపచ్చయం కుసలాకుసలానం తబ్బిపాకానఞ్చ పూరణతో మరణవసేన గలనతో చ పుగ్గలోతి వుచ్చతి. పదుట్ఠచిత్తన్తి పదోసేన ఆఘాతేన దుట్ఠచిత్తం. అథ వా పదుట్ఠచిత్తన్తి దోసేన రాగాదినా పదూసితచిత్తం. ఏత్థ చ ఏకచ్చన్తి ఇదం పదుట్ఠచిత్తస్స పుగ్గలస్స విసేసనం. యస్స హి పటిసన్ధిదాయకకమ్మం ఓకాసమకాసి, సో తథా వుత్తో. యస్స చ అకుసలప్పవత్తితో చిత్తం నివత్తేత్వా కుసలవసేన ఓతారేతుం న సక్కా, ఏవం ఆసన్నమరణో. ఏవన్తి ఇదాని వత్తబ్బాకారం దస్సేతి. చేతసాతి అత్తనో చిత్తేన చేతోపరియఞాణేన. చేతోతి తస్స పుగ్గలస్స చిత్తం. పరిచ్చాతి పరిచ్ఛిన్దిత్వా పజానామి. నను చ యథాకమ్ముపగఞాణస్సాయం విసయోతి? సచ్చమేతం, తదా పవత్తమానఅకుసలచిత్తవసేన పనేతం వుత్తం.

ఇమమ్హి చాయం సమయేతి ఇమస్మిం కాలే, ఇమాయం వా పచ్చయసామగ్గియం, అయం పుగ్గలో జవనవీథియా అపరభాగే కాలం కరేయ్య చేతి అత్థో. న హి జవనక్ఖణే కాలంకిరియా అత్థి. యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయేతి యథా ఆభతం కిఞ్చి ఆహరిత్వా ఠపితం, ఏవం అత్తనో కమ్మునా నిక్ఖిత్తో నిరయే ఠపితో ఏవాతి అత్థో. కాయస్స భేదాతి ఉపాదిన్నక్ఖన్ధపరిచ్చాగా. పరం మరణాతి తదనన్తరం అభినిబ్బత్తక్ఖన్ధగ్గహణే. అథ వా కాయస్స భేదాతి జీవితిన్ద్రియస్స ఉపచ్ఛేదా. పరం మరణాతి చుతితో ఉద్ధం.

అపాయన్తిఆది సబ్బం నిరయస్సేవ వేవచనం. నిరయో హి అయసఙ్ఖాతా సుఖా అపేతోతి అపాయో; సగ్గమోక్ఖహేతుభూతా వా పుఞ్ఞసమ్మతా అయా అపేతోతిపి అపాయో. దుక్ఖస్స గతి పటిసరణన్తి దుగ్గతి; దోసబహులత్తా వా దుట్ఠేన కమ్మునా నిబ్బత్తా గతీతిపి దుగ్గతి. వివసా నిపతన్తి ఏత్థ దుక్కటకమ్మకారినో, వినస్సన్తా వా ఏత్థ నిపతన్తి సమ్భిజ్జమానఙ్గపచ్చఙ్గాతి వినిపాతో. నత్థి ఏత్థ అస్సాదసఞ్ఞితో అయోతి నిరస్సాదట్ఠేన నిరయో. అథ వా అపాయగ్గహణేన తిరచ్ఛానయోని వుచ్చతి. తిరచ్ఛానయోని హి అపాయో సుగతితో అపేతత్తా, న దుగ్గతి మహేసక్ఖానం నాగరాజాదీనం సమ్భవతో. దుగ్గతిగ్గహణేన పేత్తివిసయో. సో హి అపాయో చేవ దుగ్గతి చ సుగతితో అపేతత్తా దుక్ఖస్స చ గతిభూతత్తా, న వినిపాతో అసురసదిసం అవినిపాతత్తా. వినిపాతగ్గహణేన అసురకాయో. సో హి యథావుత్తేన అత్థేన అపాయో చేవ దుగ్గతి చ, సబ్బసమ్పత్తిసముస్సయేహి వినిపతితత్తా వినిపాతోతి చ వుచ్చతి. నిరయగ్గహణేన అవీచిఆదిఅనేకప్పకారో నిరయోవ వుచ్చతి. ఇధ పన సబ్బపదేహిపి నిరయోవ వుత్తో. ఉపపజ్జన్తీతి పటిసన్ధిం గణ్హన్తి.

గాథాసు పఠమగాథా సఙ్గీతికాలే ధమ్మసఙ్గాహకత్థేరేహి ఠపితా. ఞత్వానాతి పుబ్బకాలకిరియా. ఞాణపుబ్బకఞ్హి బ్యాకరణం. హేతుఅత్థో వా త్వా-సద్దో యథా ‘‘సీహం దిస్వా భయం హోతీ’’తి, జాననహేతూతి అత్థో. బుద్ధో, భిక్ఖూనం సన్తికేతి బుద్ధో భగవా అత్తనో సన్తికే భిక్ఖూనం ఏతం పరతో ద్వీహి గాథాహి వుచ్చమానం అత్థం బ్యాకాసి. సేసం వుత్తనయమేవ.

దసమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దుతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.