౪౦. దేవహితబ్రాహ్మణవత్థు

పుబ్బేనివాసన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో దేవహితబ్రాహ్మణస్స పఞ్హం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే భగవా వాతరోగేన ఆబాధికో హుత్వా ఉపవాణత్థేరం ఉణ్హోదకత్థాయ దేవహితబ్రాహ్మణస్స సన్తికం పహిణి. సో గన్త్వా సత్థు ఆబాధికభావం ఆచిక్ఖిత్వా ఉణ్హోదకం యాచి, తం సుత్వా బ్రాహ్మణో తుట్ఠమానసో హుత్వా ‘‘లాభా వత మే, యం మమ సన్తికం సమ్మాసమ్బుద్ధో ఉణ్హోదకస్సత్థాయ సావకం పహిణీ’’తి ఉణ్హోదకస్స కాజం పురిసేన గాహాపేత్వా ఫాణితస్స చ పుటం ఉపవాణత్థేరస్స పాదాసి. థేరో తం గాహాపేత్వా విహారం గన్త్వా సత్థారం ఉణ్హోదకేన న్హాపేత్వా ఉణ్హోదకేన ఫాణితం ఆలోళేత్వా భగవతో పాదాసి, తస్స తఙ్ఖణేయేవ సో ఆబాధో పటిపస్సమ్భి. బ్రాహ్మణో చిన్తేసి – ‘‘కస్స ను ఖో దేయ్యధమ్మో దిన్నో మహప్ఫలో హోతి, సత్థారం పుచ్ఛిస్సామీ’’తి సో సత్థు సన్తికం గన్త్వా తమత్థం పుచ్ఛన్తో ఇమం గాథమాహ –

‘‘కత్థ దజ్జా దేయ్యధమ్మం, కత్థ దిన్నం మహప్ఫలం;

కథఞ్హి యజమానస్స, కథం ఇజ్ఝతి దక్ఖిణా’’తి. (సం. ని. ౧.౧౯౯);

అథస్స సత్థా ‘‘ఏవరూపస్స బ్రాహ్మణస్స దిన్నం మహప్ఫలం హోతీ’’తి వత్వా బ్రాహ్మణం పకాసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౪౨౩. ‘‘పుబ్బేనివాసం యో వేది, సగ్గాపాయఞ్చ పస్సతి;

అథో జాతిక్ఖయం పత్తో, అభిఞ్ఞావోసితో ముని; (సం. ని. ౧.౧౯౯);

సబ్బవోసితవోసానం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి.

తస్సత్థో – యో పుబ్బేనివాసం పాకటం కత్వా జానాతి, ఛబ్బీసతిదేవలోకభేదం సగ్గఞ్చ చతుబ్బిధం అపాయఞ్చ దిబ్బచక్ఖునా పస్సతి, అథో జాతిక్ఖయసఙ్ఖాతం అరహత్తం పత్తో, అభిఞ్ఞేయ్యం ధమ్మం అభిజానిత్వా పరిఞ్ఞేయ్యం పరిజానిత్వా పహాతబ్బం పహాయ సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికత్వా వోసికో నిట్ఠానం పత్తో, వుసితవోసానం వా పత్తో, ఆసవక్ఖయపఞ్ఞాయ మోనభావం పత్తత్తా ముని, తమహం సబ్బేసం కిలేసానం వోసానం అరహత్తమగ్గఞాణం బ్రహ్మచరియవాసం వుత్థభావేన సబ్బవోసితవోసానం బ్రాహ్మణం వదామీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసు. బ్రాహ్మణోపి పసన్నమానసో సరణేసు పతిట్ఠాయ ఉపాసకత్తం పవేదేసీతి.

దేవహితబ్రాహ్మణవత్థు చత్తాలీసం.

బ్రాహ్మణవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఛబ్బీసతిమో వగ్గో.

నిగమనకథా

ఏత్తావతా సబ్బపఠమే యమకవగ్గే చుద్దస వత్థూని, అప్పమాదవగ్గే నవ, చిత్తవగ్గే నవ, పుప్ఫవగ్గే ద్వాదస, బాలవగ్గే పన్నరస, పణ్డితవగ్గే ఏకాదస, అరహన్తవగ్గే దస, సహస్సవగ్గే చుద్దస, పాపవగ్గే ద్వాదస, దణ్డవగ్గే ఏకాదస, జరావగ్గే నవ, అత్తవగ్గే దస, లోకవగ్గే ఏకాదస, బుద్ధవగ్గే నవ, సుఖవగ్గే అట్ఠ, పియవగ్గే నవ, కోధవగ్గే అట్ఠ, మలవగ్గే ద్వాదస, ధమ్మట్ఠవగ్గే దస, మగ్గవగ్గే ద్వాదస, పకిణ్ణకవగ్గే నవ, నిరయవగ్గే నవ, నాగవగ్గే అట్ఠ, తణ్హావగ్గే ద్వాదస, భిక్ఖువగ్గే ద్వాదస, బ్రాహ్మణవగ్గే చత్తాలీసాతి పఞ్చాధికాని తీణి వత్థుసతాని పకాసేత్వా నాతిసఙ్ఖేపనాతివిత్థారవసేన ఉపరచితా ద్వాసత్తతిభాణవారపమాణా ధమ్మపదస్స అత్థవణ్ణనా నిట్ఠితాతి.

పత్తం ధమ్మపదం యేన, ధమ్మరాజేననుత్తరం;

గాథా ధమ్మపదే తేన, భాసితా యా మహేసినా.

సతేవీసా చతుస్సతా, చతుసచ్చవిభావినా;

సతత్తయఞ్హి వత్థూనం, పఞ్చాధికా సముట్ఠితా.

విహారే అధిరాజేన, కారితమ్హి కతఞ్ఞునా;

పాసాదే సిరికూటస్స, రఞ్ఞో విహరతా మయా.

అత్థబ్యఞ్జనసమ్పన్నం, అత్థాయ చ హితాయ చ;

లోకస్స లోకనాథస్స, సద్ధమ్మట్ఠితికమ్యతా.

తాసం అట్ఠకథం ఏతం, కరోన్తేన సునిమ్మలం;

ద్వాసత్తతిపమాణాయ, భాణవారేహి పాళియా.

యం పత్తం కుసలం తేన, కుసలా సబ్బపాణినం;

సబ్బే ఇజ్ఝన్తు సఙ్కప్పా, లభన్తు మధురం ఫలన్తి.

పరమవిసుద్ధసద్ధాబుద్ధివీరియపటిమణ్డితేన సీలాచారజ్జవమద్దవాదిగుణసముదయసముదితేన సకసమయసమయన్తరగహనజ్ఝోగాహణసమత్థేన పఞ్ఞావేయ్యత్తియసమన్నాగతేన తిపిటకపరియత్తిప్పభేదే సాట్ఠకథే సత్థుసాసనే అప్పటిహతఞాణప్పభావేన మహావేయ్యాకరణేన కరణసమ్పత్తిజనితసుఖవినిగ్గతమధురోదారవచనలావణ్ణయుత్తేన యుత్తముత్తవాదినా వాదీవరేన మహాకవినా పభిన్నపటిసమ్భిదాపరివారే ఛళభిఞ్ఞాపటిసమ్భిదాదిప్పభేదగుణపటిమణ్డితే ఉత్తరిమనుస్సధమ్మే సుప్పతిట్ఠితబుద్ధీనం థేరవంసప్పదీపానం థేరానం మహావిహారవాసీనం వంసాలఙ్కారభూతేన విపులవిసుద్ధబుద్ధినా బుద్ధఘోసోతి గరూహి గహితనామధేయ్యేన థేరేన కతాయం ధమ్మపదట్ఠకథా –

తావ తిట్ఠతు లోకస్మిం, లోకనిత్థరణేసినం;

దస్సేన్తీ కులపుత్తానం, నయం సద్ధాదిబుద్ధియా.

యావ బుద్ధోతి నామమ్పి, సుద్ధచిత్తస్స తాదినో;

లోకమ్హి లోకజేట్ఠస్స, పవత్తతి మహేసినోతి.

ఇతి తేవీసాధికచతుసతగాథాపఞ్చాధికతిసతవత్థుపటిమణ్డితా

ఛబ్బీసతివగ్గసమన్నాగతా ధమ్మపదవణ్ణనా సమత్తా.

ధమ్మపద-అట్ఠకథా సబ్బాకారేన నిట్ఠితా.