౩౩. జటిలత్థేరవత్థు

యోధ తణ్హన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో జటిలత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

తత్రాయం అనుపుబ్బీ కథా – అతీతే కిర బారాణసియం ద్వే భాతరో కుటుమ్బికా మహన్తం ఉచ్ఛుఖేత్తం కారేసుం. అథేకదివసం కనిట్ఠభాతా ఉచ్ఛుఖేత్తం గన్త్వా ‘‘ఏకం జేట్ఠభాతికస్స దస్సామి, ఏకం మయ్హం భవిస్సతీ’’తి ద్వే ఉచ్ఛుయట్ఠియో రసస్స అనిక్ఖమనత్థాయ ఛిన్నట్ఠానే బన్ధిత్వా గణ్హి. తదా కిర ఉచ్ఛూనం యన్తేన పీళనకిచ్చం నత్థి, అగ్గే వా మూలే వా ఛిన్దిత్వా ఉక్ఖిత్తకాలే ధమ్మకరణతో ఉదకం వియ సయమేవ రసో నిక్ఖమతి. తస్స పన ఖేత్తతో ఉచ్ఛుయట్ఠియో గహేత్వా ఆగమనకాలే గన్ధమాదనే పచ్చేకబుద్ధో సమాపత్తితో వుట్ఠాయ ‘‘కస్స ను ఖో అజ్జ అనుగ్గహం కరిస్సామీ’’తి ఉపధారేన్తో తం అత్తనో ఞాణజాలే పవిట్ఠం దిస్వా సఙ్గహం కాతుం సమత్థభావఞ్చ ఞత్వా పత్తచీవరం ఆదాయ ఇద్ధియా ఆగన్త్వా తస్స పురతో అట్ఠాసి. సో తం దిస్వావ పసన్నచిత్తో ఉత్తరసాటకం ఉచ్చతరే భూమిపదేసే అత్థరిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇధ నిసీదథా’’తి పచ్చేకబుద్ధం నిసీదాపేత్వా ‘‘పత్తం ఉపనామేథా’’తి ఉచ్ఛుయట్ఠియా బన్ధనట్ఠానం మోచేత్వా పత్తస్స ఉపరి అకాసి, రసో ఓతరిత్వా పత్తం పూరేసి. పచ్చేకబుద్ధేన తస్మిం రసే పీతే ‘‘సాధుకం వత మే అయ్యేన రసో పీతో. సచే మే జేట్ఠభాతికో మూలం ఆహరాపేస్సతి, మూలం దస్సామి. సచే పత్తిం ఆహరాపేస్సతి, పత్తిం దస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా, ‘‘భన్తే, పత్తం మే ఉపనామేథా’’తి దుతియమ్పి ఉచ్ఛుయట్ఠిం మోచేత్వా రసం అదాసి. ‘‘భాతా మే ఉచ్ఛుఖేత్తతో అఞ్ఞం ఉచ్ఛుం ఆహరిత్వా ఖాదిస్సతీ’’తి ఏత్తకమ్పి కిరస్స వఞ్చనచిత్తం నాహోసి. పచ్చేకబుద్ధో పన పఠమం ఉచ్ఛురసస్స పీతత్తా తం ఉచ్ఛురసం అఞ్ఞేహిపి సద్ధిం సంవిభజితుకామో హుత్వా గహేత్వావ నిసీది. సో తస్స ఆకారం ఞత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, యో అయం మయా దిన్నో అగ్గరసో, ఇమస్స నిస్సన్దేన దేవమనుస్సేసు సమ్పత్తిం అనుభవిత్వా పరియోసానే తుమ్హేహి పత్తధమ్మమేవ పాపుణేయ్య’’న్తి పత్థనం పట్ఠపేసి. పచ్చేకబుద్ధోపిస్స ‘‘ఏవం హోతూ’’తి వత్వా ‘‘ఇచ్ఛితం పత్థితం తుయ్హ’’న్తి ద్వీహి గాథాహి అనుమోదనం కత్వా యథా సో పస్సతి, ఏవం అధిట్ఠహిత్వా ఆకాసేన గన్ధమాదనం గన్త్వా పఞ్చన్నం పచ్చేకబుద్ధసతానం తం రసం అదాసి.

సో తం పాటిహారియం దిస్వా భాతు సన్తికం గన్త్వా ‘‘కహం గతోసీ’’తి వుత్తే ‘‘ఉచ్ఛుఖేత్తం ఓలోకేతుం గతోమ్హీ’’తి. ‘‘కిం తాదిసేన ఉచ్ఛుఖేత్తం గతేన, నను నామ ఏకం వా ద్వే వా ఉచ్ఛుయట్ఠియో ఆదాయ ఆగన్తబ్బం భవేయ్యా’’తి భాతరా వుత్తో – ‘‘ఆమ, భాతిక, ద్వే మే ఉచ్ఛుయట్ఠియో గహితా, ఏకం పన పచ్చేకబుద్ధం దిస్వా మమ ఉచ్ఛుయట్ఠితో రసం దత్వా ‘మూలం వా పత్తిం వా దస్సామీ’తి తుమ్హాకమ్పి మే ఉచ్ఛుయట్ఠితో రసో దిన్నో, కిం ను ఖో తస్స మూలం గణ్హిస్సథ, ఉదాహు పత్తి’’న్తి ఆహ. ‘‘కిం పన పచ్చేకబుద్ధేన కత’’న్తి? ‘‘మమ ఉచ్ఛుయట్ఠితో రసం పివిత్వా తుమ్హాకం ఉచ్ఛుయట్ఠితో రసం ఆదాయ ఆకాసేన గన్ధమాదనం గన్త్వా పఞ్చసతానం పచ్చేకబుద్ధానం అదాసీ’’తి. సో తస్మిం కథేన్తేయేవ నిరన్తరం పీతియా ఫుట్ఠసరీరో హుత్వా ‘‘తేన మే పచ్చేకబుద్ధేన దిట్ఠధమ్మస్సేవ అధిగమో భవేయ్యా’’తి పత్థనం అకాసి. ఏవం కనిట్ఠేన తిస్సో సమ్పత్తియో పత్థితా, జేట్ఠేన పన ఏకపదేనేవ అరహత్తం పత్థితన్తి ఇదం తేసం పుబ్బకమ్మం.

తే యావతాయుకం ఠత్వా తతో చుతా దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా ఏకం బుద్ధన్తరం ఖేపయింసు. తేసం దేవలోకే ఠితకాలేయేవ విపస్సీ సమ్మాసమ్బుద్ధో లోకే ఉప్పజ్జి. తేపి దేవలోకతో చవిత్వా బన్ధుమతియా ఏకస్మిం కులగేహే జేట్ఠో జేట్ఠోవ, కనిట్ఠో కనిట్ఠోవ హుత్వా పటిసన్ధిం గణ్హింసు. తేసు జేట్ఠస్స సేనోతి నామం అకంసు, కనిట్ఠస్స అపరాజితోతి. తేసు వయప్పత్తకాలే కుటుమ్బం సణ్ఠాపేత్వా విహరన్తేసు ‘‘బుద్ధరతనం లోకే ఉప్పన్నం, ధమ్మరతనం, సఙ్ఘరతనం, దానాని దేథ, పుఞ్ఞాని కరోథ, అజ్జ అట్ఠమీ, అజ్జ చాతుద్దసీ, అజ్జ పన్నరసీ, ఉపోసథం కరోథ, ధమ్మం సుణాథా’’తి ధమ్మఘోసకస్స బన్ధుమతీనగరే ఘోసనం సుత్వా మహాజనం పురేభత్తం దానం దత్వా పచ్ఛాభత్తం ధమ్మస్సవనాయ గచ్ఛన్తం దిస్వా సేనకుటుమ్బికో ‘‘కహం గచ్ఛథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సత్థు సన్తికం ధమ్మస్సవనాయా’’తి వుత్తే ‘‘అహమ్పి గమిస్సామీ’’తి తేహి సద్ధింయేవ గన్త్వా పరిసపరియన్తే నిసీది.

సత్థా తస్స అజ్ఝాసయం విదిత్వా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి. సో సత్థు ధమ్మం సుత్వా పబ్బజ్జాయ ఉస్సాహజాతో సత్థారం పబ్బజ్జం యాచి. అథ నం సత్థా ‘‘అత్థి పన తే అపలోకేతబ్బా ఞాతకా’’తి పుచ్ఛి. అత్థి, భన్తేతి. తేన హి అపలోకేత్వా ఏహీతి. సో కనిట్ఠస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘యం ఇమస్మిం కులే సాపతేయ్యం, తం సబ్బం తవ హోతూ’’తి ఆహ. తుమ్హే పన, సామీతి. అహం సత్థు సన్తికే పబ్బజిస్సామీతి. సామి కిం వదేథ, అహం మాతరి మతాయ మాతరం వియ, పితరి మతే పితరం వియ తుమ్హే అలత్థం, ఇదం కులం మహాభోగం, గేహే ఠితేనేవ సక్కా పుఞ్ఞాని కాతుం, మా ఏవం కరిత్థాతి. మయా సత్థు సన్తికే ధమ్మో సుతో, న సక్కా తం అగారమజ్ఝే ఠితేన పూరేతుం, పబ్బజిస్సామేవాహం, త్వం నివత్తాహీతి. ఏవం సో కనిట్ఠం నివత్తాపేత్వా సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదో న చిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. కనిట్ఠోపి ‘‘భాతు పబ్బజితసక్కారం కరిస్సామీ’’తి సత్తాహం బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం దత్వా భాతరం వన్దిత్వా ఆహ – ‘‘భన్తే, తుమ్హేహి అత్తనో భవనిస్సరణం కతం, అహం పన పఞ్చహి కామగుణేహి బద్ధో నిక్ఖమిత్వా పబ్బజితుం న సక్కోమి, మయ్హం గేహే ఠితస్సేవ అనుచ్ఛవికం మహన్తం పుఞ్ఞకమ్మం ఆచిక్ఖథా’’తి. అథ నం థేరో ‘‘సాధు సాధు, పణ్డిత, సత్థు గన్ధకుటిం కరోహీ’’తి ఆహ. సో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా నానాదారూని ఆహరాపేత్వా థమ్భాదీనం అత్థాయ తచ్ఛాపేత్వా ఏకం సువణ్ణఖచితం, ఏకం రజతఖచితం, ఏకం మణిఖచితన్తి సబ్బాని సత్తరతనఖచితాని కారేత్వా తేహి గన్ధకుటిం కారేత్వా సత్తరతనఖచితాహేవ ఛదనిట్ఠకాహి ఛాదాపేసి. గన్ధకుటియా కరణకాలేయేవ పన తం అత్తనా సమాననామకో అపరాజితోయేవ నామ భాగినేయ్యో ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘అహమ్పి కరిస్సామి, మయ్హమ్పి పత్తిం దేథ మాతులా’’తి ఆహ. న దేమి, తాత, అఞ్ఞేహి అసాధారణం కరిస్సామీతి. సో బహుమ్పి యాచిత్వా పత్తిం అలభమానో ‘‘గన్ధకుటియా పురతో కుఞ్జరసాలం లద్ధుం వట్టతీ’’తి సత్తరతనమయం కుఞ్జరసాలం కారేసి. సో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మేణ్డకసేట్ఠి హుత్వా నిబ్బత్తి.

గన్ధకుటియం పన సత్తరతనమయాని తీణి మహావాతపానాని అహేసుం. తేసం అభిముఖే హేట్ఠా సుధాపరికమ్మకతా తిస్సో పోక్ఖరణియో కారేత్వా చతుజ్జాతికగన్ధోదకస్స పూరేత్వా అపరాజితో, గహపతి, పఞ్చవణ్ణాని కుసుమాని రోపాపేసి తథాగతస్స అన్తో నిసిన్నకాలే వాతవేగేన సముట్ఠితాహి రేణువట్టీహి సరీరస్స ఓకిరణత్థం. గన్ధకుటిథూపికాయ కపల్లం రత్తసువణ్ణమయం అహోసి, పవాళమయా సిఖరా, హేట్ఠా మణిమయా ఛదనిట్ఠకా. ఇతి సా నచ్చన్తో వియ మోరో సోభమానా అట్ఠాసి. సత్తసు పన రతనేసు కోట్టేతబ్బయుత్తకం కోట్టేత్వా ఇతరం సకలమేవ గహేత్వా జణ్ణుమత్తేన ఓధినా గన్ధకుటిం పరిక్ఖిపిత్వా పరివేణం పూరేసి.

ఏవం గన్ధకుటిం నిట్ఠాపేత్వా అపరాజితో, గహపతి, భాతికత్థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహ – ‘‘భన్తే, నిట్ఠితా గన్ధకుటి, పరిభోగమస్సా పచ్చాసీసామి, పరిభోగేన కిర మహన్తం పుఞ్ఞం హోతీ’’తి. సో సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమినా కిర వో కుటుమ్బికేన గన్ధకుటి కారితా, ఇదాని పన పరిభోగం పచ్చాసీసతీ’’తి ఆహ. సత్థా ఉట్ఠాయాసనా గన్ధకుటిఅభిముఖం గన్త్వా గన్ధకుటిం పరిక్ఖిపిత్వా పరిక్ఖిత్తరతనరాసిం ఓలోకేన్తో ద్వారకోట్ఠకే అట్ఠాసి. అథ నం కుటుమ్బికో ‘‘పవిసథ, భన్తే’’తి ఆహ. సత్థా తత్థేవ ఠత్వా తతియవారే తస్స భాతికత్థేరం ఓలోకేసి. సో ఓలోకితాకారేనేవ ఞత్వా కనిట్ఠభాతరం ఆహ – ‘‘ఏహి, తాత, ‘మమేవ రక్ఖా భవిస్సతి, తుమ్హే యథాసుఖం వసథా’తి సత్థారం వదేహీ’’తి. సో తస్స వచనం సుత్వా సత్థారం పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, యథా మనుస్సా రుక్ఖమూలే పవిసిత్వా అనపేక్ఖా పక్కమన్తి, యథా వా నదిం తరిత్వా ఉళుమ్పం అనపేక్ఖా పరిచ్చజన్తి, ఏవం అనపేక్ఖా హుత్వా తుమ్హే వసథా’’తి ఆహ. కిమత్థం పన సత్థా అట్ఠాసి? ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘బుద్ధానం సన్తికం పురేభత్తమ్పి పచ్ఛాభత్తమ్పి బహూ ఆగచ్ఛన్తి, తేసు రతనాని ఆదాయ పక్కమన్తేసు న సక్కా అమ్హేహి వారేతుం, పరివేణమ్హి ఏత్తకే రతనే వోకిణ్ణే అత్తనో ఉపట్ఠాకే హరన్తేపి న వారేతీతి కుటుమ్బికో మయి ఆఘాతం కత్వా అపాయూపగో భవేయ్యా’’తి ఇమినా కారణేన అట్ఠాసి. తేన పన, ‘‘భన్తే, మమేవ రక్ఖా భవిస్సతి, తుమ్హే వసథా’’తి వుత్తే పావిసి.

కుటుమ్బికో సమన్తా రక్ఖం ఠపేత్వా మనుస్సే ఆహ – ‘‘తాతా, ఉచ్ఛఙ్గేన వా పచ్ఛిపసిబ్బకేహి వా ఆదాయ గచ్ఛన్తే వారేయ్యాథ, హత్థేన గహేత్వా గచ్ఛన్తే పన మా వారయిత్థా’’తి. అన్తోనగరేపి ఆరోచాపేసి ‘‘మయా గన్ధకుటిపరివేణే సత్త రతనాని ఓకిణ్ణాని, సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా గచ్ఛన్తా దుగ్గతమనుస్సా ఉభో హత్థే పూరేత్వా గణ్హన్తు, సుఖితాపి ఏకేన గణ్హన్తూ’’తి. ఏవం కిరస్స అహోసి ‘‘సద్ధా తావ ధమ్మం సోతుకామా గమిస్సన్తియేవ, అస్సద్ధాపి పన ధనలోభేన గన్త్వా ధమ్మం సుత్వా దుక్ఖతో ముచ్చిస్సన్తీ’’తి. తస్మా జనసఙ్గహత్థాయ ఏవం ఆరోచాపేసి. మహాజనో తేన వుత్తనియామేనేవ రతనాని గణ్హి. సకిం ఓకిణ్ణరతనేసు ఖీణేసు యావతతియం జణ్ణుమత్తేన ఓధినా ఓకిరాపేసియేవ. సత్థు పన పాదమూలే తిపుసమత్తం అనగ్ఘం మణిరతనం ఠపేసి. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘సత్థు సరీరతో సువణ్ణవణ్ణాయ పభాయ సద్ధిం మణిపభం ఓలోకేన్తానం తిత్తి నామ న భవిస్సతీ’’తి. తస్మా ఏవమకాసి. మహాజనోపి అతిత్తోవ ఓలోకేసి.

అథేకదివసం ఏకో మిచ్ఛాదిట్ఠికబ్రాహ్మణో ‘‘సత్థు కిర పాదమూలే మహగ్ఘం మణిరతనం నిక్ఖిత్తం, హరిస్సామి న’’న్తి విహారం గన్త్వా సత్థారం వన్దితుం ఆగతస్స మహాజనస్స అన్తరేన పావిసి. కుటుమ్బికో తస్స పవిసనాకారేనేవ ‘‘మణిం గణ్హితుకామో’’తి సల్లక్ఖేత్వా ‘‘అహో వత న గణ్హేయ్యా’’తి చిన్తేసి. సోపి సత్థారం వన్దన్తో వియ పాదమూలే హత్థం ఉపనామేత్వా మణిం గహేత్వా ఓవట్టికాయ కత్వా పక్కామి. కుటుమ్బికో తస్మిం చిత్తం పసాదేతుం నాసక్ఖి. సో ధమ్మకథావసానే సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహ – ‘‘భన్తే, మయా తిక్ఖత్తుం గన్ధకుటిం పరిక్ఖిపిత్వా జణ్ణుమత్తేన ఓధినా సత్త రతనాని ఓకిణ్ణాని, తాని మే గణ్హన్తేసు ఆఘాతో నామ నాహోసి, చిత్తం భియ్యో భియ్యో పసీదియేవ. అజ్జ పన ‘అహో వతాయం బ్రాహ్మణో మణిం న గణ్హేయ్యా’తి చిన్తేత్వా తస్మిం మణిం ఆదాయ గతే చిత్తం పసాదేతుం నాసక్ఖి’’న్తి. సత్థా తస్స వచనం సుత్వా ‘‘నను, ఉపాసక, అత్తనో సన్తకం పరేహి అనాహరణీయం కాతుం సక్కోసీ’’తి నయం అదాసి. సో సత్థారా దిన్ననయే ఠత్వా సత్థారం వన్దిత్వా ‘‘అజ్జ ఆదిం కత్వా మమ సన్తకం దసికసుత్తమత్తమ్పి మం అభిభవిత్వా అనేకసతాపి రాజానో వా చోరా వా గణ్హితుం సమత్థా నామ మా హోన్తు, అగ్గినాపి మమ సన్తకం మా డయ్హతు, ఉదకేనపి మా వుయ్హతూ’’తి పత్థనం అకాసి. సత్థాపిస్స ‘‘ఏవం హోతూ’’తి అనుమోదనం అకాసి. సో గన్ధకుటిమహం కరోన్తో అట్ఠసట్ఠియా భిక్ఖుసతసహస్సానం అన్తోవిహారేయేవ నవ మాసే మహాదానం దత్వా దానపరియోసానే సబ్బేసం తిచీవరం అదాసి. సఙ్ఘనవకస్స చీవరసాటకా సహస్సగ్ఘనకా అహేసుం.

సో ఏవం యావతాయుకం పుఞ్ఞాని కరిత్వా తతో చుతో దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా ఏత్తకం కాలం దేవమనుస్సేసు సంసరిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే ఏకస్మిం సేట్ఠికులే పటిసన్ధిం గహేత్వా అడ్ఢమాసాధికే నవ మాసే మాతుకుచ్ఛియం వసి. జాతదివసే పనస్స సకలనగరే సబ్బావుధాని పజ్జలింసు, సబ్బేసం కాయరూళ్హాని ఆభరణానిపి పజ్జలితాని వియ ఓభాసం ముఞ్చింసు, నగరం ఏకపజ్జోతం అహోసి. సేట్ఠిపి పాతోవ రాజూపట్ఠానం అగమాసి. అథ నం రాజా పుచ్ఛి – ‘‘అజ్జ సబ్బావుధాని పజ్జలింసు, నగరం ఏకపజ్జోతం జాతం, జానాసి ను ఖో ఏత్థ కారణ’’న్తి? ‘‘జానామి, దేవా’’తి. ‘‘కిం, సేట్ఠీ’’తి? ‘‘మమ గేహే తుమ్హాకం దాసో జాతో, తస్స పుఞ్ఞతేజేనేవం అహోసీ’’తి. ‘‘కిం ను ఖో చోరో భవిస్సతీ’’తి? ‘‘నత్థేతం, దేవ, పుఞ్ఞవా సత్తో కతాభినీహారో’’తి. ‘‘తేన హి నం సమ్మా పోసేతుం వట్టతి, ఇదమస్స ఖీరమూలం హోతూ’’తి దేవసికం సహస్సం పట్ఠపేసి. అథస్స నామగహణదివసే సకలనగరస్స ఏకపజ్జోతభూతత్తా జోతికోత్వేవ నామం కరింసు.

అథస్స వయప్పత్తకాలే గేహకరణత్థాయ భూమితలే సోధియమానే సక్కస్స భవనం ఉణ్హాకారం దస్సేసి. సక్కో ‘‘కిం ను ఖో ఇద’’న్తి ఉపధారయమానో ‘‘జోతికస్స గేహట్ఠానం గణ్హన్తీ’’తి ఞత్వా ‘‘నాయం ఏతేహి కతగేహే వసిస్సతి, మయాపేత్థ గన్తుం వట్టతీ’’తి వడ్ఢకీవేసేన తత్థ గన్త్వా ‘‘కిం కరోథా’’తి ఆహ. ‘‘జోతికస్స గేహట్ఠానం గణ్హామా’’తి. ‘‘అపేథ, నాయం తుమ్హేహి కతగేహే వసిస్సతీ’’తి వత్వా సోళసకరీసమత్తం భూమిపదేసం ఓలోకేసి, సో తావదేవ కసిణమణ్డలం వియ సమో అహోసి. పున ‘‘ఇమస్మిం ఠానే పథవిం భిన్దిత్వా సత్తరతనమయో సత్తభూమికపాసాదో ఉట్ఠహతూ’’తి చిన్తేత్వా ఓలోకేసి, తావదేవ తథారూపో పాసాదో ఉట్ఠహి. పున ‘‘ఇమం పరిక్ఖిపిత్వా సత్తరతనమయా సత్త పాకారా ఉట్ఠహన్తూ’’తి చిన్తేత్వా ఓలోకేసి, తథారూపా పాకారా ఉట్ఠహింసు. అథ ‘‘నేసం పరియన్తే కప్పరుక్ఖా ఉట్ఠహన్తూ’’తి చిన్తేత్వా ఓలోకేసి, తథారూపా కప్పరుక్ఖా ఉట్ఠహింసు. ‘‘పాసాదస్స చతూసు కణ్ణేసు చతస్సో నిధికుమ్భియో ఉట్ఠహన్తూ’’తి చిన్తేత్వా ఓలోకేసి, సబ్బం తథేవ అహోసి. నిధికుమ్భీసు పన ఏకా యోజనికా అహోసి, ఏకా తిగావుతికా, ఏకా అడ్ఢయోజనికా, ఏకా గావుతప్పమాణా. బోధిసత్తస్స నిబ్బత్తనిధికుమ్భీనం పన ఏకముఖప్పమాణం అహోసి, హేట్ఠా పథవీపరియన్తావ అహేసుం. జోతికస్స నిబ్బత్తనిధికుమ్భీనం ముఖపరిమాణం న కథితం, సబ్బా ముఖఛిన్నతాలఫలం వియ పరిపుణ్ణావ ఉట్ఠహింసు. పాసాదస్స చతూసు కణ్ణేసు తరుణతాలక్ఖన్ధప్పమాణా చతస్సో సువణ్ణమయా ఉచ్ఛుయట్ఠియో నిబ్బత్తింసు. తాసం మణిమయాని పత్తాని, సోవణ్ణమయాని ఖన్ధాని అహేసుం. పుబ్బకమ్మస్స దస్సనత్థం కిరేతాని, నిబ్బత్తింసు.

సత్తసు ద్వారకోట్ఠకేసు సత్త యక్ఖా ఆరక్ఖం గణ్హింసు. పఠమే ద్వారకోట్ఠకే యమకోళీ నామ యక్ఖో అత్తనో పరివారేన యక్ఖసహస్సేన సద్ధిం ఆరక్ఖం గణ్హి, దుతియే ఉప్పలో నామ అత్తనో పరివారయక్ఖానం ద్వీహి సహస్సేహి సద్ధిం, తతియే వజిరో నామ తీహి సహస్సేహి సద్ధిం, చతుత్థే వజిరబాహు నామ చతూహి సహస్సేహి సద్ధిం, పఞ్చమే కసకన్దో నామ పఞ్చహి సహస్సేహి సద్ధిం, ఛట్ఠే కటత్థో నామ ఛహి సహస్సేహి సద్ధిం, సత్తమే దిసాముఖో నామ సత్తహి సహస్సేహి సద్ధిం ఆరక్ఖం గణ్హి. ఏవం పాసాదస్స అన్తో చ బహి చ గాళ్హరక్ఖా అహోసి. ‘‘జోతికస్స కిర సత్తరతనమయో సత్తభూమికపాసాదో ఉట్ఠితో, సత్త పాకారా సత్తద్వారకోట్ఠకా చతస్సో నిధికుమ్భియో ఉట్ఠితా’’తి సుత్వా బిమ్బిసారో రాజా సేట్ఠిచ్ఛత్తం పహిణి. సో జోతికసేట్ఠి నామ అహోసి.

తేన పన సద్ధిం కతపుఞ్ఞకమ్మా ఇత్థీ ఉత్తరకురూసు నిబ్బత్తి. అథ నం దేవతా తతో ఆనేత్వా సిరిగబ్భే నిసీదాపేసుం. సా ఆగచ్ఛమానా ఏకం తణ్డులనాళిం తయో చ జోతిపాసాణే గణ్హి. తేసం యావజీవం తాయేవ తణ్డులనాళియా భత్తం అహోసి. సచే కిర తే సకటసతమ్పి తణ్డులానం పూరేతుకామా హోన్తి, సా తణ్డులనాళి నాళియేవ హుత్వా తిట్ఠతి. భత్తపచనకాలే తణ్డులే ఉక్ఖలియం పక్ఖిపిత్వా తేసం పాసాణానం ఉపరి ఠపేతి, పాసాణా తావదేవ పజ్జలిత్వా భత్తే పక్కమత్తే నిబ్బాయన్తి. తేనేవ సఞ్ఞాణేన భత్తస్స పక్కభావం జానన్తి. సూపేయ్యాదిపచనకాలేపి ఏసేవ నయో. ఏవం తేసం జోతిపాసాణేహి ఆహారో పచ్చతి. మణిఆలోకేన చ వసన్తి, అగ్గిస్స వా దీపస్స వా ఓభాసం నేవ జానింసు. ‘‘జోతికస్స కిర ఏవరూపా సమ్పత్తీ’’తి సకలజమ్బుదీపే పాకటో అహోసి. మహాజనో యానాదీని యోజేత్వా దస్సనత్థాయ ఆగచ్ఛతి. జోతికసేట్ఠి ఆగతాగతానం ఉత్తరకురుతణ్డులానం భత్తం పచాపేత్వా దాపేసి. ‘‘కప్పరుక్ఖేహి వత్థాని గణ్హన్తు, ఆభరణాని గణ్హన్తూ’’తి ఆణాపేసి. ‘‘గావుతికనిధికుమ్భియా ముఖం వివరాపేత్వా యాపనమత్తం ధనం గణ్హన్తూ’’తి ఆణాపేసి. సకలజమ్బుదీపవాసికేసు ధనం గహేత్వా గచ్ఛన్తేసు నిధికుమ్భియా అఙ్గులిమత్తమ్పి ఊనం నాహోసి. గన్ధకుటిపరివేణే వాలుకం కత్వా ఓకిణ్ణరతనానం కిరస్స ఏసో నిస్సన్దో.

ఏవం మహాజనే వత్థాభరణాని చేవ ధనఞ్చ యదిచ్ఛకం ఆదాయ గచ్ఛన్తే బిమ్బిసారో తస్స పాసాదం దట్ఠుకామోపి మహాజనే ఆగచ్ఛన్తే ఓకాసం నాలత్థ. అపరభాగే యదిచ్ఛకం ఆదాయ గతత్తా మనుస్సేసు మన్దీభూతేసు రాజా జోతికస్స పితరం ఆహ – ‘‘తవ పుత్తస్స పాసాదం దట్ఠుకామమ్హా’’తి. సో ‘‘సాధు, దేవా’’తి వత్వా గన్త్వా పుత్తస్స కథేసి – ‘‘తాత, రాజా తే పాసాదం దట్ఠుకామో’’తి. ‘‘సాధు, తాత, ఆగచ్ఛతూ’’తి. రాజా మహన్తేన పరివారేన తత్థ అగమాసి. పఠమద్వారకోట్ఠకే సమ్మజ్జిత్వా కచవరఛడ్డికా దాసీ రఞ్ఞో హత్థం అదాసి, రాజా ‘‘సేట్ఠిజాయా’’తి సఞ్ఞాయ లజ్జమానో తస్సా బాహాయ హత్థం న ఠపేసి. ఏవం సేసద్వారకోట్ఠకేసుపి దాసియో ‘‘సేట్ఠిభరియాయో’’తి మఞ్ఞమానో తాసం బాహాయ హత్థం న ఠపేసి. జోతికో ఆగన్త్వా రాజానం పచ్చుగ్గన్త్వా వన్దిత్వా పచ్ఛతో హుత్వా ‘‘పురతో యాథ, దేవా’’తి ఆహ. రఞ్ఞో మణిపథవీ సతపోరిసపపాతో వియ హుత్వా ఉపట్ఠహి. సో ‘‘ఇమినా మమ గహణత్థాయ ఓపాతో ఖణితో’’తి మఞ్ఞమానో పాదం నిక్ఖిపితుం న విసహి. జోతికో ‘‘నాయం, దేవ, ఓపాతో, మమ పచ్ఛతో ఆగచ్ఛథా’’తి పురతో అహోసి. రాజా తేన అక్కన్తకాలే భూమిం అక్కమిత్వా హేట్ఠిమతలతో పట్ఠాయ పాసాదం ఓలోకేన్తో విచరి. తదా అజాతసత్తుకుమారోపి పితు అఙ్గులిం గహేత్వా విచరన్తో చిన్తేసి – ‘‘అహో అన్ధబాలో మమ పితా, గహపతికే నామ సత్తరతనమయే పాసాదే వసన్తే ఏస రాజా హుత్వా దారుమయే గేహే వసతి, అహం దాని రాజా హుత్వా ఇమస్స ఇమస్మిం పాసాదే వసితుం న దస్సామీ’’తి.

రఞ్ఞోపి ఉపరిమతలాని అభిరుహన్తస్సేవ పాతరాసవేలా జాతా. సో సేట్ఠిం ఆమన్తేత్వా, ‘‘మహాసేట్ఠి, ఇధేవ పాతరాసం భుఞ్జిస్సామా’’తి. జానామి, దేవ, సజ్జితో దేవస్సాహారోతి. సో సోళసహి గన్ధోదకఘటేహి న్హత్వా రతనమయే సేట్ఠిస్స నిసీదనమణ్డపే పఞ్ఞత్తే తస్సేవ నిసీదనపల్లఙ్కే నిసీది. అథస్స హత్థధోవనూదకం దత్వా సతసహస్సగ్ఘనికాయ సువణ్ణపాతియా కిలిన్నపాయాసం వడ్ఢేత్వా పురతో ఠపయింసు. రాజా ‘‘భోజన’’న్తి సఞ్ఞాయ భుఞ్జితుం ఆరభి. సేట్ఠి ‘‘నయిదం, దేవ, భోజనం, కిలిన్నపాయాసో ఏసో’’తి అఞ్ఞిస్సా సువణ్ణపాతియా భోజనం వడ్ఢేత్వా పురిమపాతియం ఠపయింసు. తతో ఉట్ఠితఉతునా కిర తం భుఞ్జితుం సుఖం హోతి. రాజా మధురభోజనం భుఞ్జన్తో పమాణం న అఞ్ఞాసి. అథ నం సేట్ఠి వన్దిత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ ‘‘అలం, దేవ, ఏత్తకమేవ హోతు, ఇతో ఉత్తరిం జిరాపేతుం న సక్కా’’తి ఆహ. అథ నం రాజా ఆహ – ‘‘కిం, గహపతి, గరుకం కత్వా కథేసి అత్తనో భత్త’’న్తి? దేవ, నత్థేతం, తుమ్హాకం సబ్బస్సాపి హి బలకాయస్స ఇదమేవ భత్తం ఇదం సుపేయ్యం. అపి చ ఖో అహం అయసస్స భాయామీతి. కిం కారణాతి? సచే దేవస్స కాయాలసియమత్తం భవేయ్య, ‘‘హియ్యో రఞ్ఞా సేట్ఠిస్స గేహే భత్తం భుత్తం, సేట్ఠినా కిఞ్చి కతం భవిస్సతీ’’తి వచనస్స భాయామి, దేవాతి. తేన హి భత్తం హర, ఉదకం ఆహరాతి. రఞ్ఞో భత్తకిచ్చావసానే సబ్బో రాజపరివారో తదేవ భత్తం పరిభుఞ్జి.

రాజా సుఖకథాయ నిసిన్నో సేట్ఠిం ఆమన్తేత్వా, ‘‘కిం ఇమస్మిం గేహే సేట్ఠిభరియా నత్థీ’’తి ఆహ? ‘‘ఆమ అత్థి, దేవా’’తి. ‘‘కహం సా’’తి? ‘‘సిరిగబ్భే నిసిన్నా, దేవస్స ఆగతభావం న జానాతీ’’తి. కిఞ్చాపి హి పాతోవ రాజా సపరివారో ఆగతో, సా పనస్స ఆగతభావం న జానాతేవ. తతో సేట్ఠి ‘‘రాజా మే భరియం దట్ఠుకామో’’తి తస్సా సన్తికం గన్త్వా ‘‘రాజా ఆగతో, కిం తవ రాజానం దట్ఠుం న వట్టతీ’’తి ఆహ. సా నిపన్నకావ ‘‘కో ఏస, సామి, రాజా నామా’’తి వత్వా ‘‘రాజా నామ అమ్హాకం ఇస్సరో’’తి వుత్తే అనత్తమనతం పవేదేన్తీ ‘‘దుక్కటాని వత నో పుఞ్ఞకమ్మాని, యేసం నో ఇస్సరోపి అత్థి. అస్సద్ధాయ నామ పుఞ్ఞకమ్మాని కత్వా మయం సమ్పత్తిం పాపుణిత్వా అఞ్ఞస్స ఇస్సరియట్ఠానే నిబ్బత్తమ్హా. అద్ధా అమ్హేహి అసద్దహిత్వా దానం దిన్నం భవిస్సతి, తస్సేతం ఫల’’న్తి వత్వా ‘‘కిం దాని కరోమి, సామీ’’తి ఆహ. తాలవణ్టం ఆదాయ ఆగన్త్వా రాజానం బీజాహీతి. తస్సా తాలవణ్టం ఆదాయ ఆగన్త్వా రాజానం బీజేన్తియా రఞ్ఞో వేఠనస్స గన్ధవాతో అక్ఖీని పహరి, అథస్సా అక్ఖీహి అస్సుధారా పవత్తింసు. తం దిస్వా రాజా సేట్ఠిం ఆహ – ‘‘మహాసేట్ఠి, మాతుగామో నామ అప్పబుద్ధికో, ‘రాజా మే సామికస్స సమ్పత్తిం గణ్హేయ్యా’తి భయేన రోదతి మఞ్ఞే, అస్సాసేహి నం ‘న మే తవ సమ్పత్తియా అత్థో’’’తి. న ఏసా, దేవ, రోదతీతి. అథ కిం ఏతన్తి? తుమ్హాకం వేఠనగన్ధేనస్సా అస్సూని పవత్తింసు. అయఞ్హి దీపోభాసం వా అగ్గిఓభాసం వా అదిస్వా మణిఆలోకేనేవ భుఞ్జతి చ నిసీదతి చ నిపజ్జతి చ, దేవో పన దీపాలోకేన నిసిన్నో భవిస్సతీతి? ఆమ, సేట్ఠీతి. తేన హి, దేవ, అజ్జ పట్ఠాయ మణిఆలోకేన నిసీదథాతి మహన్తం తిపుసమత్తం అనగ్ఘం మణిరతనం అదాసి. రాజా గేహం ఓలోకేత్వా ‘‘మహతీ వత జోతికస్స సమ్పత్తీ’’తి వత్వా అగమాసి. అయం తావ జోతికస్స ఉప్పత్తి.

ఇదాని జటిలస్స ఉప్పత్తి వేదితబ్బా – బారాణసియఞ్హి ఏకా సేట్ఠిధీతా అభిరూపా అహోసి, తం పన్నరససోళసవస్సుద్దేసికకాలే రక్ఖణత్థాయ ఏకం దాసిం దత్వా సత్తభూమికస్స పాసాదస్స ఉపరిమతలే సిరిగబ్భే వాసయింసు. తం ఏకదివసం వాతపానం వివరిత్వా బహి ఓలోకయమానం ఆకాసేన గచ్ఛన్తో ఏకో విజ్జాధరో దిస్వా ఉప్పన్నసినేహో వాతపానేన పవిసిత్వా తాయ సద్ధిం సన్థవమకాసి. సా తేన సద్ధిం సంవాసమన్వాయ న చిరస్సేవ గబ్భం పటిలభి. అథ నం సా దాసీ దిస్వా, ‘‘అమ్మ, కిం ఇద’’న్తి వత్వా ‘‘హోతు మా కస్సచి ఆచిక్ఖీ’’తి తాయ వుత్తా భయేన తుణ్హీ అహోసి. సాపి దసమాసచ్చయేన పుత్తం విజాయిత్వా నవభాజనం ఆహరాపేత్వా తత్థ తం దారకం నిపజ్జాపేత్వా తం భాజనం పిదహిత్వా ఉపరి పుప్ఫదామాని ఠపేత్వా ‘‘ఇమం సీసేన ఉక్ఖిపిత్వా గఙ్గాయ విస్సజ్జేహి, ‘కిం ఇద’న్తి చ పుట్ఠా ‘అయ్యాయ మే బలికమ్మ’న్తి వదేయ్యాసీ’’తి దాసిం ఆణాపేసి. సా తథా అకాసి.

హేట్ఠాగఙ్గాయమ్పి ద్వే ఇత్థియో న్హాయమానా తం భాజనం ఉదకేనాహరియమానం దిస్వా ఏకా ‘‘మయ్హేతం భాజన’’న్తి ఆహ. ఏకా ‘‘యం ఏతస్స అన్తో, తం మయ్హ’’న్తి వత్వా భాజనే సమ్పత్తే తం ఆదాయ థలే ఠపేత్వా వివరిత్వా దారకం దిస్వా ఏకా ‘‘మమ భాజనన్తి వుత్తతాయ దారకో మమేవ హోతీ’’తి ఆహ. ఏకా ‘‘యం భాజనస్స అన్తో, తం మమేవ హోతూతి వుత్తతాయ మమ దారకో’’తి ఆహ. తా వివదమానా వినిచ్ఛయట్ఠానం గన్త్వా తమత్థం ఆరోచేత్వా అమచ్చేసు వినిచ్ఛితుం అసక్కోన్తేసు రఞ్ఞో సన్తికం అగమంసు. రాజా తాసం వచనం సుత్వా ‘‘త్వం దారకం గణ్హ, త్వం భాజనం గణ్హా’’తి ఆహ. యాయ పన దారకో లద్ధో, సా మహాకచ్చానత్థేరస్స ఉపట్ఠాయికా అహోసి. తస్మా సా దారకం ‘‘ఇమం థేరస్స సన్తికే పబ్బాజేస్సామీ’’తి పోసేసి. తస్స జాతదివసే గబ్భమలస్స ధోవిత్వా అనపనీతతాయ కేసా జటితా హుత్వా అట్ఠంసు, తేనస్స జటిలోత్వేవ నామం కరింసు. తస్స పదసా విచరణకాలే థేరో తం గేహం పిణ్డాయ పావిసి. ఉపాసికా థేరం నిసీదాపేత్వా ఆహారమదాసి. థేరో దారకం దిస్వా ‘‘కిం ఉపాసికే దారకో లద్ధో’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, భన్తే, ఇమాహం దారకం తుమ్హాకం సన్తికే పబ్బాజేస్సామీతి పోసేసిం, పబ్బాజేథ న’’న్తి అదాసి. థేరో ‘‘సాధూ’’తి ఆదాయ తం గచ్ఛన్తో ‘‘అత్థి ను ఖో ఇమస్స గిహిసమ్పత్తిం అనుభవితుం పుఞ్ఞకమ్మ’’న్తి ఓలోకేన్తో ‘‘మహాపుఞ్ఞో సత్తో మహాసమ్పత్తిం అనుభవిస్సతి, దహరో ఏస తావ, ఞాణమ్పిస్స పరిపాకం న గచ్ఛతీ’’తి చిన్తేత్వా తం ఆదాయ తక్కసిలాయం ఏకస్స ఉపట్ఠాకస్స గేహం అగమాసి.

సో థేరం వన్దిత్వా ఠితో తం దారకం దిస్వా ‘‘దారకో వో, భన్తే, లద్ధో’’తి పుచ్ఛి. ఆమ, ఉపాసక, పబ్బజిస్సతి, దహరో తావ, తవేవ సన్తికే హోతూతి. సో ‘‘సాధు, భన్తే’’తి తం పుత్తట్ఠానే ఠపేత్వా పటిజగ్గి. తస్స పన గేహే ద్వాదస వస్సాని భణ్డకం ఉస్సన్నం హోతి. సో గామన్తరం గచ్ఛన్తో సబ్బమ్పి తం భణ్డం ఆపణం హరిత్వా దారకం ఆపణే నిసీదాపేత్వా తస్స తస్స భణ్డకస్స మూలం ఆచిక్ఖిత్వా ‘‘ఇదఞ్చ ఇదఞ్చ ఏత్తకం నామ ధనం గహేత్వా దదేయ్యాసీ’’తి వత్వా పక్కామి. తందివసం నగరపరిగ్గాహికా దేవతా అన్తమసో మరిచజీరకమత్తేనాపి అత్థికే తస్సేవ ఆపణాభిముఖే కరింసు. సో ద్వాదస వస్సాని ఉస్సన్నం భణ్డకం ఏకదివసేనేవ విక్కిణి. కుటుమ్బికో ఆగన్త్వా ఆపణే కిఞ్చి అదిస్వా ‘‘సబ్బం తే, తాత, భణ్డకం నాసిత’’న్తి ఆహ. న నాసేమి, సబ్బం తుమ్హేహి వుత్తనయేనేవ విక్కిణిం, ఇదం అసుకస్స మూలం, ఇదం అసుకస్సాతి. కుటుమ్బికో పసీదిత్వా ‘‘అనగ్ఘో పురిసో, యత్థ కత్థచి జీవితుం సమత్థో’’తి అత్తనో గేహే వయప్పత్తం ధీతరం తస్స దత్వా ‘‘గేహమస్స కరోథా’’తి పురిసే ఆణాపేత్వా నిట్ఠితే గేహే ‘‘గచ్ఛథ, తుమ్హే అత్తనో గేహే వసథా’’తి ఆహ.

అథస్స గేహపవిసనకాలే ఏకేన పాదేన ఉమ్మారే అక్కన్తమత్తే గేహస్స పచ్ఛిమభాగే భూమిం భిన్దిత్వా అసీతిహత్థో సువణ్ణపబ్బతో ఉట్ఠహి. రాజా ‘‘జటిలకుమారస్స కిర గేహే భూమిం భిన్దిత్వా సువణ్ణపబ్బతో ఉట్ఠితో’’తి సుత్వావ తస్స సేట్ఠిచ్ఛత్తం పేసేసి. సో జటిలసేట్ఠి నామ అహోసి. తస్స తయో పుత్తా అహేసుం. సో తేసం వయప్పత్తకాలే పబ్బజ్జాయ చిత్తం ఉప్పాదేత్వా ‘‘సచే అమ్హేహి సమానభోగం సేట్ఠికులం భవిస్సతి, పబ్బజితుం దస్సన్తి. నో చే, న దస్సన్తి. అత్థి ను ఖో జమ్బుదీపే అమ్హేహి సమానభోగం కుల’’న్తి వీమంసనత్థాయ సువణ్ణమయం ఇట్ఠకం సువణ్ణమయం పతోదలట్ఠిం సువణ్ణమయం పాదుకఞ్చ కారాపేత్వా పురిసానం హత్థే దత్వా ‘‘గచ్ఛథ, ఇమాని ఆదాయ కిఞ్చిదేవ ఓలోకయమానా వియ జమ్బుదీపతలే విచరిత్వా అమ్హేహి సమానభోగస్స సేట్ఠికులస్స అత్థిభావం వా నత్థిభావం వా ఞత్వా ఆగచ్ఛథా’’తి పహిణి.

తే చారికం చరన్తా భద్దియనగరం పాపుణింసు. అథ నే మేణ్డకసేట్ఠి దిస్వా, ‘‘తాతా, కిం కరోన్తా విచరథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఏకం ఓలోకేన్తా విచరామా’’తి వుత్తే ‘‘ఇమేసం ఇమాని గహేత్వా కిఞ్చిదేవ ఓలోకేతుం విచరణకిచ్చం నత్థి, రట్ఠం పరిగ్గణ్హమానా విచరన్తీ’’తి ఞత్వా, ‘‘తాతా, అమ్హాకం పచ్ఛిమగేహం పవిసిత్వా ఓలోకేథా’’తి ఆహ. తే తత్థ అట్ఠకరీసమత్తే ఠానే హత్థిఅస్సఉసభప్పమాణే పిట్ఠియా పిట్ఠిం ఆహచ్చ పథవిం భిన్దిత్వా ఉట్ఠితే హేట్ఠా వుత్తప్పకారే సువణ్ణమేణ్డకే దిస్వా తేసం అన్తరన్తరా విచరిత్వా నిక్ఖమింసు. అథ నే సేట్ఠి, ‘‘తాతా, యం ఓలోకేన్తా విచరథ, దిట్ఠో వో సో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘పస్సామ, సామీ’’తి వుత్తే ‘‘తేన హి గచ్ఛథా’’తి ఉయ్యోజేసి. తే తతోవ గన్త్వా అత్తనో సేట్ఠినా ‘‘కిం, తాతా, దిట్ఠం వో అమ్హాకం సమానభోగం సేట్ఠికుల’’న్తి వుత్తే, ‘‘సామి, తుమ్హాకం కిం అత్థి, భద్దియనగరే మేణ్డకసేట్ఠినో ఏవరూపో నామ విభవో’’తి సబ్బం తం పవత్తిం ఆచిక్ఖింసు. తం సుత్వా సేట్ఠి అత్తమనో హుత్వా ‘‘ఏకం తావ సేట్ఠికులం లద్ధం, అపరమ్పి ను ఖో అత్థీ’’తి సతసహస్సగ్ఘనికం కమ్బలం దత్వా ‘‘గచ్ఛథ, తాతా, అఞ్ఞమ్పి. సేట్ఠికులం విచినథా’’తి పహిణి.

తే రాజగహం గన్త్వా జోతికసేట్ఠిస్స గేహతో అవిదూరే దారురాసిం కత్వా అగ్గిం దత్వా అట్ఠంసు. ‘‘కిం ఇద’’న్తి పుట్ఠకాలే చ ‘‘ఏకం నో మహగ్ఘకమ్బలం విక్కిణన్తానం కయికో నత్థి, గహేత్వా విచరన్తాపి చోరానం భాయామ, తేన తం ఝాపేత్వా గమిస్సామా’’తి వదింసు. అథ నే జోతికసేట్ఠి దిస్వా ‘‘ఇమే కిం కరోన్తీ’’తి పుచ్ఛిత్వా తమత్థం సుత్వా పక్కోసాపేత్వా ‘‘కిం అగ్ఘనకో కమ్బలో’’తి పుచ్ఛి. ‘‘సతసహస్సగ్ఘనకో’’తి వుత్తే సతసహస్సం దాపేత్వా ‘‘ద్వారకోట్ఠకం సమ్మజ్జిత్వా కచవరఛడ్డికాయ దాసియా దేథా’’తి తేసంయేవ హత్థే పహిణి. సా కమ్బలం గహేత్వా రోదమానా సామికస్స సన్తికం ఆగన్త్వా ‘‘కిం మం, సామి, అపరాధే సతి పహరితుం న వట్టతి, కస్మా మే ఏవరూపం థూలకమ్బలం పహిణిత్థ, కథాహం ఇమం నివాసేస్సామి వా పారుపిస్సామి వా’’తి. నాహం తవ ఏతదత్థాయ పహిణిం, ఏతం పన పలివేఠేత్వా తవ సయనపాదమూలే ఠపేత్వా నిపజ్జనకాలే గన్ధోదకేన ధోతానం పాదానం పుఞ్ఛనత్థాయ తే పహిణిం, కిం ఏతమ్పి కాతుం న సక్కోసీతి. సా ‘‘ఏతం పన కాతుం సక్ఖిస్సామీ’’తి గహేత్వా అగమాసి. తే చ పురిసా తం కారణం దిస్వా అత్తనో సేట్ఠిస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘కిం, తాతా, దిట్ఠం వో సేట్ఠికుల’’న్తి వుత్తే, ‘‘సామి, కిం తుమ్హాకం అత్థి, రాజగహనగరే జోతికసేట్ఠిస్స ఏవరూపా నామ సమ్పత్తీ’’తి సబ్బం గేహసమ్పత్తిం ఆరోచేత్వా తం పవత్తిం ఆచిక్ఖింసు. సేట్ఠి తేసం వచనం సుత్వా తుట్ఠమానసో ‘‘ఇదాని పబ్బజితుం లభిస్సామీ’’తి రఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా ‘‘పబ్బజితుకామోమ్హి, దేవా’’తి ఆహ. సాధు, మహాసేట్ఠి, పబ్బజాహీతి. సో గేహం గన్త్వా పుత్తే పక్కోసాపేత్వా సువణ్ణదణ్డం వజిరకుద్దాలం జేట్ఠపుత్తస్స హత్థే ఠపేత్వా, ‘‘తాత, పచ్ఛిమగేహే సువణ్ణపబ్బతతో సువణ్ణపిణ్డం ఉద్ధరాహీ’’తి ఆహ. సో కుద్దాలం ఆదాయ గన్త్వా సువణ్ణపబ్బతం పహరి, పిట్ఠిపాసాణే పహటకాలో వియ అహోసి. తస్స హత్థతో కుద్దాలం గహేత్వా మజ్ఝిమపుత్తస్స హత్థే దత్వా పహిణి, తస్సపి సువణ్ణపబ్బతం పహరన్తస్స పిట్ఠిపాసాణే పహటకాలో వియ అహోసి. అథ నం కనిట్ఠపుత్తస్స హత్థే దత్వా పహిణి, తస్స తం గహేత్వా పహరన్తస్స కోట్టేత్వా రాసికతాయ మత్తికాయ పహటకాలో వియ అహోసి. అథ నం సేట్ఠి ‘‘ఏహి, తాత, అలం ఏత్తకేనా’’తి వత్వా ఇతరే ద్వే జేట్ఠభాతికే పక్కోసాపేత్వా ‘‘అయం సువణ్ణపబ్బతో న తుమ్హాకం నిబ్బత్తో, మయ్హఞ్చ కనిట్ఠస్స చ నిబ్బత్తో, ఇమినా సద్ధిం ఏకతో హుత్వా పరిభుఞ్జథా’’తి ఆహ. కస్మా పన సో తేసమేవ నిబ్బత్తతి, కస్మా చ జటిలో జాతకాలే ఉదకే పాతితోతి? అత్తనో కతకమ్మేనేవ.

కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధస్స హి చేతియే కరియమానే ఏకో ఖీణాసవో చేతియట్ఠానం గన్త్వా ఓలోకేత్వా, ‘‘తాతా, కస్మా చేతియస్స ఉత్తరేన ముఖం న ఉట్ఠహతీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘సువణ్ణం నప్పహోతీ’’తి ఆహంసు. అహం అన్తోగామం పవిసిత్వా సమాదపేస్సామి, తుమ్హే ఆదరేన కమ్మం కరోథాతి. సో ఏవం వత్వా నగరం పవిసిత్వా, ‘‘అమ్మా, తాతా, తుమ్హాకం చేతియస్స ఏకస్మిం ముఖే సువణ్ణం నప్పహోతి, సువణ్ణం జానాథా’’తి మహాజనం సమాదపేన్తో సువణ్ణకారకులం అగమాసి. సువణ్ణకారోపి తఙ్ఖణేయేవ భరియాయ సద్ధిం కలహం కరోన్తో నిసిన్నో హోతి. అథ నం థేరో ‘‘చేతియే తుమ్హేహి గహితముఖస్స సువణ్ణం నప్పహోతి, తం జానితుం వట్టతీ’’తి ఆహ. సో భరియాయ కోపేన ‘‘తవ సత్థారం ఉదకే ఖిపిత్వా గచ్ఛా’’తి ఆహ. అథ నం సా ‘‘అతిసాహసికకమ్మం తే కతం, మమ కుద్ధేన తే అహమేవ అక్కోసితబ్బా వా పహరితబ్బా వా, కస్మా అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేసు బుద్ధేసు వేరమకాసీ’’తి ఆహ. సువణ్ణకారో తావదేవ సంవేగప్పత్తో హుత్వా ‘‘ఖమథ మే, భన్తే’’తి వత్వా థేరస్స పాదమూలే నిపజ్జి. తాత, అహం తయా న కిఞ్చి వుత్తో, సత్థారం ఖమాపేహీతి. కిన్తి కత్వా ఖమాపేమి, భన్తేతి. సువణ్ణపుప్ఫానం తయో కుమ్భే కత్వా అన్తోధాతునిధానే పక్ఖిపిత్వా అల్లవత్థో అల్లకేసో హుత్వా ఖమాపేహి, తాతాతి.

సో ‘‘సాధు, భన్తే’’తి వత్వా సువణ్ణపుప్ఫాని కరోన్తో తీసు పుత్తేసు జేట్ఠపుత్తం పక్కోసాపేత్వా ‘‘ఏహి, తాత, అహం సత్థారం వేరవచనేన అవచం, తస్మా ఇమాని పుప్ఫాని కత్వా ధాతునిధానే పక్ఖిపిత్వా ఖమాపేస్సామి, త్వమ్పి ఖో మే సహాయో హోహీ’’తి ఆహ. సో ‘‘న త్వం మయా వేరవచనం వదాపితో, త్వంయేవ కరోహీ’’తి కాతుం న ఇచ్ఛి. మజ్ఝిమపుత్తం పక్కోసిత్వా తథేవాహ, సోపి తథేవ వత్వా కాతుం న ఇచ్ఛి. కనిట్ఠం పక్కోసిత్వా తథేవాహ, సో ‘‘పితు ఉప్పన్నకిచ్చం నామ పుత్తస్స భారో’’తి వత్వా పితుసహాయో హుత్వా పుప్ఫాని అకాసి. సువణ్ణకారో విదత్థిప్పమాణానం పుప్ఫానం తయో కుమ్భే నిట్ఠాపేత్వా ధాతునిధానే పక్ఖిపిత్వా అల్లవత్థో అల్లకేసో సత్థారం ఖమాపేసి. ఇతి సో సత్తక్ఖత్తుం జాతకాలే ఉదకే పాతనం లభి. అయం పనస్స కోటియం ఠితో అత్తభావో. ఇధాపి తస్సేవ నిస్సన్దేన ఉదకే పాతితో. యే పనస్స ద్వే జేట్ఠభాతికా పుత్తా సువణ్ణపుప్ఫానం కరణకాలే సహాయా భవితుం న ఇచ్ఛింసు, తేసం తేన కారణేన సువణ్ణపబ్బతో న నిబ్బత్తి, జటిలస్స చేవ కనిట్ఠపుత్తస్స చ ఏకతో కతభావేన నిబ్బత్తి. ఇతి సో పుత్తే అనుసాసిత్వా సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా కతిపాహేనేవ అరహత్తం పాపుణి. సత్థా అపరేన సమయేన పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం పిణ్డాయ చరన్తో తస్స పుత్తానం గేహద్వారం అగమాసి, తే బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అడ్ఢమాసం భిక్ఖాదానం అదంసు.

భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘అజ్జాపి తే, ఆవుసో జటిల, అసీతిహత్థే సువణ్ణపబ్బతే చ పుత్తేసు చ తణ్హా అత్థీ’’తి. ‘‘న మే, ఆవుసో, ఏతేసు తణ్హా వా మానో వా అత్థీ’’తి. తే ‘‘అయం జటిలత్థేరో అభూతం వత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోతీ’’తి వదింసు. సత్థా తేసం కథం సుత్వా ‘‘న, భిక్ఖవే, మమ పుత్తస్స తేసు తణ్హా వా మానో వా అత్థీ’’తి వత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౪౧౬. ‘‘యోధ తణ్హం పహన్త్వాన, అనాగారో పరిబ్బజే;

తణ్హాభవపరిక్ఖీణం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి.

తస్సత్థో – యో ఇధ లోకే ఛద్వారికం తణ్హం వా మానం వా జహిత్వా ఘరావాసేన అనత్థికో అనాగారో హుత్వా పరిబ్బజతి, తణ్హాయ చేవ భవస్స చ పరిక్ఖీణత్తా తణ్హాభవపరిక్ఖీణం తమహం బ్రాహ్మణం వదామీతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

జటిలత్థేరవత్థు తేత్తింసతిమం.