౩౨. సున్దరసముద్దత్థేరవత్థు

యోధ కామేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సున్దరసముద్దత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థియం కిరేకో కులపుత్తో సున్దరసముద్దకుమారో నామ చత్తాలీసకోటివిభవే మహాకులే నిబ్బత్తో. సో ఏకదివసం పచ్ఛాభత్తం గన్ధమాలాదిహత్థం మహాజనం ధమ్మస్సవనత్థాయ జేతవనం గచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘కహం గచ్ఛథా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సత్థు సన్తికం ధమ్మస్సవనత్థాయా’’తి వుత్తే ‘‘అహమ్పి గమిస్సామీ’’తి వత్వా తేన సద్ధిం గన్త్వా పరిసపరియన్తే నిసీది. సత్థా తస్స ఆసయం విదిత్వా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి. సో ‘‘న సక్కా అగారం అజ్ఝావసన్తేన సఙ్ఖలిఖితం బ్రహ్మచరియం చరితు’’న్తి సత్థు ధమ్మకథం నిస్సాయ పబ్బజ్జాయ జాతుస్సాహో పరిసాయ పక్కన్తాయ సత్థారం పబ్బజ్జం యాచిత్వా ‘‘మాతాపితూహి అననుఞ్ఞాతం తథాగతా న పబ్బాజేన్తీ’’తి సుత్వా గేహం గన్త్వా రట్ఠపాలకులపుత్తాదయో వియ మహన్తేన వాయామేన మాతాపితరో అనుజానాపేత్వా సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదో ‘‘కిం మే ఇధ వాసేనా’’తి తతో నిక్ఖమిత్వా రాజగహం గన్త్వా పిణ్డాయ చరన్తో వీతినామేసి.

అథేకదివసం సావత్థియం తస్స మాతాపితరో ఏకస్మిం ఛణదివసే మహన్తేన సిరిసోభగ్గేన తస్స సహాయకకుమారకే కీళమానే దిస్వా ‘‘అమ్హాకం పుత్తస్స ఇదం దుల్లభం జాత’’న్తి పరిదేవింసు. తస్మిం ఖణే ఏకా గణికా తం కులం గన్త్వా తస్స మాతరం రోదమానం నిసిన్నం దిస్వా ‘‘అమ్మ, కిం కారణా రోదసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘పుత్తం అనుస్సరిత్వా రోదామీ’’తి. ‘‘కహం పన సో, అమ్మా’’తి? ‘‘భిక్ఖూసు పబ్బజితో’’తి. ‘‘కిం ఉప్పబ్బాజేతుం న వట్టతీ’’తి? ‘‘వట్టతి, న పన ఇచ్ఛతి, ఇతో నిక్ఖమిత్వా రాజగహం గతో’’తి. ‘‘సచాహం తం ఉప్పబ్బాజేయ్యం, కిం మే కరేయ్యాథా’’తి? ‘‘ఇమస్స తే కులస్స కుటుమ్బసామినిం కరేయ్యామా’’తి. తేన హి మే పరిబ్బయం దేథాతి పరిబ్బయం గహేత్వా మహన్తేన పరివారేన రాజగహం గన్త్వా తస్స పిణ్డాయ చరణవీథిం సల్లక్ఖేత్వా తత్థేకం నివాసగేహం గహేత్వా పాతోవ పణీతం ఆహారం పటియాదేత్వా థేరస్స పిణ్డాయ పవిట్ఠకాలే భిక్ఖం దత్వా కతిపాహచ్చయేన, ‘‘భన్తే, ఇధేవ నిసీదిత్వా భత్తకిచ్చం కరోథా’’తి పత్తం గణ్హి. సో పత్తమదాసి.

అథ నం పణీతేన ఆహారేన పరివిసిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇధేవ పిణ్డాయ చరితుం ఫాసుక’’న్తి వత్వా కతిపాహం ఆలిన్దే నిసీదాపేత్వా భోజేత్వా దారకే పూవేహి సఙ్గణ్హిత్వా ‘‘ఏథ తుమ్హే థేరస్స ఆగతకాలే మయి వారేన్తియాపి ఇధాగన్త్వా రజం ఉట్ఠాపేయ్యాథా’’తి ఆహ. తే పునదివసే థేరస్స భోజనవేలాయ తాయ వారియమానాపి రజం ఉట్ఠాపేసుం. సా పునదివసే, ‘‘భన్తే, దారకా వారియమానాపి మమ వచనం అసుణిత్వా ఇధ రజం ఉట్ఠాపేన్తి, అన్తోగేహే నిసీదథా’’తి అన్తో నిసీదాపేత్వా కతిపాహం భోజేసి. పున దారకే సఙ్గణ్హిత్వా ‘‘తుమ్హే మయా వారియమానాపి థేరస్స భోజనకాలే మహాసద్దం కరేయ్యాథా’’తి ఆహ. తే తథా కరింసు. సా పునదివసే, ‘‘భన్తే, ఇమస్మిం ఠానే అతివియ మహాసద్దో హోతి, దారకా మయా వారియమానాపి వచనం న గణ్హన్తి, ఉపరిపాసాదేయేవ నిసీదథా’’తి వత్వా థేరేన అధివాసితే థేరం పురతో కత్వా పాసాదం అభిరుహన్తీ ద్వారాని పిదహమానావ పాసాదం అభిరుహి. థేరో ఉక్కట్ఠసపదానచారికో సమానోపి రసతణ్హాయ బద్ధో తస్సా వచనేన సత్తభూమికం పాసాదం అభిరుహి.

సా థేరం నిసీదాపేత్వా ‘‘చత్తాలీసాయ ఖలు, సమ్మ, పుణ్ణముఖ ఠానేహి ఇత్థీ పురిసం అచ్చావదతి విజమ్భతి వినమతి గిలసతి విలజ్జతి నఖేన నఖం ఘట్టేతి, పాదేన పాదం అక్కమతి, కట్ఠేన పథవిం విలిఖతి, దారకం ఉల్లఙ్ఘేతి ఓలఙ్ఘేతి, కీళతి కీళాపేతి, చుమ్బతి చుమ్బాపేతి, భుఞ్జతి భుఞ్జాపేతి, దదాతి ఆయాచతి, కతమనుకరోతి, ఉచ్చం భాసతి, నీచం భాసతి, అవిచ్చం భాసతి, వివిచ్చం భాసతి, నచ్చేన గీతేన వాదితేన రోదితేన విలసితేన విభూసితేన జగ్ఘతి, పేక్ఖతి, కటిం చాలేతి, గుయ్హభణ్డకం చాలేతి, ఊరుం వివరతి, ఊరుం పిదహతి, థనం దస్సేతి, కచ్ఛం దస్సేతి, నాభిం దస్సేతి, అక్ఖిం నిఖణతి, భముకం ఉక్ఖిపతి, ఓట్ఠం పలిఖతి, జివ్హం నిల్లాలేతి, దుస్సం ముఞ్చతి, దుస్సం బన్ధతి, సిరసం ముఞ్చతి, సిరసం బన్ధతీ’’తి (జా. ౨.౨౧.౩౦౦) ఏవం ఆగతం ఇత్థికుత్తం ఇత్థిలీలం దస్సేత్వా తస్స పురతో ఠితా ఇమం గాథమాహ –

‘‘అలత్తకకతా పాదా, పాదుకారుయ్హ వేసియా;

తువమ్పి దహరో మమ, అహమ్పి దహరా తవ;

ఉభోపి పబ్బజిస్సామ, జిణ్ణా దణ్డపరాయణా’’తి. (థేరగా. ౪౫౯, ౪౬౨);

థేరస్స ‘‘అహో వత మే భారియం అనుపధారేత్వా కతకమ్మ’’న్తి మహాసంవేగో ఉదపాది. తస్మిం ఖణే సత్థా పఞ్చచత్తాలీసయోజనమత్థకే జేతవనే నిసిన్నోవ తం కారణం దిస్వా సితం పాత్వాకాసి. అథ నం ఆనన్దత్థేరో పుచ్ఛి – ‘‘భన్తే, కో ను ఖో హేతు, కో పచ్చయో సితస్స పాతుకమ్మాయా’’తి. ఆనన్ద, రాజగహనగరే సత్తభూమికపాసాదతలే సున్దరసముద్దస్స చ భిక్ఖునో గణికాయ చ సఙ్గామో వత్తతీతి. కస్స ను ఖో, భన్తే, జయో భవిస్సతి, కస్స పరాజయోతి? సత్థా, ‘‘ఆనన్ద, సున్దరసముద్దస్స జయో భవిస్సతి, గణికాయ పరాజయో’’తి థేరస్స జయం పకాసేత్వా తత్థ నిసిన్నకోవ ఓభాసం ఫరిత్వా ‘‘భిక్ఖు ఉభోపి కామే నిరపేక్ఖో పజహా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౪౧౫. ‘‘యోధ కామే పహన్త్వాన, అనాగారో పరిబ్బజే;

కామభవపరిక్ఖీణం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి.

తస్సత్థో – యో పుగ్గలో ఇధ లోకే ఉభోపి కామే హిత్వా అనాగారో హుత్వా పరిబ్బజతి, తం పరిక్ఖీణకామఞ్చేవ పరిక్ఖీణభవఞ్చ అహం బ్రాహ్మణం వదామీతి అత్థో.

దేసనావసానే సో థేరో అరహత్తం పత్వా ఇద్ధిబలేన వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా కణ్ణికామణ్డలం వినివిజ్ఝిత్వా సత్థు సరీరం థోమేన్తోయేవ ఆగన్త్వా సత్థారం వన్ది. ధమ్మసభాయమ్పి కథం సముట్ఠాపేసుం, ‘‘ఆవుసో, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యం రసం నిస్సాయ మనం నట్ఠో సున్దరసముద్దత్థేరో, సత్థా పనస్స అవస్సయో జాతో’’తి. సత్థా తం కథం సుత్వా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ, పుబ్బేపాహం ఏతస్స రసతణ్హాయ బద్ధమనస్స అవస్సయో జాతోయేవా’’తి వత్వా తేహి యాచితో తస్సత్థస్స పకాసనత్థం అతీతం ఆహరిత్వా –

‘‘న కిరత్థి రసేహి పాపియో,

ఆవాసేహి వా సన్థవేహి వా;

వాతమిగం గహననిస్సితం,

వసమానేసి రసేహి సఞ్జయో’’తి. (జా. ౧.౧.౧౪) –

ఏకకనిపాతే ఇమం వాతమిగజాతకం విత్థారేత్వా ‘‘తదా సున్దరసముద్దో వాతమిగో అహోసి, ఇమం పన గాథం వత్వా తస్స విస్సజ్జాపేతా రఞ్ఞో మహామచ్చో అహమేవా’’తి జాతకం సమోధానేసీతి.

సున్దరసముద్దత్థేరవత్థు బత్తింసతిమం.