౩౦. చన్దాభత్థేరవత్థు

చన్దం వాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో చన్దాభత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

తత్రాయం అనుపుబ్బీ కథా – అతీతే ఏకో బారాణసివాసీ వాణిజో ‘‘పచ్చన్తం గన్త్వా చన్దనం ఆహరిస్సామీ’’తి బహూని వత్థాభరణాదీని గహేత్వా పఞ్చహి సకటసతేహి పచ్చన్తం గన్త్వా గామద్వారే నివాసం గహేత్వా అటవియం గోపాలదారకే పుచ్ఛి – ‘‘ఇమస్మిం గామే పబ్బతపాదకమ్మికో కోచి మనుస్సో అత్థీ’’తి? ‘‘ఆమ, అత్థీ’’తి. ‘‘కో నామేసో’’తి? ‘‘అసుకో నామా’’తి. ‘‘భరియాయ పనస్స పుత్తానం వా కింనామ’’న్తి? ‘‘ఇదఞ్చిదఞ్చా’’తి. ‘‘కహం పనస్స ఠానే గేహ’’న్తి? ‘‘అసుకట్ఠానే నామా’’తి. సో తేహి దిన్నసఞ్ఞాయ సుఖయానకే నిసీదిత్వా తస్స గేహద్వారం గన్త్వా యానా ఓరుయ్హ గేహం పవిసిత్వా ‘‘అసుకనామే’’తి తం ఇత్థిం పక్కోసి. సా ‘‘ఏకో నో ఞాతకో భవిస్సతీ’’తి వేగేనాగన్త్వా ఆసనం పఞ్ఞాపేసి. సో తత్థ నిసీదిత్వా నామం వత్వా ‘‘మమ సహాయో కహ’’న్తి పుచ్ఛి. ‘‘అరఞ్ఞం గతో, సామీ’’తి. ‘‘మమ పుత్తో అసుకో నామ, మమ ధీతా అసుకా నామ కహ’’న్తి సబ్బేసం నామం కిత్తేన్తోవ పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాని నేసం వత్థాభరణాని దదేయ్యాసి, సహాయస్సాపి మే అటవితో ఆగతకాలే ఇదం వత్థాభరణం దదేయ్యాసీ’’తి అదాసి. సా తస్స ఉళారం సక్కారం కత్వా సామికస్స ఆగతకాలే ‘‘సామి, ఇమినా ఆగతకాలతో పట్ఠాయ సబ్బేసం నామం వత్వా ఇదఞ్చిదఞ్చ దిన్న’’న్తి ఆహ. సోపిస్స కత్తబ్బయుత్తకం కరి.

అథ నం సాయం సయనే నిసిన్నో పుచ్ఛి – ‘‘సమ్మ, పబ్బతపాదే చరన్తేన తే కిం బహుం దిట్ఠపుబ్బ’’న్తి? ‘‘అఞ్ఞం న పస్సామి, రత్తసాఖా పన మే బహూ రుక్ఖా దిట్ఠా’’తి. ‘‘బహూ రుక్ఖా’’తి? ‘‘ఆమ, బహూ’’తి. తేన హి తే అమ్హాకం దస్సేహీతి తేన సద్ధిం గన్త్వా రత్తచన్దనరుక్ఖే ఛిన్దిత్వా పఞ్చ సకటసతాని పూరేత్వా ఆగచ్ఛన్తో తం ఆహ – ‘‘సమ్మ, బారాణసియం అసుకట్ఠానే నామ మమ గేహం, కాలేన కాలం మమ సన్తికం ఆగచ్ఛేయ్యాసి, అఞ్ఞేన చ మే పణ్ణాకారేన అత్థో నత్థి, రత్తసాఖరుక్ఖే ఏవ ఆహరేయ్యాసీ’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి వత్వా కాలేన కాలం తస్స సన్తికం ఆగచ్ఛన్తో రత్తచన్దనమేవ ఆహరతి, సోపిస్స బహుధనం దేతి.

తతో అపరేన సమయేన పరినిబ్బుతే కస్సపదసబలే పతిట్ఠితే కఞ్చనథూపే సో పురిసో బహుం చన్దనం ఆదాయ బారాణసిం అగమాసి. అథస్స సో సహాయకో వాణిజో బహుం చన్దనం పిసాపేత్వా పాతిం పూరేత్వా ‘‘ఏహి, సమ్మ, యావ భత్తం పచతి, తావ చేతియకరణట్ఠానం గన్త్వా ఆగమిస్సామా’’తి తం ఆదాయ తత్థ గన్త్వా చన్దనపూజం అకాసి. సోపిస్స పచ్చన్తవాసీ సహాయకో చేతియకుచ్ఛియం చన్దనేన చన్దమణ్డలం అకాసి. ఏత్తకమేవస్స పుబ్బకమ్మం.

సో తతో చుతో దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా ఏకం బుద్ధన్తరం తత్థ ఖేపేత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహనగరే బ్రాహ్మణమహాసాలకులే నిబ్బత్తి. తస్స నాభిమణ్డలతో చన్దమణ్డలసదిసా పభా ఉట్ఠహి, తేనస్స చన్దాభోత్వేవ నామం కరింసు. చేతియే కిరస్స చన్దమణ్డలకరణనిస్సన్దో ఏస. బ్రాహ్మణా చిన్తయింసు – ‘‘సక్కా అమ్హేహి ఇమం గహేత్వా లోకం ఖాదితు’’న్తి. తం యానే నిసీదాపేత్వా ‘‘యో ఇమస్స సరీరం హత్థేన పరామసతి, సో ఏవరూపం నామ ఇస్సరియసమ్పత్తిం లభతీ’’తి వత్వా విచరింసు. సతం వా సహస్సం వా దదమానా ఏవ తస్స సరీరం హత్థేన ఫుసితుం లభన్తి. తే ఏవం అనువిచరన్తా సావత్థిం అనుప్పత్తా నగరస్స చ విహారస్స చ అన్తరా నివాసం గణ్హింసు. సావత్థియమ్పి పఞ్చకోటిమత్తా అరియసావకా పురేభత్తం దానం దత్వా పచ్ఛాభత్తం గన్ధమాలవత్థభేసజ్జాదిహత్థా ధమ్మస్సవనాయ గచ్ఛన్తి. బ్రాహ్మణా తే దిస్వా ‘‘కహం గచ్ఛథా’’తి పుచ్ఛింసు. సత్థు సన్తికం ధమ్మస్సవనాయాతి. ఏథ తత్థ గన్త్వా కిం కరిస్సథ, అమ్హాకం చన్దాభస్స బ్రాహ్మణస్స ఆనుభావసదిసో ఆనుభావో నత్థి. ఏతస్స హి సరీరం ఫుసన్తా ఇదం నామ లభన్తి, ఏథ పస్సథ నన్తి. తుమ్హాకం చన్దాభస్స బ్రాహ్మణస్స కో ఆనుభావో నామ, అమ్హాకం సత్థాయేవ మహానుభావోతి. తే అఞ్ఞమఞ్ఞం సఞ్ఞాపేతుం అసక్కోన్తా ‘‘విహారం గన్త్వా చన్దాభస్స వా అమ్హాకం వా సత్థు ఆనుభావం జానిస్సామా’’తి తం గహేత్వా విహారం అగమంసు.

సత్థా తస్మిం అత్తనో సన్తికం ఉపసఙ్కమన్తేయేవ చన్దాభాయ అన్తరధానం అకాసి. సో సత్థు సన్తికే అఙ్గారపచ్ఛియం కాకో వియ అహోసి. అథ నం ఏకమన్తం నయింసు, ఆభా పటిపాకతికా అహోసి. పున సత్థు సన్తికం ఆనయింసు, ఆభా తథేవ అన్తరధాయి. ఏవం తిక్ఖత్తుం గన్త్వా అన్తరధాయమానం ఆభం దిస్వా చన్దాభో చిన్తేసి – ‘‘అయం ఆభాయ అన్తరధానమన్తం జానాతి మఞ్ఞే’’తి. సో సత్థారం పుచ్ఛి – ‘‘కిం ను ఖో ఆభాయ అన్తరధానమన్తం జానాథా’’తి? ఆమ, జానామీతి. తేన హి మే దేథాతి. న సక్కా అపబ్బజితస్స దాతున్తి. సో బ్రాహ్మణే ఆహ – ‘‘ఏతస్మిం మన్తే గహితే అహం సకలజమ్బుదీపే జేట్ఠకో భవిస్సామి, తుమ్హే ఏత్థేవ హోథ, అహం పబ్బజిత్వా కతిపాహేనేవ మన్తం గణ్హిస్సామీ’’తి. సో సత్థారం పబ్బజ్జం యాచిత్వా ఉపసమ్పజ్జి. అథస్స ద్వత్తింసాకారం ఆచిక్ఖి. సో ‘‘కిం ఇద’’న్తి పుచ్ఛి. ఇదం మన్తస్స పరికమ్మం సజ్ఝాయితుం వట్టతీతి. బ్రాహ్మణాపి అన్తరన్తరా ఆగన్త్వా ‘‘గహితో తే మన్తో’’తి పుచ్ఛన్తి. న తావ గణ్హామీతి. సో కతిపాహేనేవ అరహత్తం పత్వా బ్రాహ్మణేహి ఆగన్త్వా పుచ్ఛితకాలే ‘‘యాథ తుమ్హే, ఇదానాహం అనాగమనధమ్మో జాతో’’తి ఆహ. భిక్ఖూ తథాగతస్స ఆరోచేసుం – ‘‘అయం, భన్తే, అభూతం వత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోతీ’’తి. సత్థా ‘‘ఖీణాసవో ఇదాని, భిక్ఖవే, మమ పుత్తో చన్దాభో, భూతమేవేస కథేతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౪౧౩. ‘‘చన్దంవ విమలం సుద్ధం, విప్పసన్నమనావిలం;

నన్దీభవపరిక్ఖీణం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి.

తత్థ విమలన్తి అబ్భాదిమలరహితం. సుద్ధన్తి నిరుపక్కిలేసం. విప్పసన్నన్తి పసన్నచిత్తం. అనావిలన్తి కిలేసావిలత్తరహితం. నన్దీభవపరిక్ఖీణన్తి తీసు భవేసు పరిక్ఖీణతణ్హం తమహం బ్రాహ్మణం వదామీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

చన్దాభత్థేరవత్థు తింసతిమం.