౨౩. సామణేరానం వత్థు

అవిరుద్ధన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో చత్తారో సామణేరే ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకా కిర బ్రాహ్మణీ చతున్నం భిక్ఖూనం ఉద్దేసభత్తం సజ్జేత్వా బ్రాహ్మణం ఆహ – ‘‘విహారం గన్త్వా చత్తారో మహల్లకబ్రాహ్మణే ఉద్దిసాపేత్వా ఆనేహీ’’తి. సో విహారం గన్త్వా ‘‘చత్తారో మే బ్రాహ్మణే ఉద్దిసిత్వా దేథా’’తి ఆహ. తస్స సంకిచ్చో పణ్డితో సోపాకో రేవతోతి సత్తవస్సికా చత్తారో ఖీణాసవసామణేరా పాపుణింసు. బ్రాహ్మణీ మహారహాని ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా ఠితా సామణేరే దిస్వావ కుపితా ఉద్ధనే పక్ఖిత్తలోణం వియ తటతటాయమానా ‘‘త్వం విహారం గన్త్వా అత్తనో నత్తుమత్తేపి అప్పహోన్తే చత్తారో కుమారకే గహేత్వా ఆగతోసీ’’తి వత్వా తేసం తేసు ఆసనేసు నిసీదితుం అదత్వా నీచపీఠకాని అత్థరిత్వా ‘‘ఏతేసు నిసీదథా’’తి వత్వా ‘‘గచ్ఛ, బ్రాహ్మణ, మహల్లకే ఓలోకేత్వా ఆనేహీ’’తి ఆహ. బ్రాహ్మణో విహారం గన్త్వా సారిపుత్తత్థేరం దిస్వా ‘‘ఏథ, అమ్హాకం గేహం గమిస్సామా’’తి ఆనేసి. థేరో ఆగన్త్వా సామణేరే దిస్వా ‘‘ఇమేహి బ్రాహ్మణేహి భత్తం లద్ధ’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘న లద్ధ’’న్తి వుత్తే చతున్నమేవ భత్తస్స పటియత్తభావం ఞత్వా ‘‘ఆహర మే పత్త’’న్తి పత్తం గహేత్వా పక్కామి. బ్రాహ్మణీపి ‘‘కిం ఇమినా వుత్త’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఏతేసం నిసిన్నానం బ్రాహ్మణానం లద్ధుం వట్టతి, ఆహర మే పత్త’’న్తి అత్తనో పత్తం గహేత్వా గతో, న భుఞ్జితుకామో భవిస్సతి, సీఘం గన్త్వా అఞ్ఞం ఓలోకేత్వా ఆనేహీతి. బ్రాహ్మణో గన్త్వా మహామోగ్గల్లానత్థేరం దిస్వా తథేవ వత్వా ఆనేసి. సోపి సామణేరే దిస్వా తథేవ వత్వా పత్తం గహేత్వా పక్కామి. అథ నం బ్రాహ్మణీ ఆహ – ‘‘ఏతే న భుఞ్జితుకామా, బ్రాహ్మణవాదకం గన్త్వా ఏకం మహల్లకబ్రాహ్మణం ఆనేహీ’’తి.

సామణేరాపి పాతోవ పట్ఠాయ కిఞ్చి అలభమానా జిఘచ్ఛాయ పీళితా నిసీదింసు. అథ నేసం గుణతేజేన సక్కస్స ఆసనం ఉణ్హాకారం దస్సేసి. సో ఆవజ్జేన్తో తేసం పాతోవ పట్ఠాయ నిసిన్నానం కిలన్తభావం ఞత్వా ‘‘మయా తత్థ గన్తుం వట్టతీ’’తి జరాజిణ్ణో మహల్లకబ్రాహ్మణో హుత్వా తస్మిం బ్రాహ్మణవాదకే బ్రాహ్మణానం అగ్గాసనే నిసీది. బ్రాహ్మణో తం దిస్వా ‘‘ఇదాని మే బ్రాహ్మణీ అత్తమనా భవిస్సతీ’’తి ఏహి గేహం గమిస్సామా’’తి తం ఆదాయ గేహం అగమాసి. బ్రాహ్మణీ తం దిస్వావ తుట్ఠచిత్తా ద్వీసు ఆసనేసు అత్థరణం ఏకస్మింయేవ అత్థరిత్వా, ‘‘అయ్య, ఇధ నిసీదాహీ’’తి ఆహ. సక్కో గేహం పవిసిత్వా చత్తారో సామణేరే పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా తేసం ఆసనపరియన్తే భూమియం పల్లఙ్కేన నిసీది. అథ నం దిస్వా బ్రాహ్మణీ బ్రాహ్మణం ఆహ – ‘‘అహో తే ఆనీతో బ్రాహ్మణో, ఏతమ్పి ఉమ్మత్తకం గహేత్వా ఆగతోసి, అత్తనో నత్తుమత్తే వన్దన్తో విచరతి, కిం ఇమినా, నీహరాహి న’’న్తి. సో ఖన్ధేపి హత్థేపి కచ్ఛాయపి గహేత్వా నిక్కడ్ఢియమానో ఉట్ఠాతుమ్పి న ఇచ్ఛతి. అథ నం బ్రాహ్మణీ ‘‘ఏహి, బ్రాహ్మణ, త్వం ఏకస్మిం హత్థే గణ్హ, అహం ఏకస్మిం హత్థే గణ్హిస్సామీ’’తి ఉభోపి ద్వీసు హత్థేసు గహేత్వా పిట్ఠియం పోథేన్తా గేహద్వారతో బహి అకంసు. సక్కోపి నిసిన్నట్ఠానేయేవ నిసిన్నో హత్థం పరివత్తేసి. తే నివత్తిత్వా తం నిసిన్నమేవ దిస్వా భీతరవం రవన్తా విస్సజ్జేసుం. తస్మిం ఖణే సక్కో అత్తనో సక్కభావం జానాపేసి. అథ నేసం ఆహారం అదంసు. పఞ్చపి జనా ఆహారం గహేత్వా ఏకో కణ్ణికామణ్డలం వినివిజ్ఝిత్వా, ఏకో ఛదనస్స పురిమభాగం, ఏకో పచ్ఛిమభాగం, ఏకో పథవియం నిముజ్జిత్వా, సక్కోపి ఏకేన ఠానేన నిక్ఖమీతి ఏవం పఞ్చధా అగమంసు. తతో పట్ఠాయ చ పన తం గేహం పఞ్చఛిద్దగేహం కిర నామ జాతం.

సామణేరేపి విహారం గతకాలే భిక్ఖూ, ‘‘ఆవుసో, కీదిస’’న్తి పుచ్ఛింసు. మా నో పుచ్ఛిత్థ, అమ్హాకం దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ బ్రాహ్మణీ కోధాభిభూతా పఞ్ఞత్తాసనేసు నో నిసీదితుమ్పి అదత్వా ‘‘సీఘం సీఘం మహల్లకబ్రాహ్మణం ఆనేహీ’’తి ఆహ. అమ్హాకం ఉపజ్ఝాయో ఆగన్త్వా అమ్హే దిస్వా ‘‘ఇమేసం నిసిన్నబ్రాహ్మణానం లద్ధుం వట్టతీ’’తి పత్తం ఆహరాపేత్వా నిక్ఖమి. ‘‘అఞ్ఞం మహల్లకం బ్రాహ్మణం ఆనేసీ’’తి వుత్తే బ్రాహ్మణో మహామోగ్గల్లానత్థేరం ఆనేసి, సోపి అమ్హే దిస్వా తథేవ వత్వా పక్కామి. అథ బ్రాహ్మణీ ‘‘న ఏతే భుఞ్జితుకామా, గచ్ఛ బ్రాహ్మణవాదకతో ఏకం మహల్లకబ్రాహ్మణం ఆనేహీ’’తి బ్రాహ్మణం పహిణి. సో తత్థ గన్త్వా బ్రాహ్మణవేసేన ఆగతం సక్కం ఆనేసి, తస్స ఆగతకాలే అమ్హాకం ఆహారం అదంసూతి. ఏవం కరోన్తానం పన తేసం తుమ్హే న కుజ్ఝిత్థాతి? న కుజ్ఝిమ్హాతి. భిక్ఖూ తం సుత్వా సత్థు ఆరోచేసుం – ‘‘భన్తే, ఇమే ‘న కుజ్ఝిమ్హా’తి అభూతం వత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తీ’’తి. సత్థా, ‘‘భిక్ఖవే, ఖీణాసవా నామ విరుద్ధేసుపి న విరుజ్ఝన్తియేవా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౪౦౬. ‘‘అవిరుద్ధం విరుద్ధేసు, అత్తదణ్డేసు నిబ్బుతం;

సాదానేసు అనాదానం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి.

తత్థ అవిరుద్ధన్తి ఆఘాతవసేన విరుద్ధేసుపి లోకియమహాజనేసు ఆఘాతాభావేన అవిరుద్ధం. హత్థగతే దణ్డే వా సత్థే వా అవిజ్జమానేపి పరేసం పహారదానతో అవిరతత్తా అత్తదణ్డేసు జనేసు నిబ్బుతం నిక్ఖిత్తదణ్డం, పఞ్చన్నం ఖన్ధానం అహం మమన్తి గహితత్తా సాదానేసు తస్స గహణస్స అభావేన అనాదానం తం ఏవరూపం అహం బ్రాహ్మణం వదామీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సామణేరానం వత్థు తేవీసతిమం.