౧౧. కుహకబ్రాహ్మణవత్థు

కిం తేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా కూటాగారసాలాయం విహరన్తో ఏకం వగ్గులివతం కుహకబ్రాహ్మణం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర వేసాలినగరద్వారే ఏకం కకుధరుక్ఖం ఆరుయ్హ ద్వీహి పాదేహి రుక్ఖసాఖం గణ్హిత్వా అధోసిరో ఓలమ్బన్తో ‘‘కపిలానం మే సతం దేథ, కహాపణే దేథ, పరిచారికం దేథ, నో చే దస్సథ, ఇతో పతిత్వా మరన్తో నగరం అనగరం కరిస్సామీ’’తి వదతి. తథాగతస్స భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతస్స నగరం పవిసనకాలే భిక్ఖూ తం బ్రాహ్మణం దిస్వా నిక్ఖమనకాలేపి నం తథేవ ఓలమ్బన్తం పస్సింసు. నాగరాపి ‘‘అయం పాతోవ పట్ఠాయ ఏవం ఓలమ్బన్తో పతిత్వా మరన్తో నగరం అనగరం కరేయ్యా’’తి చిన్తేత్వా నగరవినాసభీతా ‘‘యం సో యాచతి, సబ్బం దేమా’’తి పటిస్సుణిత్వా అదంసు. సో ఓతరిత్వా సబ్బం గహేత్వా అగమాసి. భిక్ఖూ విహారూపచారే తం గావిం వియ విరవిత్వా గచ్ఛన్తం దిస్వా సఞ్జానిత్వా ‘‘లద్ధం తే, బ్రాహ్మణ, యథాపత్థిత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, లద్ధం మే’’తి సుత్వా అన్తోవిహారం గన్త్వా తథాగతస్స తమత్థం ఆరోచేసుం. సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ సో కుహకచోరో, పుబ్బేపి కుహకచోరోయేవ అహోసి. ఇదాని పనేస బాలజనం వఞ్చేతి, తదా పన పణ్డితే వఞ్చేతుం నాసక్ఖీ’’తి వత్వా తేహి యాచితో అతీతమాహరి.

అతీతే ఏకం కాసికగామం నిస్సాయ ఏకో కుహకతాపసో వాసం కప్పేసి. తం ఏకం కులం పటిజగ్గి. దివా ఉప్పన్నఖాదనీయభోజనీయతో అత్తనో పుత్తానం వియ తస్సపి ఏకం కోట్ఠాసం దేతి, సాయం ఉప్పన్నకోట్ఠాసం ఠపేత్వా దుతియదివసే దేతి. అథేకదివసం సాయం గోధమంసం లభిత్వా సాధుకం పచిత్వా తతో కోట్ఠాసం ఠపేత్వా దుతియదివసే తస్స అదంసు. తాపసో మంసం ఖాదిత్వావ రసతణ్హాయ బద్ధో ‘‘కిం మంసం నామేత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘గోధమంస’’న్తి సుత్వా భిక్ఖాయ చరిత్వా సప్పిదధికటుకభణ్డాదీని గహేత్వా పణ్ణసాలం గన్త్వా ఏకమన్తం ఠపేసి. పణ్ణసాలాయ పన అవిదూరే ఏకస్మిం వమ్మికే గోధరాజా విహరతి. సో కాలేన కాలం తాపసం వన్దితుం ఆగచ్ఛతి. తందివసం పనేస ‘‘తం వధిస్సామీ’’తి దణ్డం పటిచ్ఛాదేత్వా తస్స వమ్మికస్స అవిదూరే ఠానే నిద్దాయన్తో వియ నిసీది. గోధరాజా వమ్మికతో నిక్ఖమిత్వా తస్స సన్తికం ఆగచ్ఛన్తోవ ఆకారం సల్లక్ఖేత్వా ‘‘న మే అజ్జ ఆచరియస్స ఆకారో రుచ్చతీ’’తి తతోవ నివత్తి. తాపసో తస్స నివత్తనభావం ఞత్వా తస్స మారణత్థాయ దణ్డం ఖిపి, దణ్డో విరజ్ఝిత్వా గతో. గోధరాజాపి ధమ్మికం పవిసిత్వా తతో సీసం నీహరిత్వా ఆగతమగ్గం ఓలోకేన్తో తాపసం ఆహ –

‘‘సమణం తం మఞ్ఞమానో, ఉపగచ్ఛిమసఞ్ఞతం;

సో మం దణ్డేన పాహాసి, యథా అసమణో తథా.

‘‘కిం తే జటాహి దుమ్మేధ, కిం తే అజినసాటియా;

అబ్భన్తరం తే గహనం, బాహిరం పరిమజ్జసీ’’తి. (జా. ౧.౪.౯౭-౯౮);

అథ నం తాపసో అత్తనో సన్తకేన పలోభేతుం ఏవమాహ –

‘‘ఏహి గోధ నివత్తస్సు, భుఞ్జ సాలీనమోదనం;

తేలం లోణఞ్చ మే అత్థి, పహూతం మయ్హ పిప్ఫలీ’’తి. (జా. ౧.౪.౯౯);

తం సుత్వా గోధరాజా ‘‘యథా యథా త్వం కథేసి, తథా తథా మే పలాయితుకామతావ హోతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘ఏస భియ్యో పవేక్ఖామి, వమ్మికం సతపోరిసం;

తేలం లోణఞ్చ కిత్తేసి, అహితం మయ్హ పిప్ఫలీ’’తి. (జా. ౧.౪.౧౦౦);

ఏవఞ్చ పన వత్వా ‘‘అహం ఏత్తకం కాలం తయి సమణసఞ్ఞం అకాసిం, ఇదాని పన తే మం పహరితుకామతాయ దణ్డో ఖిత్తో, తస్స ఖిత్తకాలేయేవ అసమణో జాతో. కిం తాదిసస్స దుప్పఞ్ఞస్స పుగ్గలస్స జటాహి, కిం సఖురేన అజినచమ్మేన. అబ్భన్తరఞ్హి తే గహనం, కేవలం బాహిరమేవ పరిమజ్జసీ’’తి ఆహ. సత్థా ఇమం అతీతం ఆహరిత్వా ‘‘తదా ఏస కుహకో తాపసో అహోసి, గోధరాజా పన అహమేవా’’తి వత్వా జాతకం సమోధానేత్వా తదా గోధపణ్డితేన తస్స నిగ్గహితకారణం దస్సేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౩౯౪. ‘‘కిం తే జటాహి దుమ్మేధ, కిం తే అజినసాటియా;

అబ్భన్తరం తే గహనం, బాహిరం పరిమజ్జసీ’’తి. (జా. ౧.౪.౯౮);

తత్థ కిం తే జటాహీతి అమ్భో దుప్పఞ్ఞ తవ బద్ధాహిపి ఇమాహి జటాహి సఖురాయ నివత్థాయపి ఇమాయ అజినచమ్మసాటికాయ చ కిమత్థోతి. అబ్భన్తరన్తి అబ్భన్తరఞ్హి తే రాగాదికిలేసగహనం, కేవలం హత్థిలణ్డం అస్సలణ్డం వియ మట్ఠం బాహిరం పరిమజ్జసీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

కుహకబ్రాహ్మణవత్థు ఏకాదసమం.