౬. పఞ్చగ్గదాయకబ్రాహ్మణవత్థు

సబ్బసోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పఞ్చగ్గదాయకం నామ బ్రాహ్మణం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర సస్సే ఖేత్తే ఠితకాలేయేవ ఖేత్తగ్గం నామ దేతి, ఖలకాలే ఖలగ్గం నామ దేతి, ఖలభణ్డకాలే ఖలభణ్డగ్గం నామ దేతి, ఉక్ఖలికకాలే కుమ్భగ్గం నామ దేతి, పాతియం వడ్ఢితకాలే పాతగ్గం నామ దేతీతి ఇమాని పఞ్చ అగ్గదానాని దేతి, సమ్పత్తస్స అదత్వా నామ న భుఞ్జతి. తేనస్స పఞ్చగ్గదాయకోత్వేవ నామం అహోసి. సత్థా తస్స చ బ్రాహ్మణియా చస్స తిణ్ణం ఫలానం ఉపనిస్సయం దిస్వా బ్రాహ్మణస్స భోజనవేలాయం గన్త్వా ద్వారే అట్ఠాసి. సోపి ద్వారపముఖే అన్తోగేహాభిముఖో నిసీదిత్వా భుఞ్జతి, సత్థారం ద్వారే ఠితం న పస్సతి. బ్రాహ్మణీ పన తం పరివిసమానా సత్థారం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘అయం బ్రాహ్మణో పఞ్చసు ఠానేసు అగ్గం దత్వా భుఞ్జతి, ఇదాని చ సమణో గోతమో ఆగన్త్వా ద్వారే ఠితో. సచే బ్రాహ్మణో ఏతం దిస్వా అత్తనో భత్తం హరిత్వా దస్సతి, పునపాహం పచితుం న సక్ఖిస్సామీ’’తి. సా ‘‘ఏవం అయం సమణం గోతమం న పస్సిస్సతీ’’తి సత్థు పిట్ఠిం దత్వా తస్స పచ్ఛతో తం పటిచ్ఛాదేన్తీ ఓనమిత్వా పుణ్ణచన్దం పాణినా పటిచ్ఛాదేన్తీ వియ అట్ఠాసి. తథా ఠితా ఏవ చ పన ‘‘గతో ను ఖో నో’’తి సత్థారం అడ్ఢక్ఖికేన ఓలోకేసి. సత్థా తత్థేవ అట్ఠాసి. బ్రాహ్మణస్స పన సవనభయేన ‘‘అతిచ్ఛథా’’తి న వదేతి, ఓసక్కిత్వా పన సణికమేవ ‘‘అతిచ్ఛథా’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘న గమిస్సామీ’’తి సీసం చాలేసి. లోకగరునా బుద్ధేన ‘‘న గమిస్సామీ’’తి సీసే చాలితే సా సన్ధారేతుం అసక్కోన్తీ మహాహసితం హసి. తస్మిం ఖణే సత్థా గేహాభిముఖం ఓభాసం ముఞ్చి. బ్రాహ్మణోపి పిట్ఠిం దత్వా నిసిన్నోయేవ బ్రాహ్మణియా హసితసద్దం సుత్వా ఛబ్బణ్ణానఞ్చ రస్మీనం ఓభాసం ఓలోకేత్వా సత్థారం అద్దస. బుద్ధా హి నామ గామే వా అరఞ్ఞే వా హేతుసమ్పన్నానం అత్తానం అదస్సేత్వా న పక్కమన్తి. బ్రాహ్మణోపి సత్థారం దిస్వా, ‘‘భోతి నాసితోమ్హి తయా, రాజపుత్తం ఆగన్త్వా ద్వారే ఠితం మయ్హం అనాచిక్ఖన్తియా భారియం తే కమ్మం కత’’న్తి వత్వా అడ్ఢభుత్తం భోజనపాతిం ఆదాయ సత్థు సన్తికం గన్త్వా, ‘‘భో గోతమ, అహం పఞ్చసు ఠానేసు అగ్గం దత్వావ భుఞ్జామి, ఇతో చ మే మజ్ఝే భిన్దిత్వా ఏకోవ భత్తకోట్ఠాసో భుత్తో, ఏకో కోట్ఠాసో అవసిట్ఠో, పటిగ్గణ్హిస్ససి మే ఇదం భత్త’’న్తి. సత్థా ‘‘న మే తవ ఉచ్ఛిట్ఠభత్తేన అత్థో’’తి అవత్వా, ‘‘బ్రాహ్మణ, అగ్గమ్పి మయ్హమేవ అనుచ్ఛవికం, మజ్ఝే భిన్దిత్వా అడ్ఢభుత్తభత్తమ్పి, చరిమకభత్తపిణ్డోపి మయ్హమేవ అనుచ్ఛవికో. మయఞ్హి, బ్రాహ్మణ, పరదత్తూపజీవిపేతసదిసా’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘యదగ్గతో మజ్ఝతో సేసతో వా,

పిణ్డం లభేథ పరదత్తూపజీవీ;

నాలం థుతుం నోపి నిపచ్చవాదీ,

తం వాపి ధీరా ముని వేదయన్తీ’’తి. (సు. ని. ౨౧౯);

బ్రాహ్మణో తం సుత్వావ పసన్నచిత్తో హుత్వా ‘‘అహో అచ్ఛరియం, దీపసామికో నామ రాజపుత్తో ‘న మే తవ ఉచ్ఛిట్ఠభత్తేన అత్థో’తి అవత్వా ఏవం వక్ఖతీ’’తి ద్వారే ఠితకోవ సత్థారం పఞ్హం పుచ్ఛి – ‘‘భో గోతమ, తుమ్హే అత్తనో సావకే భిక్ఖూతి వదథ, కిత్తావతా భిక్ఖు నామ హోతీ’’తి. సత్థా ‘‘కథంరూపా ను ఖో ఇమస్స ధమ్మదేసనా సప్పాయా’’తి ఉపధారేన్తో ‘‘ఇమే ద్వేపి జనా కస్సపబుద్ధకాలే ‘నామరూప’న్తి వదన్తానం కథం సుణింసు, నామరూపం అవిస్సజ్జిత్వావ నేసం ధమ్మం దేసేతుం వట్టతీ’’తి, ‘‘బ్రాహ్మణ, నామే చ రూపే చ అరజ్జన్తో అసజ్జన్తో అసోచన్తో భిక్ఖు నామ హోతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౩౬౭. ‘‘సబ్బసో నామరూపస్మిం, యస్స నత్థి మమాయితం;

అసతా చ న సోచతి, స వే భిక్ఖూతి వుచ్చతీ’’తి.

తత్థ సబ్బసోతి సబ్బస్మిమ్పి వేదనాదీనం చతున్నం, రూపక్ఖన్ధస్స చాతి పఞ్చన్నం ఖన్ధానం వసేన పవత్తే నామరూపే. మమాయితన్తి యస్స అహన్తి వా మమన్తి వా గాహో నత్థి. అసతా చ న సోచతీతి తస్మిఞ్చ నామరూపే ఖయవయం పత్తే ‘‘మమ రూపం ఖీణం…పే… మమ విఞ్ఞాణం ఖీణ’’న్తి న సోచతి న విహఞ్ఞతి, ‘‘ఖయవయధమ్మం మే ఖీణ’’న్తి పస్సతి. స వేతి సో ఏవరూపో విజ్జమానేపి నామరూపే మమాయితరహితోపి అసతాపి తేన అసోచన్తో భిక్ఖూతి వుచ్చతీతి అత్థో.

దేసనావసానే ఉభోపి జయమ్పతికా అనాగామిఫలే పతిట్ఠహింసు, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

పఞ్చగ్గదాయకబ్రాహ్మణవత్థు ఛట్ఠం.