౨. హంసఘాతకభిక్ఖువత్థు

హత్థసంయతోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం హంసఘాతకం భిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థివాసినో కిర ద్వే సహాయకా భిక్ఖూసు పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదా యేభుయ్యేన ఏకతో విచరన్తి. తే ఏకదివసం అచిరవతిం గన్త్వా న్హత్వా ఆతపే తప్పమానా సారణీయకథం కథేన్తా అట్ఠంసు. తస్మిం ఖణే ద్వే హంసా ఆకాసేన గచ్ఛన్తి. అథేకో దహరభిక్ఖు సక్ఖరం గహేత్వా ‘‘ఏకస్స హంసపోతకస్స అక్ఖిం పహరిస్సామీ’’తి ఆహ, ఇతరో ‘‘న సక్ఖిస్సామీ’’తి ఆహ. తిట్ఠతు ఇమస్మిం పస్సే అక్ఖి, పరపస్సే అక్ఖిం పహరిస్సామీతి. ఇదమ్పి న సక్ఖిస్ససియేవాతి. ‘‘తేన హి ఉపధారేహీ’’తి దుతియం సక్ఖరం గహేత్వా హంసస్స పచ్ఛాభాగే ఖిపి, హంసో సక్ఖరసద్దం సుత్వా నివత్తిత్వా ఓలోకేసి. అథ నం ఇతరం వట్టసక్ఖరం గహేత్వా పరపస్సే అక్ఖిమ్హి పహరిత్వా ఓరిమక్ఖినా నిక్ఖామేసి. హంసో విరవన్తో పరివత్తిత్వా తేసం పాదమూలేయేవ పతి. తత్థ తత్థ ఠితా భిక్ఖూ దిస్వా, ‘‘ఆవుసో, బుద్ధసాసనే పబ్బజిత్వా అననుచ్ఛవికం వో కతం పాణాతిపాతం కరోన్తేహీ’’తి వత్వా తే ఆదాయ గన్త్వా తథాగతస్స దస్సేసుం.

సత్థా ‘‘సచ్చం కిర తయా భిక్ఖు పాణాతిపాతో కతో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చం, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘భిక్ఖు కస్మా ఏవరూపే నియ్యానికసాసనే పబ్బజిత్వా ఏవమకాసి, పోరాణకపణ్డితా అనుప్పన్నే బుద్ధే అగారమజ్ఝే వసమానా అప్పమత్తకేసుపి ఠానేసు కుక్కుచ్చం కరింసు, త్వం పన ఏవరూపే బుద్ధసాసనే పబ్బజిత్వా కుక్కుచ్చమత్తమ్పి న అకాసీ’’తి వత్వా తేహి యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే కురురట్ఠే ఇన్దపత్తనగరే ధనఞ్చయే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో తస్స అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గహేత్వా అనుపుబ్బేన విఞ్ఞుతం పత్తో తక్కసిలాయం సిప్పాని ఉగ్గహేత్వా పితరా ఉపరజ్జే పతిట్ఠాపితో అపరభాగే పితు అచ్చయేన రజ్జం పత్వా దస రాజధమ్మే అకోపేన్తో కురుధమ్మే వత్తిత్థ. కురుధమ్మో నామ పఞ్చసీలాని, తాని బోధిసత్తో పరిసుద్ధాని కత్వా రక్ఖి. యథా చ బోధిసత్తో, ఏవమస్స మాతా అగ్గమహేసీ కనిట్ఠభాతా ఉపరాజా పురోహితో బ్రాహ్మణో రజ్జుగాహకో అమచ్చో సారథి సేట్ఠి దోణమాపకో మహామత్తో దోవారికో నగరసోభినీ వణ్ణదాసీతి ఏవమేతేసు ఏకాదససు జనేసు కురుధమ్మం రక్ఖన్తేసు కలిఙ్గరట్ఠే దన్తపురనగరే కలిఙ్గే రజ్జం కారేన్తే తస్మిం రట్ఠే దేవో న వస్సి. మహాసత్తస్స పన అఞ్జనసన్నిభో నామ మఙ్గలహత్థీ మహాపుఞ్ఞో హోతి. రట్ఠవాసినో ‘‘తస్మిం ఆనీతే దేవో వస్సిస్సతీ’’తి సఞ్ఞాయ రఞ్ఞో ఆరోచయింసు. రాజా తస్స హత్థిస్స ఆనయనత్థాయ బ్రాహ్మణే పహిణి. తే గన్త్వా మహాసత్తం హత్థిం యాచింసు. సత్థా తేసం యాచనకారణం దస్సేతుం ఆహ –

‘‘తవ సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, విదిత్వాన జనాధిప;

వణ్ణం అఞ్జనవణ్ణేన, కలిఙ్గస్మిం నిమిమ్హసే’’తి. (జా. ౧.౩.౭౬) –

ఇమం తికనిపాతే జాతకం కథేసి. హత్థిమ్హి పన ఆనీతేపి దేవే అవస్సన్తే ‘‘సో రాజా కురుధమ్మం రక్ఖతి, తేనస్స రట్ఠే దేవో వస్సతీ’’తి సఞ్ఞాయ ‘‘యం సో కురుధమ్మం రక్ఖతి, తం సువణ్ణపట్టే లిఖిత్వా ఆనేథా’’తి పున కాలిఙ్గో బ్రాహ్మణే చ అమచ్చే చ పేసేసి. తేసు గన్త్వా యాచన్తేసు రాజానం ఆదిం కత్వా సబ్బేపి తే అత్తనో అత్తనో సీలేసు కిఞ్చి కుక్కుచ్చమత్తం కత్వా ‘‘అపరిసుద్ధం నో సీల’’న్తి పటిక్ఖిపిత్వాపి ‘‘న ఏత్తావతా సీలభేదో హోతీ’’తి తేహి పునప్పునం యాచితా అత్తనో అత్తనో సీలాని కథయింసు. కాలిఙ్గో సువణ్ణపట్టే లిఖాపేత్వా ఆభతం కురుధమ్మం దిస్వావ సమాదాయ సాధుకం పూరేసి. తస్స రట్ఠే దేవో పావస్సి, రట్ఠం ఖేమం సుభిక్ఖం అహోసి. సత్థా ఇమం అతీతం ఆహరిత్వా –

‘‘గణికా ఉప్పలవణ్ణా, పుణ్ణో దోవారికో తదా;

రజ్జుగాహో చ కచ్చానో, దోణమాపకో చ కోలితో.

‘‘సారిపుత్తో తదా సేట్ఠీ, అనురుద్ధో చ సారథీ;

బ్రాహ్మణో కస్సపో థేరో, ఉపరాజానన్దపణ్డితో.

‘‘మహేసీ రాహులమాతా, మాయాదేవీ జనేత్తికా;

కురురాజా బోధిసత్తో, ఏవం ధారేథ జాతక’’న్తి. –

జాతకం సమోధానేత్వా ‘‘భిక్ఖు ఏవం పుబ్బేపి పణ్డితా అప్పమత్తకేపి కుక్కుచ్చే ఉప్పన్నే అత్తనో సీలభేదే ఆసఙ్కం కరింసు, త్వం పన మాదిసస్స బుద్ధస్స సాసనే పబ్బజిత్వా పాణాతిపాతం కరోన్తో అతిభారియం కమ్మమకాసి, భిక్ఖునా నామ హత్థేహి పాదేహి వాచాయ చ సంయతేన భవితబ్బ’’న్తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౩౬౨. ‘‘హత్థసంయతో పాదసంయతో,

వాచాసంయతో సంయతుత్తమో;

అజ్ఝత్తరతో సమాహితో,

ఏకో సన్తుసితో తమాహు భిక్ఖు’’న్తి.

తత్థ హత్థసంయతోతి హత్థకీళాపనాదీనం వా హత్థేన పరేసం పహరణాదీనం వా అభావేన హత్థసంయతో. దుతియపదేపి ఏసేవ నయో. వాచాయ పన ముసావాదాదీనం అకరణతో వాచాయ సంయతో. సంయతుత్తమోతి సంయతత్తభావో, కాయచలనసీసుక్ఖిపనభముకవికారాదీనం అకారకోతి అత్థో. అజ్ఝత్తరతోతి గోచరజ్ఝత్తసఙ్ఖాతాయ కమ్మట్ఠానభావనాయ రతో. సమాహితోతి సుట్ఠు ఠపితో. ఏకో సన్తుసితోతి ఏకవిహారీ హుత్వా సుట్ఠు తుసితో విపస్సనాచారతో పట్ఠాయ అత్తనో అధిగమేన తుట్ఠమానసో. పుథుజ్జనకల్యాణకఞ్హి ఆదిం కత్వా సబ్బేపి సేఖా అత్తనో అధిగమేన సన్తుస్సన్తీతి సన్తుసితా, అరహా పన ఏకన్తసన్తుసితోవ. తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

హంసఘాతకభిక్ఖువత్థు దుతియం.