౧. పఞ్చభిక్ఖువత్థు

చక్ఖునా సంవరోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పఞ్చ భిక్ఖూ ఆరబ్భ కథేసి.

తేసు కిర ఏకేకో చక్ఖుద్వారాదీసు పఞ్చసు ద్వారేసు ఏకేకమేవ రక్ఖి. అథేకదివసం సన్నిపతిత్వా ‘‘అహం దురక్ఖం రక్ఖామి, అహం దురక్ఖం రక్ఖామీ’’తి వివదిత్వా ‘‘సత్థారం పుచ్ఛిత్వా ఇమమత్థం జానిస్సామా’’తి సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘భన్తే, మయం చక్ఖుద్వారాదీని రక్ఖన్తా అత్తనో అత్తనో రక్ఖనద్వారమేవ దురక్ఖన్తి మఞ్ఞామ, కో ను ఖో అమ్హేసు దురక్ఖం రక్ఖతీ’’తి పుచ్ఛింసు. సత్థా ఏకం భిక్ఖుమ్పి అనోసాదేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, సబ్బాని పేతాని దురక్ఖానేవ, అపి చ ఖో పన తుమ్హే న ఇదానేవ పఞ్చసు ఠానేసు అసంవుతా, పుబ్బేపి అసంవుతా, అసంవుతత్తాయేవ చ పణ్డితానం ఓవాదే అవత్తిత్వా జీవితక్ఖయం పాపుణిత్థా’’తి వత్వా ‘‘కదా, భన్తే’’తి తేహి యాచితో అతీతే తక్కసిలజాతకస్స వత్థుం విత్థారేత్వా రక్ఖసీనం వసేన రాజకులే జీవితక్ఖయం పత్తే పత్తాభిసేకేన మహాసత్తేన సేతచ్ఛత్తస్స హేట్ఠా రాజాసనే నిసిన్నేన అత్తనో సిరిసమ్పత్తిం ఓలోకేత్వా ‘‘వీరియం నామేతం సత్తేహి కత్తబ్బమేవా’’తి ఉదానవసేన ఉదానితం –

‘‘కుసలూపదేసే ధితియా దళ్హాయ చ,

అనివత్తితత్తాభయభీరుతాయ చ;

న రక్ఖసీనం వసమాగమిమ్హసే,

స సోత్థిభావో మహతా భయేన మే’’తి. (జా. ౧.౧.౧౩౨) –

ఇమం గాథం దస్సేత్వా ‘‘తదాపి తుమ్హేవ పఞ్చ జనా తక్కసిలాయం రజ్జగహణత్థాయ నిక్ఖన్తం మహాసత్తం ఆవుధహత్థా పరివారేత్వా మగ్గం గచ్ఛన్తా అన్తరామగ్గే రక్ఖసీహి చక్ఖుద్వారాదివసేన ఉపనీతేసు రూపారమ్మణాదీసు అసంవుతా పణ్డితస్స ఓవాదే అవత్తిత్వా ఓలీయన్తా రక్ఖసీహి ఖాదితా జీవితక్ఖయం పాపుణిత్థ. తేసు పన ఆరమ్మణేసు సుసంవుతో పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధన్తిం దేవవణ్ణిం యక్ఖినిం అనాదియిత్వా సోత్థినా తక్కసిలం గన్త్వా రజ్జం పత్తో రాజా అహమేవా’’తి జాతకం సమోధానేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, భిక్ఖునా నామ సబ్బాని ద్వారాని సంవరితబ్బాని. ఏతాని హి సంవరన్తో ఏవ సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి వత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమా గాథా అభాసి –

౩౬౦. ‘‘చక్ఖునా సంవరో సాధు, సాధు సోతేన సంవరో;

ఘానేన సంవరో సాధు, సాధు జివ్హాయ సంవరో.

౩౬౧. ‘‘కాయేన సంవరో సాధు, సాధు వాచాయ సంవరో;

మనసా సంవరో సాధు, సాధు సబ్బత్థ సంవరో;

సబ్బత్థ సంవుతో భిక్ఖు, సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి.

తత్థ చక్ఖునాతి యదా హి భిక్ఖునో చక్ఖుద్వారే రూపారమ్మణం ఆపాథమాగచ్ఛతి, తదా ఇట్ఠారమ్మణే అరజ్జన్తస్స అనిట్ఠారమ్మణే అదుస్సన్తస్స అసమపేక్ఖనేన మోహం అనుప్పాదేన్తస్స తస్మిం ద్వారే సంవరో థకనం పిదహనం గుత్తి కతా నామ హోతి. తస్స సో ఏవరూపో చక్ఖునా సంవరో సాధు. ఏస నయో సోతద్వారాదీసుపి. చక్ఖుద్వారాదీసుయేవ పన సంవరో వా అసంవరో వా నుప్పజ్జతి, పరతో పన జవనవీథియం ఏస లబ్భతి. తదా హి అసంవరో ఉప్పజ్జన్తో అస్సద్ధా అక్ఖన్తి కోసజ్జం ముట్ఠసచ్చం అఞ్ఞాణన్తి అకుసలవీథియం అయం పఞ్చవిధో లబ్భతి. సంవరో ఉప్పజ్జన్తో సద్ధా ఖన్తి వీరియం సతి ఞాణన్తి కుసలవీథియం అయం పఞ్చవిధో లబ్భతి.

కాయేన సంవరోతి ఏత్థ పన పసాదకాయోపి చోపనకాయోపి లబ్భతి. ఉభయమ్పి పనేతం కాయద్వారమేవ. తత్థ పసాదద్వారే సంవరాసంవరో కథితోవ. చోపనద్వారేపి తంవత్థుకా పాణాతిపాతఅదిన్నాదానకామేసుమిచ్ఛాచారా. తేహి పన సద్ధిం అకుసలవీథియం ఉప్పజ్జన్తేహి తం ద్వారం అసంవుతం హోతి, కుసలవీథియం ఉప్పజ్జన్తేహి పాణాతిపాతావేరమణిఆదీహి సంవుతం. సాధు వాచాయాతి ఏత్థాపి చోపనవాచాపి వాచా. తాయ సద్ధిం ఉప్పజ్జన్తేహి ముసావాదాదీహి తం ద్వారం అసంవుతం హోతి, ముసావాదావేరమణిఆదీహి సంవుతం. మనసా సంవరోతి ఏత్థాపి జవనమనతో అఞ్ఞేన మనేన సద్ధిం అభిజ్ఝాదయో నత్థి. మనోద్వారే పన జవనక్ఖణే ఉప్పజ్జమానేహి అభిజ్ఝాదీహి తం ద్వారం అసంవుతం హోతి, అనభిజ్ఝాదీహి సంవుతం హోతి. సాధు సబ్బత్థాతి తేసు చక్ఖుద్వారాదీసు సబ్బేసుపి సంవరో సాధు. ఏత్తావతా హి అట్ఠ సంవరద్వారాని అట్ఠ చ అసంవరద్వారాని కథితాని. తేసు అట్ఠసు అసంవరద్వారేసు ఠితో భిక్ఖు సకలవట్టమూలకదుక్ఖతో న ముచ్చతి, సంవరద్వారేసు పన ఠితో సబ్బస్మాపి వట్టమూలకదుక్ఖా ముచ్చతి. తేన వుత్తం – ‘‘సబ్బత్థ సంవుతో భిక్ఖు, సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి.

దేసనావసానే తే పఞ్చ భిక్ఖూ సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసు, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

పఞ్చభిక్ఖువత్థు పఠమం.