౮. మారవత్థు

నిట్ఠఙ్గతోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో మారం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకదివసఞ్హి వికాలే సమ్బహులా థేరా జేతవనవిహారం పవిసిత్వా రాహులత్థేరస్స వసనట్ఠానం గన్త్వా తం ఉట్ఠాపేసుం. సో అఞ్ఞత్థ వసనట్ఠానం అపస్సన్తో తథాగతస్స గన్ధకుటియా పముఖే నిపజ్జి. తదా సో ఆయస్మా అరహత్తం పత్తో అవస్సికోవ హోతి. మారో వసవత్తిభవనే ఠితోయేవ తం ఆయస్మన్తం గన్ధకుటిపముఖే నిపన్నం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘సమణస్స గోతమస్స రుజనకఅఙ్గులీ బహి నిపన్నో, సయం అన్తోగన్ధకుటియం నిపన్నో, అఙ్గులియా పీళియమానాయ సయమ్పి పీళితో భవిస్సతీ’’తి. సో మహన్తం హత్థిరాజవణ్ణం అభినిమ్మినిత్వా ఆగమ్మ సోణ్డాయ థేరస్స మత్థకం పరిక్ఖిపిత్వా మహన్తేన సద్దేన కోఞ్చనాదం రవి. సత్థా గన్ధకుటియం నిసిన్నోవ తస్స మారభావం ఞత్వా, ‘‘మార, తాదిసానం సతసహస్సేనాపి మమ పుత్తస్స భయం ఉప్పాదేతుం న సక్కా. పుత్తో హి మే అసన్తాసీ వీతతణ్హో మహావీరియో మహాపఞ్ఞో’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౩౫౧. ‘‘నిట్ఠఙ్గతో అసన్తాసీ, వీతతణ్హో అనఙ్గణో;

అచ్ఛిన్ది భవసల్లాని, అన్తిమోయం సముస్సయో.

౩౫౨. ‘‘వీతతణ్హో అనాదానో, నిరుత్తిపదకోవిదో;

అక్ఖరానం సన్నిపాతం, జఞ్ఞా పుబ్బాపరాని చ;

స వే అన్తిమసారీరో,

మహాపఞ్ఞో మహాపురిసోతి వుచ్చతీ’’తి.

తత్థ నిట్ఠఙ్గతోతి ఇమస్మిం సాసనే పబ్బజితానం అరహత్తం నిట్ఠం నామ, తం గతో పత్తోతి అత్థో. అసన్తాసీతి అబ్భన్తరే రాగసన్తాసాదీనం అభావేన అసన్తసనకో. అచ్ఛిన్ది భవసల్లానీతి సబ్బానిపి భవగామీని సల్లాని అచ్ఛిన్ది. సముస్సయోతి అయం ఏతస్స అన్తిమో దేహో.

అనాదానోతి ఖన్ధాదీసు నిగ్గహణో. నిరుత్తిపదకోవిదోతి నిరుత్తియఞ్చ సేసపదేసు చాతి చతూసుపి పటిసమ్భిదాసు ఛేకోతి అత్థో. అక్ఖరానం సన్నిపాతం, జఞ్ఞా పుబ్బాపరాని చాతి అక్ఖరానం సన్నిపాతసఙ్ఖాతం అక్ఖరపిణ్డఞ్చ జానాతి, పుబ్బక్ఖరేన అపరక్ఖరం, అపరక్ఖరేన పుబ్బక్ఖరఞ్చ జానాతి. పుబ్బక్ఖరేన అపరక్ఖరం జానాతి నామ – ఆదిమ్హి పఞ్ఞాయమానే మజ్ఝపరియోసానేసు అపఞ్ఞాయమానేసుపి ‘‘ఇమేసం అక్ఖరానం ఇదం మజ్ఝం, ఇదం పరియోసాన’’న్తి జానాతి. అపరక్ఖరేన పుబ్బక్ఖరం జానాతి నామ – అన్తే పఞ్ఞాయమానే ఆదిమజ్ఝేసు అపఞ్ఞాయమానేసు ‘‘ఇమేసం అక్ఖరానం ఇదం మజ్ఝం, అయం ఆదీ’’తి జానాతి. మజ్ఝే పఞ్ఞాయమానేపి ‘‘ఇమేసం అక్ఖరానం అయం ఆది, అయం అన్తో’’తి జానాతి. ఏవం మహాపఞ్ఞో. స వే అన్తిమసారీరోతి ఏస కోటియం ఠితసరీరో, మహన్తానం అత్థధమ్మనిరుత్తిపటిభానానం సీలక్ఖన్ధాదీనఞ్చ పరిగ్గాహికాయ పఞ్ఞాయ సమన్నాగతత్తా మహాపఞ్ఞో, ‘‘విముత్తచిత్తత్తా ఖ్వాహం, సారిపుత్త, మహాపురిసోతి వదామీ’’తి (సం. ని. ౫.౩౭౭) వచనతో విముత్తచిత్తతాయ చ మహాపురిసోతి వుచ్చతీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసు. మారోపి పాపిమా ‘‘జానాతి మం సమణో గోతమో’’తి తత్థేవన్తరధాయీతి.

మారవత్థు అట్ఠమం.