౭. చూళధనుగ్గహపణ్డితవత్థు

వితక్కమథితస్సాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో చూళధనుగ్గహపణ్డితం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకో కిర దహరభిక్ఖు సలాకగ్గే అత్తనో పత్తసలాకం గహేత్వా సలాకయాగుం ఆదాయ ఆసనసాలం గన్త్వా పివి. తత్థ ఉదకం అలభిత్వా ఉదకత్థాయ ఏకం ఘరం అగమాసి. తత్థ తం ఏకా కుమారికా దిస్వావ ఉప్పన్నసినేహా, ‘‘భన్తే, పున పానీయేన అత్థే సతి ఇధేవ ఆగచ్ఛేయ్యాథా’’తి ఆహ. సో తతో పట్ఠాయ యదా పానీయం న లభతి, తదా తత్థేవ గచ్ఛతి. సాపిస్స పత్తం గహేత్వా పానీయం దేతి. ఏవం గచ్ఛన్తే కాలే యాగుమ్పి దత్వా పునేకదివసం తత్థేవ నిసీదాపేత్వా భత్తం అదాసి. సన్తికే చస్స నిసీదిత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమస్మిం గేహే న కిఞ్చి నత్థి నామ, కేవలం మయం విచరణకమనుస్సమేవ న లభామా’’తి కథం సముట్ఠాపేసి. సో కథిపాహేనేవ తస్సా కథం సుత్వా ఉక్కణ్ఠి. అథ నం ఏకదివసం ఆగన్తుకా భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘కస్మా త్వం, ఆవుసో, కిసో ఉప్పణ్డుపణ్డుకజాతోసీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఉక్కణ్ఠితోమ్హి, ఆవుసో’’తి వుత్తే ఆచరియుపజ్ఝాయానం సన్తికం నయింసు. తేపి నం సత్థు సన్తికం నేత్వా తమత్థం ఆరోచేసుం. సత్థా ‘‘సచ్చం కిర త్వం, భిక్ఖు, ఉక్కణ్ఠితోసీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చ’’న్తి వుత్తే ‘‘కస్మా త్వం మాదిసస్స ఆరద్ధవీరియస్స బుద్ధస్స సాసనే పబ్బజిత్వా ‘సోతాపన్నో’తి వా ‘సకదాగామీ’తి వా అత్తానం అవదాపేత్వా ‘ఉక్కణ్ఠితో’తి వదాపేసి, భారియం తే కమ్మం కత’’న్తి వత్వా ‘‘కిం కారణా ఉక్కణ్ఠితోసీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘భన్తే, ఏకా మం ఇత్థీ ఏవమాహా’’తి వుత్తే, ‘‘భిక్ఖు, అనచ్ఛరియం ఏతం తస్సా కిరియం. సా హి పుబ్బే సకలజమ్బుదీపే అగ్గధనుగ్గహపణ్డితం పహాయ తంముహుత్తదిట్ఠకే ఏకస్మిం సినేహం ఉప్పాదేత్వా తం జీవితక్ఖయం పాపేసీ’’తి వత్వా తస్సత్థస్స పకాసనత్థం భిక్ఖూహి యాచితో –

అతీతే చూళధనుగ్గహపణ్డితకాలే తక్కసిలాయం దిసాపామోక్ఖస్స ఆచరియస్స సన్తికే సిప్పం ఉగ్గహేత్వా తేన తుట్ఠేన దిన్నం ధీతరం ఆదాయ బారాణసిం గచ్ఛన్తస్స ఏకస్మిం అటవిముఖే ఏకూనపఞ్ఞాసాయ కణ్డేహి ఏకూనపఞ్ఞాసచోరే మారేత్వా కణ్డేసు ఖీణేసు చోరజేట్ఠకం గహేత్వా భూమియం పాతేత్వా, ‘‘భద్దే, అసిం ఆహరా’’తి వుత్తే తాయ తఙ్ఖణం దిట్ఠచోరే సినేహం కత్వా చోరస్స హత్థే అసిథరుం ఠపేత్వా చోరేన ధనుగ్గహపణ్డితస్స మారితభావం ఆవికత్వా చోరేన చ తం ఆదాయ గచ్ఛన్తేన ‘‘మమ్పి ఏసా అఞ్ఞం దిస్వా అత్తనో సామికం వియ మారాపేస్సతి, కిం మే ఇమాయా’’తి ఏకం నదిం దిస్వా ఓరిమతీరే తం ఠపేత్వా తస్సా భణ్డకం ఆదాయ ‘‘త్వం ఇధేవ హోహి, యావాహం భణ్డికం ఉత్తారేమీ’’తి తత్థేవ తం పహాయ గమనభావఞ్చ ఆవికత్వా –

‘‘సబ్బం భణ్డం సమాదాయ, పారం తిణ్ణోసి బ్రాహ్మణ;

పచ్చాగచ్ఛ లహుం ఖిప్పం, మమ్పి తారేహి దానితో.

‘‘అసన్థుతం మం చిరసన్థుతేన,

నిమీని భోతీ అద్ధువం ధువేన;

మయాపి భోతీ నిమినేయ్య అఞ్ఞం,

ఇతో అహం దూరతరం గమిస్సం.

‘‘కాయం ఏళగలాగుమ్బే, కరోతి అహుహాసియం;

నయీధ నచ్చం వా గీతం వా, తాళం వా సుసమాహితం;

అనమ్హికాలే సుసోణి, కిం ను జగ్ఘసి సోభనే.

‘‘సిఙ్గాల బాల దుమ్మేధ, అప్పపఞ్ఞోసి జమ్బుక;

జీనో మచ్ఛఞ్చ పేసిఞ్చ, కపణో వియ ఝాయసి.

‘‘సుదస్సం వజ్జమఞ్ఞేసం, అత్తనో పన దుద్దసం;

జీనా పతిఞ్చ జారఞ్చ, మఞ్ఞే త్వఞ్ఞేవ ఝాయసి.

‘‘ఏవమేతం మిగరాజ, యథా భాససి జమ్బుక;

సా నూనాహం ఇతో గన్త్వా, భత్తు హేస్సం వసానుగా.

‘‘యో హరే మత్తికం థాలం, కంసథాలమ్పి సో హరే;

కతఞ్చేవ తయా పాపం, పునపేవం కరిస్ససీ’’తి. (జా. ౧.౫.౧౨౮-౧౩౪) –

ఇమం పఞ్చకనిపాతే చూళధనుగ్గహజాతకం విత్థారేత్వా ‘‘తదా చూళధనుగ్గహపణ్డితో త్వం అహోసి, సా ఇత్థీ ఏతరహి అయం కుమారికా, సిఙ్గాలరూపేన ఆగన్త్వా తస్సా నిగ్గహకారకో సక్కో దేవరాజా అహమేవా’’తి వత్వా ‘‘ఏవం సా ఇత్థీ తంముహుత్తదిట్ఠకే ఏకస్మిం సినేహేన సకలజమ్బుదీపే అగ్గపణ్డితం జీవితా వోరోపేసి, తం ఇత్థిం ఆరబ్భ ఉప్పన్నం తవ తణ్హం ఛిన్దిత్వా విహరాహి భిక్ఖూ’’తి తం ఓవదిత్వా ఉత్తరిమ్పి ధమ్మం దేసేన్తో ఇమా ద్వే గాథా అభాసి –

౩౪౯. ‘‘వితక్కమథితస్స జన్తునో,

తిబ్బరాగస్స సుభానుపస్సినో;

భియ్యో తణ్హా పవడ్ఢతి,

ఏస ఖో దళ్హం కరోతి బన్ధనం.

౩౫౦. ‘‘వితక్కూపసమే చ యో రతో,

అసుభం భావయతే సదా సతో;

ఏస ఖో బ్యన్తి కాహితి,

ఏస ఛేచ్ఛతి మారబన్ధన’’న్తి.

తత్థ వితక్కమథితస్సాతి కామవితక్కాదీహి వితక్కేహి నిమ్మథితస్స. తిబ్బరాగస్సాతి బహలరాగస్స. సుభానుపస్సినోతి ఇట్ఠారమ్మణే సుభనిమిత్తగాహాదివసేన విస్సట్ఠమానసతాయ సుభన్తి అనుపస్సన్తస్స. తణ్హాతి ఏవరూపస్స ఝానాదీసు ఏకమ్పి న వడ్ఢతి, అథ ఖో ఛద్వారికా తణ్హాయేవ భియ్యో వడ్ఢతి. ఏస ఖోతి ఏసో పుగ్గలో తణ్హాబన్ధనం దళ్హం సుథిరం కరోతి. వితక్కూపసమేతి మిచ్ఛావితక్కాదీనం వూపసమసఙ్ఖాతే దససు అసుభేసు పఠమజ్ఝానే. సదా సతోతి యో ఏత్థ అభిరతో హుత్వా నిచ్చం ఉపట్ఠితసతితాయ సతో తం అసుభఝానం భావేతి. బ్యన్తి కాహితీతి ఏస భిక్ఖు తీసు భవేసు ఉప్పజ్జనకం తణ్హం విగతన్తం కరిస్సతి. మారబన్ధనన్తి ఏసో తేభూమకవట్టసఙ్ఖాతం మారబన్ధనమ్పి ఛిన్దిస్సతీతి అత్థో.

దేసనావసానే సో భిక్ఖు సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

చూళధనుగ్గహపణ్డితవత్థు సత్తమం.