౫. ఖేమాథేరీవత్థు

యే రాగరత్తాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో ఖేమం నామ రఞ్ఞో బిమ్బిసారస్స అగ్గమహేసిం ఆరబ్భ కథేసి.

సా కిర పదుముత్తరపాదమూలే పత్థితపత్థనా అతివియ అభిరూపా పాసాదికా అహోసి. ‘‘సత్థా కిర రూపస్స దోసం కథేతీ’’తి సుత్వా పన సత్థు సన్తికం గన్తుం న ఇచ్ఛి. రాజా తస్సా రూపమదమత్తభావం ఞత్వా వేళువనవణ్ణనాపటిసంయుత్తాని గీతాని కారేత్వా నటాదీనం దాపేసి. తేసం తాని గాయన్తానం సద్దం సుత్వా తస్సా వేళువనం అదిట్ఠపుబ్బం వియ అసుతపుబ్బం వియ చ అహోసి. సా ‘‘కతరం ఉయ్యానం సన్ధాయ గాయథా’’తి పుచ్ఛిత్వా, ‘‘దేవీ, తుమ్హాకం వేళువనుయ్యానమేవా’’తి వుత్తే ఉయ్యానం గన్తుకామా అహోసి. సత్థా తస్సా ఆగమనం ఞత్వా పరిసమజ్ఝే నిసీదిత్వా ధమ్మం దేసేన్తోవ తాలవణ్టం ఆదాయ అత్తనో పస్సే ఠత్వా బీజమానం అభిరూపం ఇత్థిం నిమ్మిని. ఖేమా, దేవీపి పవిసమానావ తం ఇత్థిం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో రూపస్స దోసం కథేతీతి వదన్తి, అయఞ్చస్స సన్తికే ఇత్థీ బీజయమానా ఠితా, నాహం ఇమిస్సా కలభాగమ్పి ఉపేమి, న మయా ఈదిసం ఇత్థిరూపం దిట్ఠపుబ్బం, సత్థారం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖన్తి మఞ్ఞే’’తి చిన్తేత్వా తథాగతస్స కథాసద్దమ్పి అనిసామేత్వా తమేవ ఇత్థిం ఓలోకయమానా అట్ఠాసి. సత్థా తస్సా తస్మిం రూపే ఉప్పన్నబహుమానతం ఞత్వా తం రూపం పఠమవయాదివసేన దస్సేత్వా హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ పరియోసానే అట్ఠిమత్తావసానం కత్వా దస్సేసి. ఖేమా తం దిస్వా ‘‘ఏవరూపమ్పి నామేతం రూపం ముహుత్తేనేవ ఖయవయం సమ్పత్తం, నత్థి వత ఇమస్మిం రూపే సారో’’తి చిన్తేసి. సత్థా తస్సా చిత్తాచారం ఓలోకేత్వా, ‘‘ఖేమే, త్వం ‘ఇమస్మిం రూపే సారో అత్థీ’తి చిన్తేసి, పస్స దానిస్స అసారభావ’’న్తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘ఆతురం అసుచిం పూతిం, పస్స ఖేమే సముస్సయం;

ఉగ్ఘరన్తం పగ్ఘరన్తం, బాలానం అభిపత్థిత’’న్తి. (అప. థేరీ ౨.౨.౩౫౪);

సా గాథాపరియోసానే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. అథ నం సత్థా, ‘‘ఖేమే, ఇమే సత్తా రాగరత్తా దోసపదుట్ఠా మోహమూళ్హా అత్తనో తణ్హాసోతం సమతిక్కమితుం న సక్కోన్తి, తత్థేవ లగ్గన్తీ’’తి వత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౩౪౭. ‘‘యే రాగరత్తానుపతన్తి సోతం,

సయం కతం మక్కటకోవ జాలం;

ఏతమ్పి ఛేత్వాన వజన్తి ధీరా,

అనపేక్ఖినో సబ్బదుక్ఖం పహాయా’’తి.

తత్థ మక్కటకోవ జాలన్తి యథా నామ మక్కటకో సుత్తజాలం కత్వా మజ్ఝే ఠానే నాభిమణ్డలే నిపన్నో పరియన్తే పతితం పటఙ్గం వా మక్ఖికం వా వేగేన గన్త్వా విజ్ఝిత్వా తస్స రసం పివిత్వా పున గన్త్వా తస్మింయేవ ఠానే నిపజ్జతి, ఏవమేవ యే సత్తా రాగరత్తా దోసపదుట్ఠా మోహమూళ్హా సయంకతం తణ్హాసోతం అనుపతన్తి, తే తం సమతిక్కమితుం న సక్కోన్తి, ఏవం దురతిక్కమం. ఏతమ్పి ఛేత్వాన వజన్తి ధీరాతి పణ్డితా ఏతం బన్ధనం ఛేత్వా అనపేక్ఖినో నిరాలయా హుత్వా అరహత్తమగ్గేన సబ్బదుక్ఖం పహాయ వజన్తి, గచ్ఛన్తీతి అత్థో.

దేసనావసానే ఖేమా అరహత్తే పతిట్ఠహి, మహాజనస్సాపి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసి. సత్థా రాజానం ఆహ – ‘‘మహారాజ, ఖేమాయ పబ్బజితుం వా పరినిబ్బాయితుం వా వట్టతీ’’తి. భన్తే, పబ్బాజేథ నం, అలం పరినిబ్బానేనాతి. సా పబ్బజిత్వా అగ్గసావికా అహోసీతి.

ఖేమాథేరీవత్థు పఞ్చమం.