౨. సూకరపోతికావత్థు

యథాపి మూలేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో గూథసూకరపోతికం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిం కిర సమయే సత్థా రాజగహం పిణ్డాయ పవిసన్తో ఏకం సూకరపోతికం దిస్వా సితం పాత్వాకాసి. తస్స సితం కరోన్తస్స ముఖవివరనిగ్గతం దన్తోభాసమణ్డలం దిస్వా ఆనన్దత్థేరో ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు సితస్స పాతుకమ్మాయా’’తి సితకారణం పుచ్ఛి. అథ నం సత్థా ఆహ – ‘‘పస్ససేతం, ఆనన్ద, సూకరపోతిక’’న్తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. ఏసా కకుసన్ధస్స భగవతో సాసనే ఏకాయ ఆసనసాలాయ సామన్తా కుక్కుటీ అహోసి. సా ఏకస్స యోగావచరస్స విపస్సనాకమ్మట్ఠానం సజ్ఝాయన్తస్స ధమ్మఘోసం సుత్వా తతో చుతా రాజకులే నిబ్బత్తిత్వా ఉబ్బరీ నామ రాజధీతా అహోసి. సా అపరభాగే సరీరవలఞ్జట్ఠానం పవిట్ఠా పుళవకరాసిం దిస్వా తత్థ పుళవకసఞ్ఞం ఉప్పాదేత్వా పఠమం ఝానం పటిలభి. సా తత్థ యావతాయుకం ఠత్వా తతో చుతా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తి. తతో చవిత్వా పున గతివసేన ఆలులమానా ఇదాని సూకరయోనియం నిబ్బత్తి, ఇదం కారణం దిస్వా మయా సితం పాతుకతన్తి. తం సుత్వా ఆనన్దత్థేరప్పముఖా భిక్ఖూ మహన్తం సంవేగం పటిలభింసు. సత్థా తేసం సంవేగం ఉప్పాదేత్వా భవతణ్హాయ ఆదీనవం పకాసేన్తో అన్తరవీథియం ఠితకోవ ఇమా గాథా అభాసి –

౩౩౮. ‘‘యథాపి మూలే అనుపద్దవే దళ్హే,

ఛిన్నోపి రుక్ఖో పునరేవ రూహతి;

ఏవమ్పి తణ్హానుసయే అనూహతే,

నిబ్బత్తతీ దుక్ఖమిదం పునప్పునం.

౩౩౯. ‘‘యస్స ఛత్తింసతి సోతా, మనాపసవనా భుసా;

మహావహన్తి దుద్దిట్ఠిం, సఙ్కప్పా రాగనిస్సితా.

౩౪౦. ‘‘సవన్తి సబ్బధి సోతా, లతా ఉప్పజ్జ తిట్ఠతి;

తఞ్చ దిస్వా లతం జాతం, మూలం పఞ్ఞాయ ఛిన్దథ.

౩౪౧. ‘‘సరితాని సినేహితాని చ,

సోమనస్సాని హోన్తి జన్తునో;

తే సాతసితా సుఖేసినో,

తే వే జాతిజరూపగా నరా.

౩౪౨. ‘‘తసిణాయ పురక్ఖతా పజా,

పరిసప్పన్తి ససోవ బన్ధితో;

సంయోజనసఙ్గసత్తకా,

దుక్ఖముపేన్తి పునప్పునం చిరాయ.

౩౪౩. ‘‘తసిణాయ పురక్ఖతా పజా,

పరిసప్పన్తి ససోవ బన్ధితో;

తస్మా తసిణం వినోదయే,

ఆకఙ్ఖన్త విరాగమత్తనో’’తి.

తత్థ మూలేతి యస్స రుక్ఖస్స చతూసు దిసాసు చతుధా హేట్ఠా చ ఉజుకమేవ గతే పఞ్చవిధమూలే ఛేదనఫాలనపాచనవిజ్ఝనాదీనం కేనచి ఉపద్దవేన అనుపద్దవే థిరపత్తతాయ దళ్హే సో రుక్ఖో ఉపరిచ్ఛిన్నోపి సాఖానం వసేన పునదేవ రూహతి, ఏవమేవ ఛద్వారికాయ తణ్హాయ అనుసయే అరహత్తమగ్గఞాణేన అనుహతే అసముచ్ఛిన్నే తస్మిం తస్మిం భవే జాతిఆదిభేదం ఇదం దుక్ఖం పునప్పునం నిబ్బత్తతియేవాతి అత్థో.

యస్సాతి యస్స పుగ్గలస్స ‘‘ఇతి అజ్ఝత్తికస్సూపాదాయ అట్ఠారస తణ్హావిచరితాని బాహిరస్సూపాదాయ అట్ఠారస తణ్హావిచరితానీ’’తి ఇమేసం తణ్హావిచరితానం వసేన ఛత్తింసతియా సోతేహి సమన్నాగతా మనాపేసు రూపాదీసు ఆసవతి పవత్తతీతి మనాపసవనా తణ్హా భుసా బలవతీ హోతి, తం పుగ్గలం విపన్నఞాణతాయ దుద్దిట్ఠిం పునప్పునం ఉప్పజ్జనతో మహన్తభావేన మహా హుత్వా ఝానం వా విపస్సనం వా అనిస్సాయ రాగనిస్సితా సఙ్కప్పా వహన్తీతి అత్థో.

సవన్తి సబ్బధి సోతాతి ఇమే తణ్హాసోతా చక్ఖుద్వారాదీనం వసేన సబ్బేసు రూపాదీసు ఆరమ్మణేసు సవనతో, సబ్బాపి రూపతణ్హా…పే… ధమ్మతణ్హాతి సబ్బభవేసు వా సవనతో సబ్బధి సవన్తి నామ. లతాతి పలివేఠనట్ఠేన సంసిబ్బనట్ఠేన చ లతా వియాతి లతా. ఉప్పజ్జ తిట్ఠతీతి ఛహి ద్వారేహి ఉప్పజ్జిత్వా రూపాదీసు ఆరమ్మణేసు తిట్ఠతి. తఞ్చ దిస్వాతి తం పన తణ్హాలతం ‘‘ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతీ’’తి జాతట్ఠానవసేన దిస్వా. పఞ్ఞాయాతి సత్థేన వనే జాతం లతం వియ మగ్గపఞ్ఞాయ మూలే ఛిన్దథాతి అత్థో.

సరితానీతి అనుసటాని పయాతాని. సినేహితానీతి చీవరాదీసు పవత్తసినేహవసేన సినేహితాని చ, తణ్హాసినేహమక్ఖితానీతి అత్థో. సోమనస్సానీతి తణ్హావసికస్స జన్తునో ఏవరూపాని సోమనస్సాని భవన్తి. తే సాతసితాతి తే తణ్హావసికా పుగ్గలా సాతనిస్సితా సుఖనిస్సితా చ హుత్వా సుఖేసినో సుఖపరియేసినో భవన్తి. తే వేతి యే ఏవరూపా నరా, తే జాతిజరాబ్యాధిమరణాని ఉపగచ్ఛన్తియేవాతి జాతిజరూపగా నామ హోన్తి. పజాతి ఇమే సత్తా తాసకరణేన తసిణాతి సఙ్ఖ్యం గతాయ తణ్హాయ పురక్ఖతా పరివారితా హుత్వా.

బన్ధితోతి లుద్దేన అరఞ్ఞే బద్ధో ససో వియ పరిసప్పన్తి భాయన్తి. సంయోజనసఙ్గసత్తకాతి దసవిధేన సంయోజనసఙ్గేన చేవ సత్తవిధేన రాగసఙ్గాదినా చ సత్తా బద్ధా తస్మిం వా లగ్గా హుత్వా. చిరాయాతి చిరం దీఘమద్ధానం పునప్పునం జాతిఆదికం దుక్ఖం ఉపగచ్ఛన్తీతి అత్థో. తస్మాతి యస్మా తసిణాయ పురక్ఖతా పలివేఠితా సత్తా, తస్మా అత్తనో విరాగం రాగాదివిగమం నిబ్బానం పత్థేన్తో ఆకఙ్కమానో భిక్ఖు అరహత్తమగ్గేనేతం తసిణం వినోదయే పనుదిత్వా నీహరిత్వా ఛడ్డేయ్యాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసు.

సాపి ఖో సూకరపోతికా తతో చవిత్వా సువణ్ణభూమియం రాజకులే నిబ్బత్తి, తతో చుతా బారాణసియం, తతో చుతా సుప్పారకపట్టనే అస్సవాణిజగేహే నిబ్బత్తి, తతో చుతా కావీరపట్టనే నావికస్స గేహే నిబ్బత్తి, తతో చుతా అనురాధపురే ఇస్సరకులగేహే నిబ్బత్తి, తతో చుతా తస్సేవ దక్ఖిణదిసాయ భోక్కన్తగామే సుమనస్స నామ కుటుమ్బికస్స ధీతా నామేన సుమనా ఏవ హుత్వా నిబ్బత్తి. అథస్సా పితా తస్మిం గామే ఛడ్డితే దీఘవాపిరట్ఠం గన్త్వా మహామునిగామే నామ వసి. తత్థ నం దుట్ఠగామణిరఞ్ఞో అమచ్చో లకుణ్డకఅతిమ్బరో నామ కేనచిదేవ కరణీయేన గతో దిస్వా మహన్తం మఙ్గలం కత్వా ఆదాయ మహాపుణ్ణగామం గతో. అథ నం కోటిపబ్బతమహావిహారవాసీ మహాఅనురుద్ధత్థేరో నామ తత్థ పిణ్డాయ చరిత్వా తస్సా గేహద్వారే ఠితో దిస్వా భిక్ఖూహి సద్ధిం కథేసి, ‘‘ఆవుసో, సూకరపోతికా నామ లకుణ్డకఅతిమ్బరమహామత్తస్స భరియభావం పత్తా, అహో అచ్ఛరియ’’న్తి. సా తం కథం సుత్వా అతీతభవే ఉగ్ఘాటేత్వా జాతిస్సరఞాణం పటిలభి. తఙ్ఖణఞ్ఞేవ ఉప్పన్నసంవేగా సామికం యాచిత్వా మహన్తేన ఇస్సరియేన పఞ్చబలకత్థేరీనం సన్తికే పబ్బజిత్వా తిస్సమహావిహారే మహాసతిపట్ఠానసుత్తకథం సుత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. పచ్ఛా దమిళమద్దనే కతే ఞాతీనం వసనట్ఠానం భోక్కన్తగామమేవ గన్త్వా తత్థ వసన్తీ కల్లమహావిహారే ఆసీవిసోపమసుత్తన్తం సుత్వా అరహత్తం పాపుణి.

సా పరినిబ్బానదివసే భిక్ఖుభిక్ఖునీహి పుచ్ఛితా భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స సబ్బం ఇమం పవత్తిం నిరన్తరం కథేత్వా సన్నిపతితస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మజ్ఝే మణ్డలారామవాసినా ధమ్మపదభాణకమహాతిస్సత్థేరేన సద్ధిం సంసన్దిత్వా ‘‘అహం పుబ్బే మనుస్సయోనియం నిబ్బత్తిత్వా తతో చుతా కుక్కుటీ హుత్వా తత్థ సేనస్స సన్తికా సీసచ్ఛేదం పత్వా రాజగహే నిబ్బత్తా, పరిబ్బాజికాసు పబ్బజిత్వా పఠమజ్ఝానభూమియం నిబ్బత్తిత్వా తతో చుతా సేట్ఠికులే నిబ్బత్తా నచిరస్సేవ చవిత్వా సూకరయోనిం గన్త్వా తతో చుతా సువణ్ణభూమిం, తతో చుతా బారాణసిం, తతో చుతా సుప్పారకపట్టనం, తతో చుతా కావీరపట్టనం, తతో చుతా అనురాధపురం, తతో చుతా భోక్కన్తగామ’’న్తి ఏవం సమవిసమే తేరస అత్తభావే పత్వా ‘‘ఇదాని ఉక్కణ్ఠిత్వా పబ్బజిత్వా అరహత్తం పత్తా, సబ్బేపి అప్పమాదేన సమ్పాదేథా’’తి వత్వా చతస్సో పరిసా సంవేజేత్వా పరినిబ్బాయీతి.

సూకరపోతికావత్థు దుతియం.