౧౧. అపుత్తకసేట్ఠివత్థు

హనన్తి భోగాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అపుత్తకసేట్ఠిం నామ ఆరబ్భ కథేసి.

తస్స కిర కాలకిరియం సుత్వా రాజా పసేనది కోసలో ‘‘అపుత్తకం సాపతేయ్యం కస్స పాపుణాతీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘రఞ్ఞో’’తి సుత్వా సత్తహి దివసేహి తస్స గేహతో ధనం రాజకులం అభిహరాపేత్వా సత్థు సన్తికం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘హన్ద కుతో ను త్వం, మహారాజ, ఆగచ్ఛసి దివాదివస్సా’’తి వుత్తే ‘‘ఇధ, భన్తే, సావత్థియం సేట్ఠి, గహపతి, కాలకతో, తమహం అపుత్తకం సాపతేయ్యం రాజన్తేపురం అభిహరిత్వా ఆగచ్ఛామీ’’తి ఆహ. సబ్బం సుత్తే (సం. ని. ౧.౧౩౦) ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బం.

సో కిర సువణ్ణపాతియా నానగ్గరసభోజనే ఉపనీతే ‘‘ఏవరూపం నామ మనుస్సా భుఞ్జన్తి, కిం తుమ్హే మయా సద్ధిం ఇమస్మిం గేహే కేళిం కరోథా’’తి భోజనే ఉపట్ఠితే లేడ్డుదణ్డాదీహి పహరిత్వా పలాపేత్వా ‘‘ఇదం మనుస్సానం భోజన’’న్తి కణాజకం భుఞ్జతి బిళఙ్గదుతియం. వత్థయానఛత్తేసుపి మనాపేసు ఉపట్ఠాపితేసు తే మనుస్సే లేడ్డుదణ్డాదీహి పహరన్తో పలాపేత్వా సాణాని ధారేతి, జజ్జరరథకేన యాతి పణ్ణఛత్తకేన ధారియమానేనాతి ఏవం రఞ్ఞా ఆరోచితే సత్థా తస్స పుబ్బకమ్మం కథేసి.

భూతపుబ్బం సో, మహారాజ, సేట్ఠి, గహపతి, తగరసిఖిం నామ పచ్చేకబుద్ధం పిణ్డపాతేన పటిపాదేసి. ‘‘దేథ సమణస్స పిణ్డ’’న్తి వత్వా సో ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. తస్మిం కిర అస్సద్ధే బాలే ఏవం వత్వా పక్కన్తే తస్స భరియా సద్ధా పసన్నా ‘‘చిరస్సం వత మే ఇమస్స ముఖతో ‘దేహీ’తి వచనం సుతం, అజ్జ మమ మనోరథం పూరేన్తీ పిణ్డపాతం దస్సామీ’’తి పచ్చేకబుద్ధస్స పత్తం గహేత్వా పణీతభోజనస్స పూరేత్వా అదాసి. సోపి నివత్తమానో తం దిస్వా ‘‘కిం, సమణ, కిఞ్చి తే లద్ధ’’న్తి పత్తం గహేత్వా పణీతపిణ్డపాతం దిస్వా విప్పటిసారీ హుత్వా ఏవం చిన్తేసి – ‘‘వరమేతం పిణ్డపాతం దాసా వా కమ్మకరా వా భుఞ్జేయ్యుం. తే హి ఇమం భుఞ్జిత్వా మయ్హం కమ్మం కరిస్సన్తి, అయం పన గన్త్వా భుఞ్జిత్వా నిద్దాయిస్సతి, నట్ఠో మే సో పిణ్డపాతో’’తి. సో భాతు చ పన ఏకపుత్తకం సాపతేయ్యస్స కారణా జీవితా వోరోపేసి. సో కిరస్స అఙ్గులిం గహేత్వా విచరన్తో ‘‘ఇదం మయ్హం పితుసన్తకం యానకం, అయం తస్స గోణో’’తిఆదీని ఆహ. అథ నం సో సేట్ఠి ‘‘ఇదాని తావేస ఏవం వదేతి, ఇమస్స పన వుడ్ఢిప్పత్తకాలే ఇమస్మిం గేహే భోగే కో రక్ఖిస్సతీ’’తి తం అరఞ్ఞం నేత్వా ఏకస్మిం గచ్ఛమూలే గీవాయ గహేత్వా మూలకన్దం వియ గీవం ఫాలేత్వా మారేత్వా తత్థేవ ఛడ్డేసి. ఇదమస్స పుబ్బకమ్మం. తేన వుత్తం –

‘‘యం ఖో సో, మహారాజ, సేట్ఠి, గహపతి, తగరసిఖిం పచ్చేకబుద్ధం పిణ్డపాతేన పటిపాదేసి, తస్స కమ్మస్స విపాకేన సత్తక్ఖత్తుం సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జి, తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన ఇమిస్సాయేవ సావత్థియా సత్తక్ఖత్తుం సేట్ఠిత్తం కారేసి. యం ఖో సో, మహారాజ, సేట్ఠి, గహపతి, దత్వా పచ్ఛా విప్పటిసారీ అహోసి ‘వరమేతం పిణ్డపాతం దాసా వా కమ్మకరా వా భుఞ్జేయ్యు’న్తి, తస్స కమ్మస్స విపాకేన నాస్సుళారాయ భత్తభోగాయ చిత్తం నమతి, నాస్సుళారాయ వత్థభోగాయ, నాస్సుళారాయ యానభోగాయ, నాస్సుళారానం పఞ్చన్నం కామగుణానం భోగాయ చిత్తం నమతి. యం ఖో సో, మహారాజ, సేట్ఠి, గహపతి, భాతు చ పన ఏకపుత్తం సాపతేయ్యస్స కారణా జీవితా వోరోపేసి, తస్స కమ్మస్స విపాకేన బహూని వస్ససతాని బహూని వస్ససహస్సాని బహూని వస్ససతసహస్సాని నిరయే పచ్చిత్థ, తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన ఇదం సత్తమం అపుత్తకం సాపతేయ్యం రాజకోసం పవేసేతి. తస్స ఖో పన, మహారాజ, సేట్ఠిస్స గహపతిస్స పురాణఞ్చ పుఞ్ఞం పరిక్ఖీణం, నవఞ్చ పుఞ్ఞం అనుపచితం. అజ్జ పన, మహారాజ, సేట్ఠి, గహపతి, మహారోరువే నిరయే పచ్చతీ’’తి (సం. ని. ౧.౧౩౧).

రాజా సత్థు వచనం సుత్వా ‘‘అహో, భన్తే, భారియం కమ్మం, ఏత్తకే నామ భోగే విజ్జమానే నేవ అత్తనా పరిభుఞ్జి, న తుమ్హాదిసే బుద్ధే ధురవిహారే విహరన్తే పుఞ్ఞకమ్మం అకాసీ’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, దుమ్మేధపుగ్గలా నామ భోగే లభిత్వా నిబ్బానం న గవేసన్తి, భోగే నిస్సాయ ఉప్పన్నతణ్హా పనేతే దీఘరత్తం హనతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౩౫౫. ‘‘హనన్తి భోగా దుమ్మేధం, నో చ పారగవేసినో;

భోగతణ్హాయ దుమ్మేధో, హన్తి అఞ్ఞేవ అత్తన’’న్తి.

తత్థ నో చ పారగవేసినోతి యే పన నిబ్బానపారగవేసినో పుగ్గలా, న తే భోగా హనన్తి. అఞ్ఞేవ అత్తనన్తి భోగే నిస్సాయ ఉప్పన్నాయ తణ్హాయ దుప్పఞ్ఞో పుగ్గలో పరే వియ అత్తానమేవ హనతీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

అపుత్తకసేట్ఠివత్థు ఏకాదసమం.