౪. ఖేమకసేట్ఠిపుత్తవత్థు

చత్తారి ఠానానీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అనాథపిణ్డికస్స భాగినేయ్యం ఖేమకం నామ సేట్ఠిపుత్తం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర అభిరూపో అహోసి, యేభుయ్యేన ఇత్థియో తం దిస్వా రాగాభిభూతా సకభావేన సణ్ఠాతుం నాసక్ఖింసు. సోపి పరదారకమ్మాభిరతోవ అహోసి. అథ నం రత్తిం రాజపురిసా గహేత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. రాజా మహాసేట్ఠిస్స లజ్జామీతి తం కిఞ్చి అవత్వా విస్సజ్జాపేసి. సో పన నేవ విరమి. అథ నం దుతియమ్పి తతియమ్పి రాజపురిసా గహేత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. రాజా విస్సజ్జాపేసియేవ. మహాసేట్ఠి, తం పవత్తిం సుత్వా తం ఆదాయ సత్థు సన్తికం గన్త్వా తం పవత్తిం ఆరోచేత్వా, ‘‘భన్తే, ఇమస్స ధమ్మం దేసేథా’’తి ఆహ. సత్థా తస్స సంవేగకథం వత్వా పరదారసేవనాయ దోసం దస్సేన్తో ఇమా గాథా అభాసి –

౩౦౯. ‘‘చత్తారి ఠానాని నరో పమత్తో,

ఆపజ్జతి పరదారూపసేవీ;

అపుఞ్ఞలాభం న నికామసేయ్యం,

నిన్దం తతీయం నిరయం చతుత్థం.

౩౧౦. ‘‘అపుఞ్ఞలాభో చ గతీ చ పాపికా,

భీతస్స భీతాయ రతీ చ థోకికా;

రాజా చ దణ్డం గరుకం పణేతి,

తస్మా నరో పరదారం న సేవే’’తి.

తత్థ ఠానానీతి దుక్ఖకారణాని. పమత్తోతి సతివోస్సగ్గేన సమన్నాగతో. ఆపజ్జతీతి పాపుణాతి. పరదారూపసేవీతి పరదారం ఉపసేవన్తో ఉప్పథచారీ. అపుఞ్ఞలాభన్తి అకుసలలాభం. న నికామసేయ్యన్తి యథా ఇచ్ఛతి, ఏవం సేయ్యం అలభిత్వా అనిచ్ఛితం పరిత్తకమేవ కాలం సేయ్యం లభతి. అపుఞ్ఞలాభో చాతి ఏవం తస్స అయఞ్చ అపుఞ్ఞలాభో, తేన చ అపుఞ్ఞేన నిరయసఙ్ఖాతా పాపికా గతి హోతి. రతీ చ థోకికాతి యా తస్స భీతస్స భీతాయ ఇత్థియా సద్ధిం రతి, సాపి థోకికా పరిత్తా హోతి. గరుకన్తి రాజా చ హత్థచ్ఛేదాదివసేన గరుకం దణ్డం పణేతి. తస్మాతి యస్మా పరదారం సేవన్తో ఏతాని అపుఞ్ఞాదీని పాపుణాతి, తస్మా పరదారం న సేవేయ్యాతి అత్థో.

దేసనావసానే ఖేమకో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. తతో పట్ఠాయ మహాజనో సుఖం వీతినామేసి. కిం పనస్స పుబ్బకమ్మన్తి? సో కిర కస్సపబుద్ధకాలే ఉత్తమమల్లో హుత్వా ద్వే సువణ్ణపటాకా దసబలస్స కఞ్చనథూపే ఆరోపేత్వా పత్థనం పట్ఠపేసి ‘‘ఠపేత్వా ఞాతిసాలోహితిత్థియో అవసేసా మం దిస్వా రజ్జన్తూ’’తి. ఇదమస్స పుబ్బకమ్మన్తి. తేన తం నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే దిస్వా పరేసం ఇత్థియో సకభావేన సణ్ఠాతుం నాసక్ఖింసూతి.

ఖేమకసేట్ఠిపుత్తవత్థు చతుత్థం.