౮. చూళసుభద్దావత్థు

దూరే సన్తోతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో అనాథపిణ్డికస్స ధీతరం చూళసుభద్దం నామ ఆరబ్భ కథేసి.

అనాథపిణ్డికస్స కిర దహరకాలతో పట్ఠాయ ఉగ్గనగరవాసీ ఉగ్గో నామ సేట్ఠిపుత్తో సహాయకో అహోసి. తే ఏకాచరియకులే సిప్పం ఉగ్గణ్హన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞం కతికం కరింసు ‘‘అమ్హాకం వయప్పత్తకాలే పుత్తధీతాసు జాతాసు యో పుత్తస్స ధీతరం వారేతి, తేన తస్స ధీతా దాతబ్బా’’తి. తే ఉభోపి వయప్పత్తా అత్తనో అత్తనో నగరే సేట్ఠిట్ఠానే పతిట్ఠహింసు. అథేకస్మిం సమయే ఉగ్గసేట్ఠి వణిజ్జం పయోజేన్తో పఞ్చహి సకటసతేహి సావత్థిం అగమాసి. అనాథపిణ్డికో అత్తనో ధీతరం చూళసుభద్దం ఆమన్తేత్వా, ‘‘అమ్మ, పితా తే ఉగ్గసేట్ఠి నామ ఆగతో, తస్స కత్తబ్బకిచ్చం సబ్బం తవ భారో’’తి ఆణాపేసి. సా ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణిత్వా తస్స ఆగతదివసతో పట్ఠాయ సహత్థేనేవ సూపబ్యఞ్జనాదీని సమ్పాదేతి, మాలాగన్ధవిలేపనాదీని అభిసఙ్ఖరోతి, భోజనకాలే తస్స న్హానోదకం పటియాదాపేత్వా న్హానకాలతో పట్ఠాయ సబ్బకిచ్చాని సాధుకం కరోతి.

ఉగ్గసేట్ఠి తస్సా ఆచారసమ్పత్తిం దిస్వా పసన్నచిత్తో ఏకదివసం అనాథపిణ్డికేన సద్ధిం సుఖకథాయ సన్నిసిన్నో ‘‘మయం దహరకాలే ఏవం నామ కతికం కరిమ్హా’’తి సారేత్వా చూళసుభద్దం అత్తనో పుత్తస్సత్థాయ వారేసి. సో పన పకతియావ మిచ్ఛాదిట్ఠికో. తస్మా దసబలస్స తమత్థం ఆరోచేత్వా సత్థారా ఉగ్గసేట్ఠిస్సూపనిస్సయం దిస్వా అనుఞ్ఞాతో భరియాయ సద్ధిం మన్తేత్వా తస్స వచనం సమ్పటిచ్ఛిత్వా దివసం వవత్థపేత్వా ధీతరం విసాఖం దత్వా ఉయ్యోజేన్తో ధనఞ్చయసేట్ఠి వియ మహన్తం సక్కారం కత్వా సుభద్దం ఆమన్తేత్వా, ‘‘అమ్మ, ససురకులే వసన్తియా నామ అన్తోఅగ్గి బహి న నీహరితబ్బో’’తి (అ. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౨౫౯; ధ. ప. అట్ఠ. ౧.౫౨ విసాఖావత్థు) ధనఞ్చయసేట్ఠినా విసాఖాయ దిన్ననయేనేవ దస ఓవాదే దత్వా ‘‘సచే మే గతట్ఠానే ధీతు దోసో ఉప్పజ్జతి, తుమ్హేహి సోధేతబ్బో’’తి అట్ఠ కుటుమ్బికే పాటిభోగే గహేత్వా తస్సా ఉయ్యోజనదివసే బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మహాదానం దత్వా పురిమభవే ధీతరా కతానం సుచరితానం ఫలవిభూతిం లోకస్స పాకటం కత్వా దస్సేన్తో వియ మహన్తేన సక్కారేన ధీతరం ఉయ్యోజేసి. తస్సా అనుపుబ్బేన ఉగ్గనగరం పత్తకాలే ససురకులేన సద్ధిం మహాజనో పచ్చుగ్గమనమకాసి.

సాపి అత్తనో సిరివిభవం పాకటం కాతుం విసాఖా వియ సకలనగరస్స అత్తానం దస్సేన్తీ రథే ఠత్వా నగరం పవిసిత్వా నాగరేహి పేసితే పణ్ణాకారే గహేత్వా అనురూపవసేన తేసం తేసం పేసేన్తీ సకలనగరం అత్తనో గుణేహి ఏకాబద్ధమకాసి. మఙ్గలదివసాదీసు పనస్సా ససురో అచేలకానం సక్కారం కరోన్తో ‘‘ఆగన్త్వా అమ్హాకం సమణే వన్దతూ’’తి పేసేసి. సా లజ్జాయ నగ్గే పస్సితుం అసక్కోన్తీ గన్తుం న ఇచ్ఛతి. సో పునప్పునం పేసేత్వాపి తాయ పటిక్ఖిత్తో కుజ్ఝిత్వా ‘‘నీహరథ న’’న్తి ఆహ. సా ‘‘న సక్కా మమ అకారణేన దోసం ఆరోపేతు’’న్తి కుటుమ్బికే పక్కోసాపేత్వా తమత్థం ఆరోచేసి. తే తస్సా నిద్దోసభావం ఞత్వా సేట్ఠిం సఞ్ఞాపేసుం. సో ‘‘అయం మమ సమణే అహిరికాతి న వన్దీ’’తి భరియాయ ఆరోచేసి. సా ‘‘కీదిసా ను ఖో ఇమిస్సా సమణా, అతివియ తేసం పసంసతీ’’తి తం పక్కోసాపేత్వా ఆహ –

‘‘కీదిసా సమణా తుయ్హం, బాళ్హం ఖో నే పసంససి;

కింసీలా కింసమాచారా, తం మే అక్ఖాహి పుచ్ఛితా’’తి. (అ. ని. అట్ఠ. ౨.౪.౨౪);

అథస్సా సుభద్దా బుద్ధానఞ్చేవ బుద్ధసావకానఞ్చ గుణే పకాసేన్తీ –

‘‘సన్తిన్ద్రియా సన్తమానసా, సన్తం తేసం గతం ఠితం;

ఓక్ఖిత్తచక్ఖూ మితభాణీ, తాదిసా సమణా మమ. (అ. ని. అట్ఠ. ౨.౪.౨౪);

‘‘కాయకమ్మం సుచి నేసం, వాచాకమ్మం అనావిలం;

మనోకమ్మం సువిసుద్ధం, తాదిసా సమణా మమ.

‘‘విమలా సఙ్ఖముత్తాభా, సుద్ధా అన్తరబాహిరా;

పుణ్ణా సుద్ధేహి ధమ్మేహి, తాదిసా సమణా మమ.

‘‘లాభేన ఉన్నతో లోకో, అలాభేన చ ఓనతో;

లాభాలాభేన ఏకట్ఠా, తాదిసా సమణా మమ.

‘‘యసేన ఉన్నతో లోకో, అయసేన చ ఓనతో;

యసాయసేన ఏకట్ఠా, తాదిసా సమణా మమ.

‘‘పసంసాయున్నతో లోకో, నిన్దాయాపి చ ఓనతో;

సమా నిన్దాపసంసాసు, తాదిసా సమణా మమ.

‘‘సుఖేన ఉన్నతో లోకో, దుక్ఖేనాపి చ ఓనతో;

అకమ్పా సుఖదుక్ఖేసు, తాదిసా సమణా మమా’’తి. –

ఏవమాదీహి వచనేహి సస్సుం తోసేసి.

అథ నం ‘‘సక్కా తవ సమణే అమ్హాకమ్పి దస్సేతు’’న్తి వత్వా ‘‘సక్కా’’తి వుత్తే ‘‘తేన హి యథా మయం తే పస్సామ, తథా కరోహీ’’తి వుత్తే సా ‘‘సాధూ’’తి బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మహాదానం సజ్జేత్వా ఉపరిపాసాదతలే ఠత్వా జేతవనాభిముఖీ సక్కచ్చం పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా బుద్ధగుణే ఆవజ్జేత్వా గన్ధవాసపుప్ఫధుమేహి పూజం కత్వా, ‘‘భన్తే, స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేమి, ఇమినా మే సఞ్ఞాణేన సత్థా నిమన్తితభావం జానాతూ’’తి సుమనపుప్ఫానం అట్ఠ ముట్ఠియో ఆకాసే ఖిపి. పుప్ఫాని గన్త్వా చతుపరిసమజ్ఝే ధమ్మం దేసేన్తస్స సత్థునో ఉపరి మాలావితానం హుత్వా అట్ఠంసు. తస్మిం ఖణే అనాథపిణ్డికోపి ధమ్మకథం సుత్వా స్వాతనాయ సత్థారం నిమన్తేసి. సత్థా ‘‘అధివుత్థం మయా, గహపతి, స్వాతనాయ భత్త’’న్తి వత్వా, ‘‘భన్తే, మయా పురేతరం ఆగతో నత్థి, కస్స ను ఖో వో అధివుత్థ’’న్తి వుత్తే ‘‘చూళసుభద్దాయ, గహపతి, నిమన్తితో’’తి వత్వా ‘‘నను, భన్తే, చూళసుభద్దా దూరే వసతి ఇతో వీసతియోజనసతమత్థకే’’తి వుత్తే, ‘‘ఆమ గహపతి, దూరే వసన్తాపి హి సప్పురిసా అభిముఖే ఠితా వియ పకాసేన్తీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౩౦౪. ‘‘దూరే సన్తో పకాసేన్తి, హిమవన్తోవ పబ్బతో;

అసన్తేత్థ న దిస్సన్తి, రత్తిం ఖిత్తా యథా సరా’’తి.

తత్థ సన్తోతి రాగాదీనం సన్తతాయ బుద్ధాదయో సన్తా నామ. ఇధ పన పుబ్బబుద్ధేసు కతాధికారా ఉస్సన్నకుసలమూలా భావితభావనా సత్తా సన్తోతి అధిప్పేతా. పకాసేన్తీతి దూరే ఠితాపి బుద్ధానం ఞాణపథం ఆగచ్ఛన్తా పాకటా హోన్తి. హిమవన్తో వాతి యథా హి తియోజనసహస్సవిత్థతో పఞ్చయోజనసతుబ్బేధో చతురాసీతియా కూటసహస్సేహి పటిమణ్డితో హిమవన్తపబ్బతో దూరే ఠితానమ్పి అభిముఖే ఠితో వియ పకాసేతి, ఏవం పకాసేన్తీతి అత్థో. అసన్తేత్థాతి దిట్ఠధమ్మగరుకా వితిణ్ణపరలోకా ఆమిసచక్ఖుకా జీవికత్థాయ పబ్బజితా బాలపుగ్గలా అసన్తో నామ, తే ఏత్థ బుద్ధానం దక్ఖిణస్స జాణుమణ్డలస్స సన్తికే నిసిన్నాపి న దిస్సన్తి న పఞ్ఞాయన్తి. రత్తిం ఖిత్తాతి రత్తిం చతురఙ్గసమన్నాగతే అన్ధకారే ఖిత్తసరా వియ తథారూపస్స ఉపనిస్సయభూతస్స పుబ్బహేతునో అభావేన న పఞ్ఞాయన్తీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

సక్కో దేవరాజా ‘‘సత్థారా సుభద్దాయ నిమన్తనం అధివాసిత’’న్తి ఞత్వా విస్సకమ్మదేవపుత్తం ఆణాపేసి – ‘‘పఞ్చ కూటాగారసతాని నిమ్మినిత్వా స్వే బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం ఉగ్గనగరం నేహీ’’తి. సో పునదివసే పఞ్చసతాని కూటాగారాని నిమ్మినిత్వా జేతవనద్వారే అట్ఠాసి. సత్థా ఉచ్చినిత్వా విసుద్ధఖీణాసవానంయేవ పఞ్చసతాని ఆదాయ సపరివారో కూటాగారేసు నిసీదిత్వా ఉగ్గనగరం అగమాసి. ఉగ్గసేట్ఠిపి సపరివారో సుభద్దాయ దిన్ననయేనేవ తథాగతస్స ఆగతమగ్గం ఓలోకేన్తో సత్థారం మహన్తేన సిరివిభవేన ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో మాలాదీహి మహన్తం సక్కారం కరోన్తో సపరివారో సమ్పటిచ్ఛిత్వా వన్దిత్వా మహాదానం దత్వా పునప్పునం నిమన్తేత్వా సత్తాహం మహాదానం అదాసి. సత్థాపిస్స సప్పాయం సల్లక్ఖేత్వా ధమ్మం దేసేసి. తం ఆదిం కత్వా చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. సత్థా ‘‘చూళసుభద్దాయ అనుగ్గహణత్థం త్వం ఇధేవ హోహీ’’తి అనురుద్ధత్థేరం నివత్తాపేత్వా సావత్థిమేవ అగమాసి. తతో పట్ఠాయ తం నగరం సద్ధాసమ్పన్నం అహోసీతి.

చూళసుభద్దావత్థు అట్ఠమం.