౫. దారుసాకటికపుత్తవత్థు

సుప్పబుద్ధన్తి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో దారుసాకటికస్స పుత్తం ఆరబ్భ కథేసి.

రాజగహస్మిఞ్హి సమ్మాదిట్ఠికపుత్తో మిచ్ఛాదిట్ఠికపుత్తోతి ద్వే దారకా అభిక్ఖణం గుళకీళం కీళన్తి. తేసు సమ్మాదిట్ఠికపుత్తో గుళం ఖిపమానో బుద్ధానుస్సతిం ఆవజ్జేత్వా ‘‘నమో బుద్ధస్సా’’తి వత్వా వత్వా గుళం ఖిపతి. ఇతరో తిత్థియగుణే ఉద్దిసిత్వా ‘‘నమో అరహన్తాన’’న్తి వత్వా వత్వా ఖిపతి. తేసు సమ్మాదిట్ఠికస్స పుత్తో జినాతి, ఇతరో పన పరాజయతి. సో తస్స కిరియం దిస్వా ‘‘అయం ఏవం అనుస్సరిత్వా ఏవం వత్వా గుళం ఖిపన్తో మమం జినాతి, అహమ్పి ఏవరూపం కరిస్సామీ’’తి బుద్ధానుస్సతియం పరిచయమకాసి. అథేకదివసం తస్స పితా సకటం యోజేత్వా దారూనం అత్థాయ గచ్ఛన్తో తమ్పి దారకం ఆదాయ గన్త్వా అటవియం దారూనం సకటం పూరేత్వా ఆగచ్ఛన్తో బహినగరే సుసానసామన్తే ఉదకఫాసుకట్ఠానే గోణే మోచేత్వా భత్తవిస్సగ్గమకాసి. అథస్స తే గోణా సాయన్హసమయే నగరం పవిసన్తేన గోగణేన సద్ధిం నగరమేవ పవిసింసు. సాకటికోపి గోణే అనుబన్ధన్తో నగరం పవిసిత్వా సాయం గోణే దిస్వా ఆదాయ నిక్ఖమన్తో ద్వారం న సమ్పాపుణి. తస్మిఞ్హి అసమ్పత్తేయేవ ద్వారం పిహితం.

అథస్స పుత్తో ఏకకోవ రత్తిభాగే సకటస్స హేట్ఠా నిపజ్జిత్వా నిద్దం ఓక్కమి. రాజగహం పన పకతియాపి అమనుస్సబహులం. అయఞ్చ సుసానసన్తికే నిపన్నో. తత్థ నం ద్వే అమనుస్సా పస్సింసు. ఏకో సాసనస్స పటికణ్డకో మిచ్ఛాదిట్ఠికో, ఏకో సమ్మాదిట్ఠికో. తేసు మిచ్ఛాదిట్ఠికో ఆహ – ‘‘అయం నో భక్ఖో, ఇమం ఖాదిస్సామా’’తి. ఇతరో ‘‘అలం మా తే రుచ్చీ’’తి నివారేతి. సో తేన నివారియమానోపి తస్స వచనం అనాదియిత్వా దారకం పాదేసు గహేత్వా ఆకడ్ఢి. సో బుద్ధానుస్సతియా పరిచితత్తా తస్మిం ఖణే ‘‘నమో బుద్ధస్సా’’తి ఆహ. అమనుస్సో మహాభయభీతో పటిక్కమిత్వా అట్ఠాసి. అథ నం ఇతరో ‘‘అమ్హేహి అకిచ్చం కతం, దణ్డకమ్మం తస్స కరోమా’’తి వత్వా తం రక్ఖమానో అట్ఠాసి. మిచ్ఛాదిట్ఠికో నగరం పవిసిత్వా రఞ్ఞో భోజనపాతిం పూరేత్వా భోజనం ఆహరి. అథ నం ఉభోపి తస్స మాతాపితరో వియ హుత్వా ఉపట్ఠాపేత్వా భోజేత్వా ‘‘ఇమాని అక్ఖరాని రాజావ పస్సతు, మా అఞ్ఞో’’తి తం పవత్తిం పకాసేన్తా యక్ఖానుభావేన భోజనపాతియం అక్ఖరాని ఛిన్దిత్వా పాతిం దారుసకటే పక్ఖిపిత్వా సబ్బరత్తిం ఆరక్ఖం కత్వా పక్కమింసు.

పునదివసే ‘‘రాజకులతో చోరేహి భోజనభణ్డం అవహట’’న్తి కోలాహలం కరోన్తా ద్వారాని పిదహిత్వా ఓలోకేన్తా తత్థ అపస్సన్తా నగరా నిక్ఖమిత్వా ఇతో చితో చ ఓలోకేన్తా దారుసకటే సువణ్ణపాతిం దిస్వా ‘‘అయం చోరో’’తి తం దారకం గహేత్వా రఞ్ఞో దస్సేసుం. రాజా అక్ఖరాని దిస్వా ‘‘కిం ఏతం, తాతా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘నాహం, దేవ, జానామి, మాతాపితరో మే ఆగన్త్వా రత్తిం భోజేత్వా రక్ఖమానా అట్ఠంసు, అహమ్పి మాతాపితరో మం రక్ఖన్తీతి నిబ్భయోవ నిద్దం ఉపగతో. ఏత్తకం అహం జానామీ’’తి. అథస్స మాతాపితరోపి తం ఠానం ఆగమంసు. రాజా తం పవత్తిం ఞత్వా తే తయోపి జనే ఆదాయ సత్థు సన్తికం గన్త్వా సబ్బం ఆరోచేత్వా ‘‘కిం ను ఖో, భన్తే, బుద్ధానుస్సతి ఏవ రక్ఖా హోతి, ఉదాహు ధమ్మానుస్సతిఆదయోపీ’’తి పుచ్ఛి. అథస్స సత్థా, ‘‘మహారాజ, న కేవలం బుద్ధానుస్సతియేవ రక్ఖా, యేసం పన ఛబ్బిధేన చిత్తం సుభావితం, తేసం అఞ్ఞేన రక్ఖావరణేన వా మన్తోసధేహి వా కిచ్చం నత్థీ’’తి వత్వా ఛ ఠానాని దస్సేన్తో ఇమా గాథా అభాసి.

౨౯౬. ‘‘సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తి, సదా గోతమసావకా;

యేసం దివా చ రత్తో చ, నిచ్చం బుద్ధగతా సతి.

౨౯౭. ‘‘సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తి, సదా గోతమసావకా;

యేసం దివా చ రత్తో చ, నిచ్చం ధమ్మగతా సతి.

౨౯౮. ‘‘సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తి, సదా గోతమసావకా;

యేసం దివా చ రత్తో చ, నిచ్చం సఙ్ఘగతా సతి.

౨౯౯. ‘‘సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తి, సదా గోతమసావకా;

యేసం దివా చ రత్తో చ, నిచ్చం కాయగతా సతి.

౩౦౦. ‘‘సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తి, సదా గోతమసావకా;

యేసం దివా చ రత్తో చ, అహింసాయ రతో మనో.

౩౦౧. ‘‘సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తి, సదా గోతమసావకా;

యేసం దివా చ రత్తో చ, భావనాయ రతో మనో’’తి.

తత్థ సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తీతి బుద్ధగతం సతిం గహేత్వా సుపన్తా, గహేత్వాయేవ చ పబుజ్ఝన్తా సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తి నామ. సదా గోతమసావకాతి గోతమగోత్తస్స బుద్ధస్స సవనన్తే జాతత్తా తస్సేవ అనుసాసనియా సవనతాయ గోతమసావకా. బుద్ధగతా సతీతి యేసం ‘‘ఇతిపి సో భగవా’’తిఆదిప్పభేదే బుద్ధగుణే ఆరబ్భ ఉప్పజ్జమానా సతి నిచ్చకాలం అత్థి, తే సదాపి సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తీతి అత్థో. తథా అసక్కోన్తా పన ఏకదివసం తీసు కాలేసు ద్వీసు కాలేసు ఏకస్మిమ్పి కాలే బుద్ధానుస్సతిం మనసి కరోన్తా సుప్పబుద్ధం పబుజ్ఝన్తియేవ నామ. ధమ్మగతా సతీతి ‘‘స్వాఖాతో భగవతా ధమ్మో’’తిఆదిప్పభేదే ధమ్మగుణే ఆరబ్భ ఉప్పజ్జమానా సతి. సఙ్ఘగతా సతీతి ‘‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో’’తిఆదిప్పభేదే సఙ్ఘగుణే ఆరబ్భ ఉప్పజ్జమానా సతి. కాయగతా సతీతి ద్వత్తింసాకారవసేన వా నవసివథికావసేన వా చతుధాతువవత్థానవసేన వా అజ్ఝత్తనీలకసిణాదిరూపజ్ఝానవసేన వా ఉప్పజ్జమానా సతి. అహింసాయ రతోతి ‘‘సో కరుణాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతీ’’తి (విభ. ౬౪౨) ఏవం వుత్తాయ కరుణాభావనాయ రతో. భావనాయాతి మేత్తాభావనాయ. కిఞ్చాపి హేట్ఠా కరుణాభావనాయ వుత్తత్తా ఇధ సబ్బాపి అవసేసా భావనా నామ, ఇధ పన మేత్తాభావనావ అధిప్పేతా. సేసం పఠమగాథాయ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

దేసనావసానే దారకో సద్ధిం మాతాపితూహి సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి. పచ్ఛా పన పబ్బజిత్వా సబ్బేపి అరహత్తం పాపుణింసు, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

దారుసాకటికపుత్తవత్థు పఞ్చమం.