౧. అత్తనోపుబ్బకమ్మవత్థు

మత్తాసుఖపరిచ్చాగాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా వేళువనే విహరన్తో అత్తనో పుబ్బకమ్మం ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకస్మిఞ్హి సమయే వేసాలీ ఇద్ధా అహోసి ఫీతా బహుజనా ఆకిణ్ణమనుస్సా. తత్థ హి వారేన వారేన రజ్జం కారేన్తానం ఖత్తియానంయేవ సత్తసతాధికాని సత్తసహస్సాని సత్త చ ఖత్తియా అహేసుం. తేసం వసనత్థాయ తత్తకాయేవ పాసాదా తత్తకానేవ కూటాగారాని ఉయ్యానే విహారత్థాయ తత్తకాయేవ ఆరామా చ పోక్ఖరణియో చ అహేసుం. సా అపరేన సమయేన దుబ్భిక్ఖా అహోసి దుస్సస్సా. తత్థ ఛాతకభయేన పఠమం దుగ్గతమనుస్సా కాలమకంసు. తేసం తేసం తత్థ తత్థ ఛడ్డితానం కుణపానం గన్ధేన అమనుస్సా నగరం పవిసింసు. అమనుస్సూపద్దవేన బహుతరా కాలమకంసు. తేసం కుణపగన్ధపటిక్కూలతాయ సత్తానం అహివాతరోగో ఉప్పజ్జి. ఏవం దుబ్భిక్ఖభయం అమనుస్సభయం రోగభయన్తి తీణి భయాని ఉప్పజ్జింసు.

నగరవాసినో సన్నిపతిత్వా రాజానం ఆహంసు – ‘‘మహారాజ, ఇమస్మిం నగరే తీణి భయాని ఉప్పన్నాని, ఇతో పుబ్బే యావ సత్తమా రాజపరివట్టా ఏవరూపం భయం నామ న ఉప్పన్నపుబ్బం. అధమ్మికరాజూనఞ్హి కాలే ఏవరూపం భయం ఉప్పజ్జతీ’’తి. రాజా సన్థాగారే సబ్బేసం సన్నిపాతం కారేత్వా ‘‘సచే మే అధమ్మికభావో అత్థి, తం విచినథా’’తి ఆహ. వేసాలివాసినో సబ్బం పవేణి విచినన్తా రఞ్ఞో కఞ్చి దోసం అదిస్వా, ‘‘మహారాజ, నత్థి తే దోసో’’తి వత్వా ‘‘కథం ను ఖో ఇదం అమ్హాకం భయం వూపసమం గచ్ఛేయ్యా’’తి మన్తయింసు. తత్థ ఏకచ్చేహి ‘‘బలికమ్మేన ఆయాచనాయ మఙ్గలకిరియాయా’’తి వుత్తే సబ్బమ్పి తం విధిం కత్వా పటిబాహితుం నాసక్ఖింసు. అథఞ్ఞే ఏవమాహంసు – ‘‘ఛ సత్థారో మహానుభావా, తేసు ఇధాగతమత్తేసు భయం వూపసమేయ్యా’’తి. అపరే ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో లోకే ఉప్పన్నో. సో హి భగవా సబ్బసత్తహితాయ ధమ్మం దేసేతి, మహిద్ధికో మహానుభావో. తస్మిం ఇధ ఆగతే ఇమాని భయాని వూపసమేయ్యు’’న్తి ఆహంసు. తేసం వచనం సబ్బేపి అభినన్దిత్వా ‘‘కహం ను ఖో సో భగవా ఏతరహి విహరతీ’’తి ఆహంసు. తదా పన సత్థా ఉపకట్ఠాయ వస్సూపనాయికాయ రఞ్ఞో బిమ్బిసారస్స పటిఞ్ఞం దత్వా వేళువనే విహరతి. తేన చ సమయేన బిమ్బిసారసమాగమే బిమ్బిసారేన సద్ధిం సోతాపత్తిఫలం పత్తో మహాలి నామ లిచ్ఛవీ తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి.

వేసాలివాసినో మహన్తం పణ్ణాకారం సజ్జేత్వా రాజానం బిమ్బిసారం సఞ్ఞాపేత్వా ‘‘సత్థారం ఇధానేథా’’తి మహాలిఞ్చేవ లిచ్ఛవిం పురోహితపుత్తఞ్చ పహిణింసు. తే గన్త్వా రఞ్ఞో పణ్ణాకారం దత్వా తం పవత్తిం నివేదేత్వా, ‘‘మహారాజ, సత్థారం అమ్హాకం నగరం పేసేథా’’తి యాచింసు. రాజా ‘‘తుమ్హేవ జానాథా’’తి న సమ్పటిచ్ఛి. తే భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా యాచింసు – ‘‘భన్తే, వేసాలియం తీణి భయాని ఉప్పన్నాని, తాని తుమ్హేసు ఆగతేసు వూపసమిస్సన్తి, ఏథ, భన్తే, గచ్ఛామా’’తి. సత్థా తేసం వచనం సుత్వా ఆవజ్జేన్తో ‘‘వేసాలియం రతనసుత్తే (ఖు. పా. ౬.౧ ఆదయో; సు. ని. ౨౨౪ ఆదయో) వుత్తే సా రక్ఖా చక్కవాళానం కోటిసతసహస్సం ఫరిస్సతి, సుత్తపరియోసానే చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో భవిస్సతి, తాని చ భయాని వూపసమిస్సన్తీ’’తి ఞత్వా తేసం వచనం సమ్పటిచ్ఛి.

రాజా బిమ్బిసారో ‘‘సత్థారా కిర వేసాలిగమనం సమ్పటిచ్ఛిత’’న్తి సుత్వా నగరే ఘోసనం కారేత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘కిం, భన్తే, వేసాలిగమనం సమ్పటిచ్ఛిత’’న్తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, మహారాజా’’తి వుత్తే ‘‘తేన హి, భన్తే, ఆగమేథ, తావ మగ్గం పటియాదేస్సామీ’’తి వత్వా రాజగహస్స చ గఙ్గాయ చ అన్తరే పఞ్చయోజనభూమిం సమం కారేత్వా యోజనే యోజనే విహారం పతిట్ఠాపేత్వా సత్థు గమనకాలం ఆరోచేసి. సత్థా పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం మగ్గం పటిపజ్జి. రాజా యోజనన్తరే జణ్ణుమత్తేన ఓధినా పఞ్చవణ్ణాని పుప్ఫాని ఓకిరాపేత్వా ధజపటాకకదలీఆదీని ఉస్సాపేత్వా భగవతో ఛత్తాతిఛత్తం కత్వా ద్వే సేతచ్ఛత్తాని ఏకమేకస్స భిక్ఖునో ఏకమేకం సేతచ్ఛత్తం ఉపరి ధారేత్వా సపరివారో పుప్ఫగన్ధాదీహి పూజం కరోన్తో సత్థారం ఏకేకస్మిం విహారే వసాపేత్వా మహాదానాదీని దత్వా పఞ్చహి దివసేహి గఙ్గాతీరం పాపేత్వా తత్థ నావం అలఙ్కరోన్తో వేసాలికానం సాసనం పేసేసి – ‘‘మగ్గం పటియాదేత్వా సత్థు పచ్చుగ్గమనం కరోన్తూ’’తి. తే ‘‘దిగుణం పూజం కరిస్సామా’’తి వేసాలియా చ గఙ్గాయ చ అన్తరే తియోజనభూమిం సమం కారేత్వా భగవతో చతూహి సేతచ్ఛత్తేహి ఏకమేకస్స భిక్ఖునో ద్వీహి ద్వీహి సేతచ్ఛత్తేహి ఛత్తాతిఛత్తాని సజ్జేత్వా పూజం కురుమానా ఆగన్త్వా గఙ్గాతీరే అట్ఠంసు. బిమ్బిసారో ద్వే నావా సఙ్ఘాటేత్వా మణ్డపం కారేత్వా పుప్ఫదామాదీహి అలఙ్కారాపేత్వా సబ్బరతనమయం బుద్ధాసనం పఞ్ఞాపేసి. భగవా తస్మిం నిసీది. భిక్ఖూపి నావం అభిరుహిత్వా భగవన్తం పరివారేత్వా నిసీదింసు. రాజా అనుగచ్ఛన్తో గలప్పమాణం ఉదకం ఓతరిత్వా ‘‘యావ, భన్తే, భగవా ఆగచ్ఛతి, తావాహం ఇధేవ గఙ్గాతీరే వసిస్సామీ’’తి వత్వా నావం ఉయ్యోజేత్వా నివత్తి. సత్థా యోజనమత్తం అద్ధానం గఙ్గాయ గన్త్వా వేసాలికానం సీమం పాపుణి.

లిచ్ఛవీరాజానో సత్థారం పచ్చుగ్గన్త్వా గలప్పమాణం ఉదకం ఓతరిత్వా నావం తీరం ఉపనేత్వా సత్థారం నావాతో ఓతారయింసు. సత్థారా ఓతరిత్వా తీరే అక్కన్తమత్తేయేవ మహామేఘో ఉట్ఠహిత్వా పోక్ఖరవస్సం వస్సి. సబ్బత్థ జణ్ణుప్పమాణఊరుప్పమాణకటిప్పమాణాదీని ఉదకాని సన్దన్తాని సబ్బకుణపాని గఙ్గం పవేసయింసు, పరిసుద్ధో భూమిభాగో అహోసి. లిచ్ఛవీరాజానో సత్థారం యోజనే యోజనే వసాపేత్వా మహాదానం దత్వా దిగుణం పూజం కరోన్తా తీహి దివసేహి వేసాలిం నయింసు. సక్కో దేవరాజా దేవగణపరివుతో ఆగమాసి, మహేసక్ఖానం దేవానం సన్నిపాతేన అమనుస్సా యేభుయ్యేన పలాయింసు. సత్థా సాయం నగరద్వారే ఠత్వా ఆనన్దత్థేరం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇమం, ఆనన్ద, రతనసుత్తం ఉగ్గణ్హిత్వా లిచ్ఛవీకుమారేహి సద్ధిం విచరన్తో వేసాలియా తిణ్ణం పాకారానం అన్తరే పరిత్తం కరోహీ’’తి.

థేరో సత్థారా దిన్నం రతనసుత్తం ఉగ్గణ్హిత్వా సత్థు సేలమయపత్తేన ఉదకం ఆదాయ నగరద్వారే ఠితో పణిధానతో పట్ఠాయ తథాగతస్స దస పారమియో దస ఉపపారమియో దస పరమత్థపారమియోతి సమతింస పారమియో పఞ్చ మహాపరిచ్చాగే లోకత్థచరియా ఞాతత్థచరియా బుద్ధత్థచరియాతి తిస్సో చరియాయో పచ్ఛిమభవే గబ్భవోక్కన్తిం జాతిం అభినిక్ఖమనం పధానచరియం బోధిపల్లఙ్కే మారవిజయం సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణపటివేధం ధమ్మచక్కపవత్తనం నవలోకుత్తరధమ్మేతి సబ్బేపిమే బుద్ధగుణే ఆవజ్జేత్వా నగరం పవిసిత్వా తియామరత్తిం తీసు పాకారన్తరేసు పరిత్తం కరోన్తో విచరి. తేన ‘‘యంకిఞ్చీ’’తి వుత్తమత్తేయేవ ఉద్ధం ఖిత్తఉదకం అమనుస్సానం ఉపరి పతి. ‘‘యానీధ భూతానీ’’తి గాథాకథనతో పట్ఠాయ రజతవటంసకా వియ ఉదకబిన్దూని ఆకాసేన గన్త్వా గిలానమనుస్సానం ఉపరి పతింసు. తావదేవ వూపసన్తరోగా మనుస్సా ఉట్ఠాయుట్ఠాయ థేరం పరివారేసుం. ‘‘యంకిఞ్చీ’’తి వుత్తపదతో పట్ఠాయ పన ఉదకఫుసితేహి ఫుట్ఠఫుట్ఠా సబ్బే అపలాయన్తా సఙ్కారకూటభిత్తిపదేసాదినిస్సితా అమనుస్సా తేన తేన ద్వారేన పలాయింసు. ద్వారాని అనోకాసాని అహేసుం. తే ఓకాసం అలభన్తా పాకారం భిన్దిత్వాపి పలాయింసు.

మహాజనో నగరమజ్ఝే సన్థాగారం సబ్బగన్ధేహి ఉపలిమ్పేత్వా ఉపరి సువణ్ణతారకాదివిచిత్తం వితానం బన్ధిత్వా బుద్ధాసనం పఞ్ఞాపేత్వా సత్థారం ఆనేసి. సత్థా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి లిచ్ఛవీగణోపి సత్థారం పరివారేత్వా నిసీది. సక్కో దేవరాజా దేవగణపరివుతో పతిరూపే ఓకాసే అట్ఠాసి. థేరోపి సకలనగరం అనువిచరిత్వా వూపసన్తరోగేన మహాజనేన సద్ధిం ఆగన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా నిసీది. సత్థా పరిసం ఓలోకేత్వా తదేవ రతనసుత్తం అభాసి. దేసనావసానే చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. ఏవం పునదివసేపీతి సత్తాహం తదేవ రతనసుత్తం దేసేత్వా సబ్బభయానం వూపసన్తభావం ఞత్వా లిచ్ఛవీగణం ఆమన్తేత్వా వేసాలితో నిక్ఖమి. లిచ్ఛవీరాజానో దిగుణం సక్కారం కరోన్తా పున తీహి దివసేహి సత్థారం గఙ్గాతీరం నయింసు.

గఙ్గాయ నిబ్బత్తనాగరాజానో చిన్తేసుం – ‘‘మనుస్సా తథాగతస్స సక్కారం కరోన్తి, మయం కిం న కరోమా’’తి. తే సువణ్ణరజతమణిమయా నావాయో మాపేత్వా సువణ్ణరజతమణిమయే పల్లఙ్కే పఞ్ఞాపేత్వా పఞ్చవణ్ణపదుమసఞ్ఛన్నం ఉదకం కరిత్వా, ‘‘భన్తే, అమ్హాకమ్పి అనుగ్గహం కరోథా’’తి అత్తనో అత్తనో నావం అభిరుహణత్థాయ సత్థారం యాచింసు. ‘‘మనుస్సా చ నాగా చ తథాగతస్స పూజం కరోన్తి, మయం పన కిం న కరోమా’’తి భూమట్ఠకదేవేపి ఆదిం కత్వా యావ అకనిట్ఠబ్రహ్మలోకా సబ్బే దేవా సక్కారం కరింసు. తత్థ నాగా యోజనికాని ఛత్తాతిఛత్తాని ఉక్ఖిపింసు. ఏవం హేట్ఠా నాగా భూమితలే రుక్ఖగచ్ఛపబ్బతాదీసు భూమట్ఠకా దేవతా, అన్తలిక్ఖే ఆకాసట్ఠదేవాతి నాగభవనం ఆదిం కత్వా చక్కవాళపరియన్తేన యావ బ్రహ్మలోకా ఛత్తాతిఛత్తాని ఉస్సాపితాని అహేసుం. ఛత్తన్తరేసు ధజా, ధజన్తరేసు పటాకా, తేసం అన్తరన్తరా పుప్ఫదామవాసచుణ్ణధుమాదీహి సక్కారో అహోసి. సబ్బలఙ్కారపటిమణ్డితా దేవపుత్తా ఛణవేసం గహేత్వా ఉగ్ఘోసయమానా ఆకాసే విచరింసు. తయో ఏవ కిర సమాగమా మహన్తా అహేసుం – యమకపాటిహారియసమాగమో దేవోరోహణసమాగమో అయం గఙ్గోరోహణసమాగమోతి.

పరతీరే బిమ్బిసారోపి లిచ్ఛవీహి కతసక్కారతో దిగుణం సక్కారం సజ్జేత్వా భగవతో ఆగమనం ఉదిక్ఖమానో అట్ఠాసి. సత్థా గఙ్గాయ ఉభోసు పస్సేసు రాజూనం మహన్తం పరిచ్చాగం ఓలోకేత్వా నాగాదీనఞ్చ అజ్ఝాసయం విదిత్వా ఏకేకాయ నావాయ పఞ్చపఞ్చభిక్ఖుసతపరివారం ఏకేకం నిమ్మితబుద్ధం మాపేసి. సో ఏకేకస్స సేతచ్ఛత్తస్స చేవ కప్పరుక్ఖస్స చ పుప్ఫదామస్స చ హేట్ఠా నాగగణపరివుతో నిసిన్నో హోతి. భూమట్ఠకదేవతాదీసుపి ఏకేకస్మిం ఓకాసే సపరివారం ఏకేకం నిమ్మితబుద్ధం మాపేసి. ఏవం సకలచక్కవాళగబ్భే ఏకాలఙ్కారే ఏకుస్సవే ఏకఛణేయేవ చ జాతే సత్థా నాగానమనుగ్గహం కరోన్తో ఏకం రతననావం అభిరుహి. భిక్ఖూసుపి ఏకేకో ఏకేకమేవ అభిరుహి. నాగరాజానో బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నాగభవనం పవేసేత్వా సబ్బరత్తిం సత్థు సన్తికే ధమ్మకథం సుత్వా దుతియదివసే దిబ్బేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసింసు. సత్థా అనుమోదనం కత్వా నాగభవనా నిక్ఖమిత్వా సకలచక్కవాళదేవతాహి పూజియమానో పఞ్చహి నావాసతేహి గఙ్గానదిం అతిక్కమి.

రాజా పచ్చుగ్గన్త్వా సత్థారం నావాతో ఓతారేత్వా ఆగమనకాలే లిచ్ఛవీతి కతసక్కారతో దిగుణం సక్కారం కత్వా పురిమనయేనేవ పఞ్చహి దివసేహి రాజగహం అభినేసి. దుతియదివసే భిక్ఖూ పిణ్డపాతపటిక్కన్తా సాయన్హసమయే ధమ్మసభాయం సన్నిసిన్నా కథం సముట్ఠాపేసుం – ‘‘అహో బుద్ధానం మహానుభావో, అహో సత్థరి దేవమనుస్సానం పసాదో, గఙ్గాయ నామ ఓరతో చ పారతో చ అట్ఠయోజనే మగ్గే బుద్ధగతేన పసాదేన రాజూహి సమతలం భూమిం కత్వా వాలుకా ఓకిణ్ణా, జణ్ణుమత్తేన ఓధినా నానావణ్ణాని పుప్ఫాని సన్థతాని, గఙ్గాయ ఉదకం నాగానుభావేన పఞ్చవణ్ణేహి పదుమేహి సఞ్ఛన్నం, యావ అకనిట్ఠభవనా ఛత్తాతిఛత్తాని ఉస్సాపితాని, సకలచక్కవాళగబ్భం ఏకాలఙ్కారం ఏకుస్సవం వియ జాత’’న్తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘న, భిక్ఖవే, ఏస పూజాసక్కారో మయ్హం బుద్ధానుభావేన నిబ్బత్తో, న నాగదేవబ్రహ్మానుభావేన. అతీతే పన అప్పమత్తకపరిచ్చాగానుభావేన నిబ్బత్తో’’తి వత్వా భిక్ఖూహి యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే తక్కసిలాయం సఙ్ఖో నామ బ్రాహ్మణో అహోసి. తస్స పుత్తో సుసీమో నామ మాణవో సోళసవస్సుద్దేసికో ఏకదివసం పితరం ఉపసఙ్కమిత్వా ఆహ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, తాత, బారాణసిం గన్త్వా మన్తే అజ్ఝాయితు’’న్తి. అథ నం పితా ఆహ – ‘‘తేన హి, తాత, అసుకో నామ బ్రాహ్మణో మమ సహాయకో, తస్స సన్తికం గన్త్వా అధీయస్సూ’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణిత్వా అనుపుబ్బేన బారాణసిం గన్త్వా తం బ్రాహ్మణం ఉపసఙ్కమిత్వా పితరా పహితభావమాచిక్ఖి. అథ నం సో ‘‘సహాయకస్స మే పుత్తో’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా పటిపస్సద్ధదరథం భద్దకేన దివసేన మన్తే వాచేతుమారభి. సో లహుఞ్చ గణ్హన్తో బహుఞ్చ గణ్హన్తో అత్తనో ఉగ్గహితుగ్గహితం సువణ్ణభాజనే పక్ఖిత్తసీహతేలమివ అవినస్సమానం ధారేన్తో న చిరస్సేవ ఆచరియస్స సమ్ముఖతో ఉగ్గణ్హితబ్బం సబ్బం ఉగ్గణ్హిత్వా సజ్ఝాయం కరోన్తో అత్తనో ఉగ్గహితసిప్పస్స ఆదిమజ్ఝమేవ పస్సతి, నో పరియోసానం.

సో ఆచరియం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘అహం ఇమస్స సిప్పస్స ఆదిమజ్ఝమేవ పస్సామి, నో పరియోసాన’’న్తి వత్వా ఆచరియేన ‘‘అహమ్పి, తాత, న పస్సామీ’’తి వుత్తే ‘‘అథ కో, ఆచరియ, పరియోసానం జానాతీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమే, తాత, ఇసయో ఇసిపతనే విహరన్తి, తే జానేయ్యుం, తేసం సన్తికం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛస్సూ’’తి ఆచరియేన వుత్తే పచ్చేకబుద్ధే ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛి – ‘‘తుమ్హే కిర పరియోసానం జానాథా’’తి? ‘‘ఆమ, జానామా’’తి. ‘‘తేన హి మే ఆచిక్ఖథా’’తి? ‘‘న మయం అపబ్బజితస్స ఆచిక్ఖామ. సచే తే పరియోసానేనత్థో, పబ్బజస్సూ’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా తేసం సన్తికే పబ్బజి. అథస్స తే ‘‘ఇదం తావ సిక్ఖస్సూ’’తి వత్వా ‘‘ఏవం తే నివాసేతబ్బం, ఏవం పారుపితబ్బ’’న్తిఆదినా నయేన ఆభిసమాచారికం ఆచిక్ఖింసు. సో తత్థ సిక్ఖన్తో ఉపనిస్సయసమ్పన్నత్తా నచిరస్సేవ పచ్చేకసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝిత్వా సకలబారాణసినగరే గగనతలే పుణ్ణచన్దో వియ పాకటో లాభగ్గయసగ్గప్పత్తో అహోసి, సో అప్పాయుకసంవత్తనికస్స కమ్మస్స కతత్తా న చిరస్సేవ పరినిబ్బాయి. అథస్స పచ్చేకబుద్ధా చ మహాజనో చ సరీరకిచ్చం కత్వా ధాతుయో చ గహేత్వా నగరద్వారే థూపం కారేసుం.

సఙ్ఖోపి బ్రాహ్మణో ‘‘పుత్తో మే చిరం గతో, పవత్తిమస్స జానిస్సామీ’’తి తం దట్ఠుకామో తక్కసిలాతో నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన బారాణసిం పత్వా మహాజనకాయం సన్నిపతితం దిస్వా ‘‘అద్ధా ఇమేసు ఏకోపి మే పుత్తస్స పవత్తిం జానిస్సతీ’’తి ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛి – ‘‘సుసీమో నామ మాణవో ఇధాగమి, అపి ను ఖో తస్స పవత్తిం జానాథా’’తి? ‘‘ఆమ, బ్రాహ్మణ, జానామ, అసుకస్స బ్రాహ్మణస్స సన్తికే తయో వేదే సజ్ఝాయిత్వా పబ్బజిత్వా పచ్చేకసమ్బోధిం సచ్ఛికత్వా పరినిబ్బుతో, అయమస్స థూపో పతిట్ఠాపితో’’తి. సో భూమిం హత్థేన పహరిత్వా రోదిత్వా కన్దిత్వా తం చేతియఙ్గణం గన్త్వా తిణాని ఉద్ధరిత్వా ఉత్తరసాటకేన వాలుకం ఆహరిత్వా చేతియఙ్గణే ఆకిరిత్వా కమణ్డలుతో ఉదకేన పరిప్ఫోసిత్వా వనపుప్ఫేహి పూజం కత్వా సాటకేన పటాకం ఆరోపేత్వా థూపస్స ఉపరి అత్తనో ఛత్తకం బన్ధిత్వా పక్కామి.

సత్థా ఇదం అతీతం ఆహరిత్వా ‘‘తదా, భిక్ఖవే, అహం సఙ్ఖో బ్రాహ్మణో అహోసిం. మయా సుసీమస్స పచ్చేకబుద్ధస్స చేతియఙ్గణే తిణాని ఉద్ధటాని, తస్స మే కమ్మస్స నిస్సన్దేన అట్ఠయోజనమగ్గం విహతఖాణుకకణ్టకం కత్వా సుద్ధం సమతలం కరింసు. మయా తత్థ వాలుకా ఓకిణ్ణా, తస్స మే నిస్సన్దేన అట్ఠయోజనమగ్గే వాలుకం ఓకిరింసు. మయా తత్థ వనకుసుమేహి పూజా కతా, తస్స మే నిస్సన్దేన అట్ఠయోజనమగ్గే నానావణ్ణాని పుప్ఫాని ఓకిణ్ణాని, ఏకయోజనట్ఠానే గఙ్గాయ ఉదకం పఞ్చవణ్ణేహి పదుమేహి సఞ్ఛన్నం. మయా తత్థ కమణ్డలుఉదకేన భూమి పరిప్ఫోసితా, తస్స మే నిస్సన్దేన వేసాలియం పోక్ఖరవస్సం వస్సి. మయా తత్థ పటాకా, ఆరోపితా, ఛత్తకఞ్చ బద్ధం, తస్స మే నిస్సన్దేన యావ అకనిట్ఠభవనా ధజపటాకఛత్తాతిఛత్తాదీహి సకలచక్కవాళగబ్భం ఏకుస్సవం వియ జాతం. ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, ఏస పూజాసక్కారో మయ్హం నేవ బుద్ధానుభావేన నిబ్బత్తో, న నాగదేవబ్రహ్మానుభావేన, అతీతే పన అప్పమత్తకపరిచ్చాగానుభావేనా’’తి వత్వా ధమ్మం దేసేన్తో ఇమం గాథమాహ –

౨౯౦. ‘‘మత్తాసుఖపరిచ్చాగా, పస్సే చే విపులం సుఖం;

చజే మత్తాసుఖం ధీరో, సమ్పస్సం విపులం సుఖ’’న్తి.

తత్థ మత్తాసుఖపరిచ్చాగాతి మత్తాసుఖన్తి పమాణయుత్తకం పరిత్తసుఖం వుచ్చతి, తస్స పరిచ్చాగేన. విపులం సుఖన్తి ఉళారం సుఖం నిబ్బానసుఖం వుచ్చతి, తం చే పస్సేయ్యాతి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – ఏకఞ్హి భోజనపాతిం సజ్జాపేత్వా భుఞ్జన్తస్స మత్తాసుఖం నామ ఉప్పజ్జతి, తం పన పరిచ్చజిత్వా ఉపోసథం వా కరోన్తస్స దానం వా దదన్తస్స విపులం ఉళారం నిబ్బానసుఖం నామ నిబ్బత్తతి. తస్మా సచే ఏవం తస్స మత్తాసుఖస్స పరిచ్చాగా విపులం సుఖం పస్సతి, అథేతం విపులం సుఖం సమ్మా పస్సన్తో పణ్డితో తం మత్తాసుఖం చజేయ్యాతి.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

అత్తనోపుబ్బకమ్మవత్థు పఠమం.