౮. పఞ్చమహల్లకత్థేరవత్థు

వనం ఛిన్దథాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో సమ్బహులే మహల్లకే భిక్ఖూ ఆరబ్భ కథేసి.

తే కిర గిహికాలే సావత్థియం కుటుమ్బికా మహద్ధనా అఞ్ఞమఞ్ఞసహాయకా ఏకతో పుఞ్ఞాని కరోన్తా సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా ‘‘మయం మహల్లకా, కిం నో ఘరావాసేనా’’తి సత్థారం పబ్బజ్జం యాచిత్వా పబ్బజింసు, మహల్లకభావేన పన ధమ్మం పరియాపుణితుం అసక్కోన్తా విహారపరియన్తే పణ్ణసాలం కారేత్వా ఏకతోవ వసింసు. పిణ్డాయ చరన్తాపి యేభుయ్యేన పుత్తదారస్సేవ గేహం గన్త్వా భుఞ్జింసు. తేసు ఏకస్స పురాణదుతియికా మధురపాచికా నామ, సా తేసం సబ్బేసమ్పి ఉపకారికా అహోసి. కస్మా సబ్బేపి అత్తనా లద్ధాహారం గహేత్వా తస్సా ఏవ గేహే నిసీదిత్వా భుఞ్జన్తి? సాపి నేసం యథాసన్నిహితం సూపబ్యఞ్జనం దేతి. సా అఞ్ఞతరాబాధేన ఫుట్ఠా కాలమకాసి. అథ తే మహల్లకత్థేరా సహాయకస్స థేరస్స పణ్ణసాలాయ సన్నిపతిత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞం గీవాసు గహేత్వా ‘‘మధురపాచికా ఉపాసికా కాలకతా’’తి విలపన్తా రోదింసు. భిక్ఖూహి చ సమన్తతో ఉపధావిత్వా ‘‘కిం ఇదం, ఆవుసో’’తి పుట్ఠా, ‘‘భన్తే, సహాయకస్స నో పురాణదుతియికా కాలకతా, సా అమ్హాకం అతివియ ఉపకారికా. ఇదాని కుతో తథారూపిం లభిస్సామాతి ఇమినా కారణేన రోదామా’’తి ఆహంసు.

భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ, పుబ్బేపి తే కాకయోనియం నిబ్బత్తిత్వా సముద్దతీరే చరమానా సముద్దఊమియా సముద్దం పవేసేత్వా మారితాయ కాకియా రోదిత్వా పరిదేవిత్వా తం నీహరిస్సామాతి ముఖతుణ్డకేహి మహాసముద్దం ఉస్సిఞ్చన్తా కిలమింసూ’’తి అతీతం ఆహరిత్వా –

‘‘అపి ను హనుకా సన్తా, ముఖఞ్చ పరిసుస్సతి;

ఓరమామ న పారేమ, పూరతేవ మహోదధీ’’తి. (జా. ౧.౧.౧౪౬);

ఇమం కాకజాతకం విత్థారేత్వా తే భిక్ఖూ ఆమన్తేత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, రాగదోసమోహవనం నిస్సాయ తుమ్హేహి ఇదం దుక్ఖం పత్తం, తం వనం ఛిన్దితుం వట్టతి, ఏవం నిద్దుక్ఖా భవిస్సథా’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౨౮౩. ‘‘వనం ఛిన్దథ మా రుక్ఖం, వనతో జాయతే భయం;

ఛేత్వా వనఞ్చ వనథఞ్చ, నిబ్బనా హోథ భిక్ఖవో.

౨౮౪. ‘‘యావ హి వనథో న ఛిజ్జతి,

అణుమత్తోపి నరస్స నారిసు;

పటిబద్ధమనోవ తావ సో,

వచ్ఛో ఖీరపకోవ మాతరీ’’తి.

తత్థ మా రుక్ఖన్తి సత్థారా హి ‘‘వనం ఛిన్దథా’’తి వుత్తే తేసం అచిరపబ్బజితానం ‘‘సత్థా అమ్హే వాసిఆదీని గహేత్వా వనం ఛిన్దాపేతీ’’తి రుక్ఖం ఛిన్దితుకామతా ఉప్పజ్జి. అథ నే ‘‘మయా రాగాదికిలేసవనం సన్ధాయేతం వుత్తం, న రుక్ఖే’’తి పటిసేధేన్తో ‘‘మా రుక్ఖ’’న్తి ఆహ. వనతోతి యథా పాకతికవనతో సీహాదిభయం జాయతి, ఏవం జాతిఆదిభయమ్పి కిలేసవనతో జాయతీతి అత్థో. వనఞ్చ వనథఞ్చాతి ఏత్థ మహన్తా రుక్ఖా వనం నామ, ఖుద్దకా తస్మిం వనే ఠితత్తా వనథా నామ. పుబ్బుప్పత్తికరుక్ఖా వా వనం నామ, అపరాపరుప్పత్తికా వనథా నామ. ఏవమేవ మహన్తమహన్తా భవాకడ్ఢనకా కిలేసా వనం నామ, పవత్తియం విపాకదాయకా వనథా నామ. పుబ్బప్పత్తికా వనం నామ, అపరాపరుప్పత్తికా వనథా నామ. తం ఉభయం చతుత్థమగ్గఞాణేన ఛిన్దితబ్బం. తేనాహ – ‘‘ఛేత్వా వనఞ్చ వనథఞ్చ, నిబ్బనా హోథ భిక్ఖవో’’తి. నిబ్బనా హోథాతి నిక్కిలేసా హోథ. యావ హి వనథోతి యావ ఏస అణుమత్తోపి కిలేసవనథో నరస్స నారీసు న ఛిజ్జతి, తావ సో ఖీరపకో వచ్ఛో మాతరి వియ పటిబద్ధమనో లగ్గచిత్తోవ హోతీతి అత్థో.

దేసనావసానే పఞ్చపి తే మహల్లకత్థేరా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసు, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

పఞ్చమహల్లకత్థేరవత్థు అట్ఠమం.