౭. పోట్ఠిలత్థేరవత్థు

యోగా వేతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పోట్ఠిలం నామ థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సో కిర సత్తన్నమ్పి బుద్ధానం సాసనే తేపిటకో పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం ధమ్మం వాచేసి. సత్థా చిన్తేసి – ‘‘ఇమస్స భిక్ఖునో ‘అత్తనో దుక్ఖనిస్సరణం కరిస్సామీ’తి చిత్తమ్పి నత్థి సంవేజేస్సామి న’’న్తి. తతో పట్ఠాయ తం థేరం అత్తనో ఉపట్ఠానం ఆగతకాలే ‘‘ఏహి, తుచ్ఛపోట్ఠిల, వన్ద, తుచ్ఛపోట్ఠిల, నిసీద, తుచ్ఛపోట్ఠిల, యాహి, తుచ్ఛపోట్ఠిలా’’తి వదతి. ఉట్ఠాయ గతకాలేపి ‘‘తుచ్ఛపోట్ఠిలో గతో’’తి వదతి. సో చిన్తేసి – ‘‘అహం సాట్ఠకథాని తీణి పిటకాని ధారేమి, పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం అట్ఠారస మహాగణే ధమ్మం వాచేమి, అథ పన మం సత్థా అభిక్ఖణం, ‘తుచ్ఛపోట్ఠిలా’తి వదేతి, అద్ధా మం సత్థా ఝానాదీనం అభావేన ఏవం వదేతీ’’తి. సో ఉప్పన్నసంవేగో ‘‘దాని అరఞ్ఞం పవిసిత్వా సమణధమ్మం కరిస్సామీ’’తి సయమేవ పత్తచీవరం సంవిదహిత్వా పచ్చూసకాలే సబ్బపచ్ఛా ధమ్మం ఉగ్గణ్హిత్వా నిక్ఖమన్తేన భిక్ఖునా సద్ధిం నిక్ఖమి. పరివేణే నిసీదిత్వా సజ్ఝాయన్తా నం ‘‘ఆచరియో’’తి న సల్లక్ఖేసుం. సో వీసయోజనసతమగ్గం గన్త్వా ఏకస్మిం అరఞ్ఞావాసే తింస భిక్ఖూ వసన్తి, తే ఉపసఙ్కమిత్వా సఙ్ఘత్థేరం వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, అవస్సయో మే హోథా’’తి ఆహ. ఆవుసో, త్వం ధమ్మకథికో, అమ్హేహి నామ తం నిస్సాయ కిఞ్చి జానితబ్బం భవేయ్య, కస్మా ఏవం వదేసీతి? మా, భన్తే, ఏవం కరోథ, అవస్సయో మే హోథాతి. తే పన సబ్బే ఖీణాసవావ. అథ నం మహాథేరో ‘‘ఇమస్స ఉగ్గహం నిస్సాయ మానో అత్థియేవా’’తి అనుథేరస్స సన్తికం పహిణి. సోపి నం తథేవాహ. ఇమినా నీహారేన సబ్బేపి తం పేసేన్తా దివాట్ఠానే నిసీదిత్వా సూచికమ్మం కరోన్తస్స సబ్బనవకస్స సత్తవస్సికసామణేరస్స సన్తికం పహిణింసు. ఏవమస్స మానం నీహరింసు.

సో నిహతమానో సామణేరస్స సన్తికే అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ‘‘అవస్సయో మే హోహి సప్పురిసా’’తి ఆహ. అహో, ఆచరియ, కిం నామేతం కథేథ, తుమ్హే మహల్లకా బహుస్సుతా, తుమ్హాకం సన్తికే మయా కిఞ్చి కారణం జానితబ్బం భవేయ్యాతి. మా ఏవం కరి, సప్పురిస, హోహియేవ మే అవస్సయోతి. భన్తే, సచేపి ఓవాదక్ఖమా భవిస్సథ, భవిస్సామి వో అవస్సయోతి. హోమి, సప్పురిస, అహం ‘‘అగ్గిం పవిసా’’తి వుత్తే అగ్గిం పవిసామియేవాతి. అథ నం సో అవిదూరే ఏకం సరం దస్సేత్వా, ‘‘భన్తే, యథానివత్థపారుతోవ ఇమం సరం పవిసథా’’తి ఆహ. సో హిస్స మహగ్ఘానం దుపట్టచీవరానం నివత్థపారుతభావం ఞత్వాపి ‘‘ఓవాదక్ఖమో ను ఖో’’తి వీమంసన్తో ఏవమాహ. థేరోపి ఏకవచనేనేవ ఉదకం ఓతరి. అథ నం చీవరకణ్ణానం తేమితకాలే ‘‘ఏథ, భన్తే’’తి వత్వా ఏకవచనేనేవ ఆగన్త్వా ఠితం ఆహ – ‘‘భన్తే, ఏకస్మిం వమ్మికే ఛ ఛిద్దాని, తత్థ ఏకేన ఛిద్దేన గోధా అన్తో పవిట్ఠా, తం గణ్హితుకామో ఇతరాని పఞ్చ ఛిద్దాని థకేత్వా ఛట్ఠం భిన్దిత్వా పవిట్ఠఛిద్దేనేవ గణ్హాతి, ఏవం తుమ్హేపి ఛద్వారికేసు ఆరమ్మణేసు సేసాని పఞ్చద్వారాని పిధాయ మనోద్వారే కమ్మం పట్ఠపేథా’’తి. బహుస్సుతస్స భిక్ఖునో ఏత్తకేనేవ పదీపుజ్జలనం వియ అహోసి. సో ‘‘ఏత్తకమేవ హోతు సప్పురిసా’’తి కరజకాయే ఞాణం ఓతారేత్వా సమణధమ్మం ఆరభి.

సత్థా వీసయోజనసతమత్థకే నిసిన్నోవ తం భిక్ఖుం ఓలోకేత్వా ‘‘యథేవాయం భిక్ఖు భూరిపఞ్ఞో, ఏవమేవం అనేన అత్తానం పతిట్ఠాపేతుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా తేన సద్ధిం కథేన్తో వియ ఓభాసం ఫరిత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౮౨. ‘‘యోగా వే జాయతీ భూరి, అయోగా భూరిసఙ్ఖయో;

ఏతం ద్వేధాపథం ఞత్వా, భవాయ విభవాయ చ;

తథాత్తానం నివేసేయ్య, యథా భూరి పవడ్ఢతీ’’తి.

తత్థ యోగాతి అట్ఠతింసాయ ఆరమ్మణేసు యోనిసో మనసికారా. భూరీతి పథవీసమాయ విత్థతాయ పఞ్ఞాయేతం నామం. సఙ్ఖయోతి వినాసో. ఏతం ద్వేధాపథన్తి ఏతం యోగఞ్చ అయోగఞ్చ. భవాయ విభవాయ చాతి వుద్ధియా చ అవుద్ధియా చ. తథాతి యథా అయం భూరిసఙ్ఖాతా పఞ్ఞా పవడ్ఢతి, ఏవం అత్తానం నివేసేయ్యాతి అత్థో.

దేసనావసానే పోట్ఠిలత్థేరో అరహత్తే పతిట్ఠహీతి.

పోట్ఠిలత్థేరవత్థు సత్తమం.