౫. పధానకమ్మికతిస్సత్థేరవత్థు

ఉట్ఠానకాలమ్హీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పధానకమ్మికతిస్సత్థేరం ఆరబ్భ కథేసి.

సావత్థివాసినో కిర పఞ్చసతా కులపుత్తా సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞం అగమంసు. తేసు ఏకో తత్థేవ ఓహీయి. అవసేసా అరఞ్ఞే సమణధమ్మం కరోన్తా అరహత్తం పత్వా ‘‘పటిలద్ధగుణం సత్థు ఆరోచేస్సామా’’తి పున సావత్థిం అగమంసు. తే సావత్థితో యోజనమత్తే ఏకస్మిం గామకే పిణ్డాయ చరన్తే దిస్వా ఏకో ఉపాసకో యాగుభత్తాదీహి పతిమానేత్వా అనుమోదనం సుత్వా పునదివసత్థాయపి నిమన్తేసి. తే తదహేవ సావత్థిం గన్త్వా పత్తచీవరం పటిసామేత్వా సాయన్హసమయే సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. సత్థా తేహి సద్ధిం అతివియ తుట్ఠిం పవేదయమానో పటిసన్థారం అకాసి.

అథ నేసం తత్థ ఓహీనో సహాయకభిక్ఖు చిన్తేసి – ‘‘సత్థు ఇమేహి సద్ధిం పటిసన్థారం కరోన్తస్స ముఖం నప్పహోతి, మయ్హం పన మగ్గఫలాభావేన మయా సద్ధిం న కథేతి, అజ్జేవ అరహత్తం పత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా మయా సద్ధిం కథాపేస్సామీ’’తి. తేపి భిక్ఖూ, ‘‘భన్తే, మయం ఆగమనమగ్గే ఏకేన ఉపాసకేన స్వాతనాయ నిమన్తితా, తత్థ పాతోవ గమిస్సామా’’తి సత్థారం అపలోకేసుం. అథ నేసం సహాయకో భిక్ఖు సబ్బరత్తిం చఙ్కమన్తో నిద్దావసేన చఙ్కమకోటియం ఏకస్మిం పాసాణఫలకే పతి, ఊరుట్ఠి భిజ్జి. సో మహాసద్దేన విరవి. తస్స తే సహాయకా భిక్ఖూ సద్దం సఞ్జానిత్వా ఇతో చితో చ ఉపధావింసు. తేసం దీపం జాలేత్వా తస్స కత్తబ్బకిచ్చం కరోన్తానంయేవ అరుణో ఉట్ఠహి, తే తం గామం గన్తుం ఓకాసం న లభింసు. అథ నే సత్థా ఆహ – ‘‘కిం, భిక్ఖవే, భిక్ఖాచారగామం న గమిత్థా’’తి. తే ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి తం పవత్తిం ఆరోచేసుం. సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఏస ఇదానేవ తుమ్హాకం లాభన్తరాయం కరోతి, పుబ్బేపి అకాసియేవా’’తి వత్వా తేహి యాచితో అతీతం ఆహరిత్వా –

‘‘యో పుబ్బే కరణీయాని, పచ్ఛా సో కాతుమిచ్ఛతి;

వరుణకట్ఠభఞ్జోవ, స పచ్ఛా మనుతప్పతీ’’తి. (జా. ౧.౧.౭౧) –

జాతకం విత్థారేసి. తదా కిర తే భిక్ఖూ పఞ్చసతా మాణవకా అహేసుం, కుసీతమాణవకో అయం భిక్ఖు అహోసి, ఆచరియో పన తథాగతోవ అహోసీతి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా, ‘‘భిక్ఖవే, యో హి ఉట్ఠానకాలే ఉట్ఠానం న కరోతి, సంసన్నసఙ్కప్పో హోతి, కుసీతో సో ఝానాదిభేదం విసేసం నాధిగచ్ఛతీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౮౦. ‘‘ఉట్ఠానకాలమ్హి అనుట్ఠహానో,

యువా బలీ ఆలసియం ఉపేతో;

సంసన్నసఙ్కప్పమనో కుసీతో,

పఞ్ఞాయ మగ్గం అలసో న విన్దతీ’’తి.

తత్థ అనుట్ఠహానోతి అనుట్ఠహన్తో అవాయమన్తో. యువా బలీతి పఠమయోబ్బనే ఠితో బలసమ్పన్నోపి హుత్వా అలసభావేన ఉపేతో హోతి, భుత్వా సయతి. సంసన్నసఙ్కప్పమనోతి తీహి మిచ్ఛావితక్కేహి సుట్ఠు అవసన్నసమ్మాసఙ్కప్పచిత్తో. కుసీతోతి నిబ్బీరియో. అలసోతి మహాఅలసో పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం అరియమగ్గం అపస్సన్తో న విన్దతి, న పటిలభతీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

పధానకమ్మికతిస్సత్థేరవత్థు పఞ్చమం.