౮. తిత్థియవత్థు

న మోనేనాతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో తిత్థియే ఆరబ్భ కథేసి.

తే కిర భుత్తట్ఠానేసు మనుస్సానం ‘‘ఖేమం హోతు, సుఖం హోతు, ఆయు వడ్ఢతు, అసుకట్ఠానే నామ కలలం అత్థి, అసుకట్ఠానే నామ కణ్టకో అత్థి, ఏవరూపం ఠానం గన్తుం న వట్టతీ’’తిఆదినా నయేన మఙ్గలం వత్వా పక్కమన్తి. భిక్ఖూ పన పఠమబోధియం అనుమోదనాదీనం అననుఞ్ఞాతకాలే భత్తగ్గే మనుస్సానం అనుమోదనం అకత్వా పక్కమన్తి. మనుస్సా ‘‘తిత్థియానం సన్తికా మఙ్గలం సుణామ, భద్దన్తా పన తుణ్హీభూతా పక్కమన్తీ’’తి ఉజ్ఝాయింసు. భిక్ఖూ తమత్థం సత్థు ఆరోచేసుం. సత్థా, ‘‘భిక్ఖవే, ఇతో పట్ఠాయ భత్తగ్గాదీసు యథాసుఖం అనుమోదనం కరోథ, ఉపనిసిన్నకథం కరోథ, ధమ్మం కథేథా’’తి అనుజాని. తే తథా కరింసు. మనుస్సా అనుమోదనాదీని సుణన్తా ఉస్సాహప్పత్తా భిక్ఖూ నిమన్తేత్వా సక్కారం కరోన్తా విచరన్తి. తిత్థియా పన ‘‘మయం మునినో మోనం కరోమ, సమణస్స గోతమస్స సావకా భత్తగ్గాదీసు మహాకథం కథేన్తా విచరన్తీ’’తి ఉజ్ఝాయింసు.

సత్థా తమత్థం సుత్వా ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, తుణ్హీభావమత్తేన ‘మునీ’తి వదామి. ఏకచ్చే హి అజానన్తా న కథేన్తి, ఏకచ్చే అవిసారదతాయ, ఏకచ్చే ‘మా నో ఇమం అతిసయత్థం అఞ్ఞే జానింసూ’తి మచ్ఛేరేన. తస్మా మోనమత్తేన ముని న హోతి, పాపవూపసమేన పన ముని నామ హోతీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౨౬౮. ‘‘న మోనేన మునీ హోతి, మూళ్హరూపో అవిద్దసు;

యో చ తులంవ పగ్గయ్హ, వరమాదాయ పణ్డితో.

౨౬౯. ‘‘పాపాని పరివజ్జేతి, స మునీ తేన సో ముని;

యో మునాతి ఉభో లోకే, ముని తేన పవుచ్చతీ’’తి.

తత్థ న మోనేనాతి కామఞ్హి మోనేయ్యపటిపదాసఙ్ఖాతేన మగ్గఞాణమోనేన ముని నామ హోతి, ఇధ పన తుణ్హీభావం సన్ధాయ ‘‘మోనేనా’’తి వుత్తం. మూళ్హరూపోతి తుచ్ఛరూపో. అవిద్దసూతి అవిఞ్ఞూ. ఏవరూపో హి తుణ్హీభూతోపి ముని నామ న హోతి. అథ వా మోనేన ముని నామ న హోతి, తుచ్ఛసభావో పన అవిఞ్ఞూ చ హోతీతి అత్థో. యో చ తులంవ పగయ్హాతి యథా హి తులం గహేత్వా ఠితో అతిరేకం చే హోతి, హరతి. ఊనం చే హోతి, పక్ఖిపతి. ఏవమేవ యో అతిరేకం హరన్తో వియ పాపం హరతి పరివజ్జేతి, ఊనకే పక్ఖిపన్తో వియ కుసలం పరిపూరేతి. ఏవఞ్చ పన కరోన్తో సీలసమాధిపఞ్ఞావిముత్తివిముత్తిఞాణదస్సనసఙ్ఖాతం వరం ఉత్తమమేవ ఆదాయ పాపాని అకుసలకమ్మాని పరివజ్జేతి. స మునీతి సో ముని నామాతి అత్థో. తేన సో మునీతి కస్మా పన సో మునీతి చే? యం హేట్ఠా వుత్తకారణం, తేన సో మునీతి అత్థో. సో మునాతి ఉభో లోకేతి యో పుగ్గలో ఇమస్మిం ఖన్ధాదిలోకే తులం ఆరోపేత్వా మినన్తో వియ ‘‘ఇమే అజ్ఝత్తికా ఖన్ధా, ఇమే బాహిరా’’తిఆదినా నయేన ఇమే ఉభో అత్థే మునాతి. ముని తేన పవుచ్చతీతి తేన కారణేన మునీతి వుచ్చతియేవాతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

తిత్థియవత్థు అట్ఠమం.