౧. వినిచ్ఛయమహామత్తవత్థు

న తేన హోతీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో వినిచ్ఛయమహామత్తే ఆరబ్భ కథేసి.

ఏకదివసఞ్హి భిక్ఖూ సావత్థియం ఉత్తరద్వారగామే పిణ్డాయ చరిత్వా పిణ్డపాతపటిక్కన్తా నగరమజ్ఝేన విహారం ఆగచ్ఛన్తి. తస్మిం ఖణే మేఘో ఉట్ఠాయ పావస్సి. తే సమ్ముఖాగతం వినిచ్ఛయసాలం పవిసిత్వా వినిచ్ఛయమహామత్తే లఞ్జం గహేత్వా సామికే అసామికే కరోన్తే దిస్వా ‘‘అహో ఇమే అధమ్మికా, మయం పన ‘ఇమే ధమ్మేన వినిచ్ఛయం కరోన్తీ’తి సఞ్ఞినో అహుమ్హా’’తి చిన్తేత్వా వస్సే విగతే విహారం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నా తమత్థం ఆరోచేసుం. సత్థా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఛన్దాదివసికా హుత్వా సాహసేన అత్థం వినిచ్ఛినన్తా ధమ్మట్ఠా నామ హోన్తి, అపరాధం పన అనువిజ్జిత్వా అపరాధానురూపం అసాహసేన వినిచ్ఛయం కరోన్తా ఏవ ధమ్మట్ఠా నామ హోన్తీ’’తి వత్వా ఇమా గాథా అభాసి –

౨౫౬. ‘‘న తేన హోతి ధమ్మట్ఠో, యేనత్థం సాహసా నయే;

యో చ అత్థం అనత్థఞ్చ, ఉభో నిచ్ఛేయ్య పణ్డితో.

౨౫౭. ‘‘అసాహసేన ధమ్మేన, సమేన నయతీ పరే;

ధమ్మస్స గుత్తో మేధావీ, ధమ్మట్ఠోతి పవుచ్చతీ’’తి.

తత్థ తేనాతి ఏత్తకేనేవ కారణేన. ధమ్మట్ఠోతి రాజా హి అత్తనో కాతబ్బే వినిచ్ఛయధమ్మే ఠితోపి ధమ్మట్ఠో నామ న హోతి. యేనాతి యేన కారణేన. అత్థన్తి ఓతిణ్ణం వినిచ్ఛితబ్బం అత్థం. సాహసా నయేతి ఛన్దాదీసు పతిట్ఠితో సాహసేన ముసావాదేన వినిచ్ఛేయ్య. యో హి ఛన్దే పతిట్ఠాయ ఞాతీతి వా మిత్తోతి వా ముసా వత్వా అసామికమేవ సామికం కరోతి, దోసే పతిట్ఠాయ అత్తనో వేరీనం ముసా వత్వా సామికమేవ అసామికం కరోతి, మోహే పతిట్ఠాయ లఞ్జం గహేత్వా వినిచ్ఛయకాలే అఞ్ఞవిహితో వియ ఇతో చితో చ ఓలోకేన్తో ముసా వత్వా ‘‘ఇమినా జితం, అయం పరాజితో’’తి పరం నీహరతి, భయే పతిట్ఠాయ కస్సచిదేవ ఇస్సరజాతికస్స పరాజయం పాపుణన్తస్సాపి జయం ఆరోపేతి, అయం సాహసేన అత్థం నేతి నామ. ఏసో ధమ్మట్ఠో నామ న హోతీతి అత్థో. అత్థం అనత్థఞ్చాతి భూతఞ్చ అభూతఞ్చ కారణం. ఉభో నిచ్ఛేయ్యాతి యో పన పణ్డితో ఉభో అత్థానత్థే వినిచ్ఛినిత్వా వదతి. అసాహసేనాతి అముసావాదేన. ధమ్మేనాతి వినిచ్ఛయధమ్మేన, న ఛన్దాదివసేన. సమేనాతి అపరాధానురూపేనేవ పరే నయతి, జయం వా పరాజయం వా పాపేతి. ధమ్మస్స గుత్తోతి సో ధమ్మగుత్తో ధమ్మరక్ఖితో ధమ్మోజపఞ్ఞాయ సమన్నాగతో మేధావీ వినిచ్ఛయధమ్మే ఠితత్తా ధమ్మట్ఠోతి పవుచ్చతీతి అత్థో.

దేసనావసానే బహూ సోతాపత్తిఫలాదీని పాపుణింసూతి.

వినిచ్ఛయమహామత్తవత్థు పఠమం.