౯. పఞ్చఉపాసకవత్థు

నత్థి రాగసమో అగ్గీతి ఇమం ధమ్మదేసనం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పఞ్చ ఉపాసకే ఆరబ్భ కథేసి.

తే కిర ధమ్మం సోతుకామా విహారం గన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. బుద్ధానఞ్చ ‘‘అయం ఖత్తియో, అయం బ్రాహ్మణో, అయం అడ్ఢో, అయం దుగ్గతో, ఇమస్స ఉళారం కత్వా ధమ్మం దేసేస్సామి, ఇమస్స నో’’తి చిత్తం న ఉప్పజ్జతి. యంకిఞ్చి ఆరబ్భ ధమ్మం దేసేన్తో ధమ్మగారవం పురక్ఖత్వా ఆకాసగఙ్గం ఓతారేన్తో వియ దేసేతి. ఏవం దేసేన్తస్స పన తథాగతస్స సన్తికే నిసిన్నానం తేసం ఏకో నిసిన్నకోవ నిద్దాయి, ఏకో అఙ్గులియా భూమిం లిఖన్తో నిసీది, ఏకో ఏకం రుక్ఖం చాలేన్తో నిసీది, ఏకో ఆకాసం ఉల్లోకేన్తో నిసీది, ఏకో పన సక్కచ్చం ధమ్మం అస్సోసి.

ఆనన్దత్థేరో సత్థారం బీజయమానో తేసం ఆకారం ఓలోకేన్తో సత్థారం ఆహ – ‘‘భన్తే, తుమ్హే ఇమేసం మహామేఘగజ్జితం గజ్జన్తా వియ ధమ్మం దేసేథ, ఏతే పన తుమ్హేసుపి ధమ్మం కథేన్తేసు ఇదఞ్చిదఞ్చ కరోన్తా నిసిన్నా’’తి. ‘‘ఆనన్ద, త్వం ఏతే న జానాసీ’’తి? ‘‘ఆమ, న జానామి, భన్తే’’తి. ఏతేసు హి యో ఏస నిద్దాయన్తో నిసిన్నో, ఏస పఞ్చ జాతిసతాని సప్పయోనియం నిబ్బత్తిత్వా భోగేసు సీసం ఠపేత్వా నిద్దాయి, ఇదానిపిస్స నిద్దాయ తిత్తి నత్థి, నాస్స కణ్ణం మమ సద్దో పవిసతీతి. కిం పన, భన్తే, పటిపాటియా కథేథ, ఉదాహు అన్తరన్తరాతి. ఆనన్ద, ఏతస్స హి కాలేన మనుస్సత్తం, కాలేన దేవత్తం, కాలేన నాగత్తన్తి ఏవం అన్తరన్తరా ఉప్పజ్జన్తస్స ఉపపత్తియో సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేనాపి న సక్కా పరిచ్ఛిన్దితుం. పటిపాటియా పనేస పఞ్చ జాతిసతాని నాగయోనియం నిబ్బత్తిత్వా నిద్దాయన్తోపి నిద్దాయ అతిత్తోయేవ. అఙ్గులియా భూమిం లిఖన్తో నిసిన్నపురిసోపి పఞ్చ జాతిసతాని గణ్డుప్పాదయోనియం నిబ్బత్తిత్వా భూమిం ఖణి, ఇదానిపి భూమిం ఖణన్తోవ మమ సద్దం న సుణాతి. ఏస రుక్ఖం చాలేన్తో నిసిన్నపురిసోపి పటిపాటియా పఞ్చ జాతిసతాని మక్కటయోనియం నిబ్బత్తి, ఇదానిపి పుబ్బాచిణ్ణవసేన రుక్ఖం చాలేతియేవ, నాస్స కణ్ణం మమ సద్దో పవిసతి. ఏస ఆకాసం ఉల్లోకేత్వా నిసిన్నపురిసోపి పఞ్చ జాతిసతాని నక్ఖత్తపాఠకో హుత్వా నిబ్బత్తి, ఇదాని పుబ్బాచిణ్ణవసేన అజ్జాపి ఆకాసమేవ ఉల్లోకేతి, నాస్స కణ్ణం మమ సద్దో పవిసతి. ఏస సక్కచ్చం ధమ్మం సుణన్తో నిసిన్నపురిసో పన పటిపాటియా పఞ్చ జాతిసతాని తిణ్ణం వేదానం పారగూ మన్తజ్ఝాయకబ్రాహ్మణో హుత్వా నిబ్బత్తి, ఇదానిపి మన్తం సంసన్దన్తో వియ సక్కచ్చం సుణాతీతి.

‘‘భన్తే, తుమ్హాకం ధమ్మదేసనా ఛవిఆదీని ఛిన్దిత్వా అట్ఠిమిఞ్జం ఆహచ్చ తిట్ఠతి, కస్మా ఇమే తుమ్హేసుపి ధమ్మం దేసేన్తేసు సక్కచ్చం న సుణన్తీ’’తి? ‘‘ఆనన్ద, మమ ధమ్మో సుస్సవనీయోతి సఞ్ఞం కరోసి మఞ్ఞే’’తి. ‘‘కిం పన, భన్తే, దుస్సవనీయో’’తి? ‘‘ఆమ, ఆనన్దా’’తి. ‘‘కస్మా, భన్తే’’తి? ‘‘ఆనన్ద, బుద్ధోతి వా ధమ్మోతి వా సఙ్ఘోతి వా పదం ఇమేహి సత్తేహి అనేకేసుపి కప్పకోటిసతసహస్సేసు అసుతపుబ్బం. యస్మా ఇమం ధమ్మం సోతుం న సక్కోన్తా అనమతగ్గే సంసారే ఇమే సత్తా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథంయేవ సుణన్తా ఆగతా, తస్మా సురాపానకేళిమణ్డలాదీసు గాయన్తా నచ్చన్తా విచరన్తి, ధమ్మం సోతుం న సక్కోన్తీ’’తి. ‘‘కిం నిస్సాయ పనేతే న సక్కోన్తి, భన్తే’’తి?

అథస్స సత్థా, ‘‘ఆనన్ద, రాగం నిస్సాయ దోసం నిస్సాయ మోహం నిస్సాయ తణ్హం నిస్సాయ న సక్కోన్తి. రాగగ్గిసదిసో అగ్గి నామ నత్థి, సో ఛారికమ్పి అసేసేత్వా సత్తే దహతి. కిఞ్చాపి సత్తసూరియపాతుభావం నిస్సాయ ఉప్పన్నో కప్పవినాసకో అగ్గిపి కిఞ్చి అనవసేసేత్వావ లోకం దహతి, సో పన అగ్గి కదాచియేవ దహతి. రాగగ్గినో అదహనకాలో నామ నత్థి, తస్మా రాగసమో వా అగ్గి దోససమో వా గహో మోహసమం వా జాలం తణ్హాసమా వా నదీ నామ నత్థీ’’తి వత్వా ఇమం గాథమాహ –

౨౫౧. ‘‘నత్థి రాగసమో అగ్గి, నత్థి దోససమో గహో;

నత్థి మోహసమం జాలం, నత్థి తణ్హాసమా నదీ’’తి.

తత్థ రాగసమోతి ధూమాదీసు కిఞ్చి అదస్సేత్వా అన్తోయేవ ఉట్ఠాయ ఝాపనవసేన రాగేన సమో అగ్గి నామ నత్థి. దోససమోతి యక్ఖగహఅజగరగహకుమ్భిలగహాదయో ఏకస్మింయేవ అత్తభావే గణ్హితుం సక్కోన్తి, దోసగహో పన సబ్బత్థ ఏకన్తమేవ గణ్హాతీతి దోసేన సమో గహో నామ నత్థి. మోహసమన్తి ఓనన్ధనపరియోనన్ధనట్ఠేన పన మోహసమం జాలం నామ నత్థి. తణ్హాసమాతి గఙ్గాదీనం నదీనం పుణ్ణకాలోపి ఊనకాలోపి సుక్ఖకాలోపి పఞ్ఞాయతి, తణ్హాయ పన పుణ్ణకాలో వా సుక్ఖకాలో వా నత్థి, నిచ్చం ఊనావ పఞ్ఞాయతీతి దుప్పూరణట్ఠేన తణ్హాయ సమా నదీ నామ నత్థీతి అత్థో.

దేసనావసానే సక్కచ్చం ధమ్మం సుణన్తో ఉపాసకో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి, సమ్పత్తానమ్పి సాత్థికా ధమ్మదేసనా అహోసీతి.

పఞ్చఉపాసకవత్థు నవమం.